«Τα γυαλιά διορθώνουν την όρασή μας ώστε να μπορούμε να μοιραζόμαστε μια κοινή εικόνα του κόσμου. Κι όμως, κανείς δεν τον αντιλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο», υποστηρίζουν οι Κέιτλιντ Μπράουν και Γουέιν Γκάρετ, το καλλιτεχνικό δίδυμο με έδρα το Κάλγκαρι του Καναδά που απέσπασε το φετινό Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Γ&Α Μαμιδάκη, αξίας 15.000 ευρώ. Το έργο τους, «Chronotopia», μια γλυπτική εγκατάσταση που βρήκε τη μόνιμη θέση της στον περιβάλλοντα χώρο του Minos Palace Resort στον Αγιο Νικόλαο Κρήτης –το ίδρυμα ανέλαβε και το κόστος κατασκευής του έργου–, είναι φτιαγμένο από 1.500 φακούς μυωπίας, με διαφορετικούς βαθμούς ο καθένας. «Η όραση είναι μια μεταφορά για την ανθρώπινη αντίληψη», εξηγούν οι δύο δημιουργοί. Το έργο τους εξερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικές οπτικές συνδιαμορφώνουν την εμπειρία ενός τόπου και μιας στιγμής στον χρόνο.
Οι φακοί βρίσκονται στο επίκεντρο της πρακτικής τους εδώ και αρκετά χρόνια, όχι μόνο για τον τρόπο με τον οποίο μετασχηματίζουν το φως και την εικόνα, αλλά και γιατί, ως αντικείμενα καθημερινής χρήσης, κουβαλούν τη δική τους ιστορία. Τους συγκεκριμένους τούς προμηθεύτηκαν από το Canadian Lions Eyeglass Recycling Center, έναν καναδικό οργανισμό που συλλέγει και ανακυκλώνει γυαλιά οράσεως. Αν και καινούργιοι είχαν αποσυρθεί από την αγορά λόγω αλλαγής προδιαγραφών, απέκτησαν ωστόσο μια δεύτερη ζωή ως καλλιτεχνικό υλικό. Διευκρινίζουν ότι δεν είναι η πρώτη φορά που τους χρησιμοποιούν: τους είχαν ενσωματώσει και σε δύο προηγούμενες εγκαταστάσεις τους, πλέον όμως τα συγκεκριμένα οπτικά βοηθήματα βρήκαν την οριστική τους θέση στην Κρήτη.
Η σχέση με το τοπίο βρίσκεται στον πυρήνα της εγκατάστασης. Οι 1.500 φακοί συγκρατούνται σε δύο μεταλλικά τόξα, ενώ στο κέντρο της ένας πάγκος προσκαλεί τον επισκέπτη να καθίσει και να παρατηρήσει το περιβάλλον μέσα από τις διαφορετικές οπτικές που δημιουργούν οι φακοί. «Προσπαθούμε να δημιουργούμε έργα που είναι καλύτερα όταν τα βιώνεις παρά όταν τα φωτογραφίζεις», λέει η Κέιτλιντ και ο Γουέιν συμπληρώνει πως στη συγκεκριμένη περίπτωση το τοπίο γίνεται συνεργάτης του έργου. «Φαντάσου το “Chronotopia” μέσα σε έναν λευκό εκθεσιακό χώρο, δεν θα είχε τίποτα να πει». Δεν είναι τυχαίο ότι τα περισσότερα έργα τους εγκαθίστανται σε δημόσιους χώρους, όπως εγκαταλελειμμένα κτίρια και δάση, όπου μπορούν να συναντήσουν ένα «απροετοίμαστο» κοινό. «Το έργο ολοκληρώνεται πάντα στο μυαλό του θεατή», σχολιάζουν, εξηγώντας ότι κάθε ερμηνεία περνάει μέσα από τις προσωπικές εμπειρίες εκείνου που το αντικρίζει. Ακόμη και μια ανάγνωση που δεν είχαν προβλέψει μπορεί να αποδειχθεί αποκαλυπτική και να τους κάνει να δουν οι ίδιοι το έργο τους διαφορετικά.
Η Κέιτλιντ τονίζει, μάλιστα, ότι η τέχνη που προορίζεται για τον δημόσιο χώρο δεν πρέπει να «μικραίνει» επειδή απευθύνεται σε ένα ευρύτερο κοινό. «Πιστεύω σε μια δημόσια τέχνη που δεν κάνει εκπτώσεις». Τους ρωτάω αν κάνουν περιβαλλοντική τέχνη. Διστάζουν να υιοθετήσουν τον χαρακτηρισμό αν και η σχέση με το φυσικό περιβάλλον διατρέχει το σύνολο της δουλειάς τους. «Ταξιδέψαμε με αεροπλάνο έως εδώ», υπενθυμίζουν, ωστόσο επιλέγουν όσο μπορούν υπάρχοντα υλικά. «Αυτό που μας ενδιαφέρει στα ήδη χρησιμοποιημένα υλικά είναι ότι κουβαλούν μια αφήγηση, μια σχέση με τους ανθρώπους και τον χρόνο».
