«Εως ότου να μην υπάρχουν πλέον πολίτες πρώτης και δεύτερης κατηγορίας σε κανένα έθνος». Από αυτή τη φράση, απόσπασμα της ομιλίας του Χαϊλέ Σελασιέ Α΄ στα Ηνωμένα Εθνη το 1963, αντλεί τον τίτλο της η εικαστική εγκατάσταση του Τζαμαϊκανού Νάρι Γουόρντ στο Παλαιό Σφαγείο της Υδρας, η φετινή παρουσίαση του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στο νησί που ανοίγει σήμερα για το κοινό. Το «Until That Day» είναι μια έκθεση που «διαβάζεται» μέσα από τα αντικείμενα που τη συνθέτουν: κουβέρτες επιβίωσης, μια ακίνητη σημαία φτιαγμένη από μεταλλικά πλέγματα και κόμπους που συγκρατούν κλειδιά σπιτιών, ένας τηλεφωνικός θάλαμος στραμμένος προς τη θάλασσα· μέσα στα ελατήρια στρωμάτων που τον «κατοικούν» έχουν πιαστεί μπουκάλια με μηνύματα σαν αυτά των ναυαγών.
Σε όλη τη διαδρομή μέχρι την πόρτα του Σφαγείου, βλέπουμε ξύλινα μαύρα τραπέζια με σκαμνιά γύρω τους και επάνω πλακίδια ντόμινο, το επιτραπέζιο παιχνίδι της αναμονής και της απραξίας. Στο κεντρικό δωμάτιο, μια ογκώδης σύνθεση: ιμάντες και πυροσβεστικοί σωλήνες σχηματίζουν δύο τεράστιους μπόγους που συγκρατούν στο εσωτερικό τους παλιές βαλίτσες. Στο μπαλκόνι, μια μεγάλη φθαρμένη άγκυρα, καλυμμένη με στρειδώνα, δέχεται ασταμάτητα το νερό που κυλάει πάνω της. Εικόνες απλές και άμεσες που μιλούν για μετακίνηση, απώλεια, νόστο.
Γνωστός για τις μεγάλων διαστάσεων εγκαταστάσεις του από υλικά που βρίσκει, συλλέγει και επαναχρησιμοποιεί, ο Γουόρντ χτίζει εδώ έναν κόσμο που δεν ενδιαφέρεται να κρύψει τη φθορά, ούτε να εξωραΐσει την προέλευσή του. Γεννημένος στη Νέα Υόρκη, έχει αφιερώσει το έργο του στη διερεύνηση κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων μέσα από τη γλώσσα του αντικειμένου. Στην Υδρα, αφετηρία του είναι η αφρικανική παρουσία στην Ελλάδα και οι ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν μακριά από τον τόπο καταγωγής τους, κουβαλώντας μαζί τους μνήμες, γλώσσες και πολιτισμούς.
Ο μετανάστης, λέει ο καλλιτέχνης, υπάρχει σε κάθε έθνος, «είναι μαζί μάρτυρας και δημιουργός». Ο Γουόρντ στρέφει το βλέμμα στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αφρικανικές κοινότητες στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα επιμένει στη συμβολή τους, στη ζωντάνια και στην πολυμορφία τους. Γι’ αυτό προσκάλεσε τον Αγγελο Αγγέλου, τραγουδιστή που αντλεί από την παράδοση του ρεμπέτικου, καθώς και άλλους Αφροέλληνες μουσικούς, να συντονιστούν με την ομιλία του Σελασιέ – μια ανάλογη πράξη με εκείνη του Μπομπ Μάρλεϊ όταν χάρισε νέα ζωή στα ίδια λόγια μέσα από το τραγούδι «War», διατηρώντας ακέραιη την πολιτική και ηθική τους δύναμη.
«Αδέσποτες ψυχές σημαδεμένες από το απαρτχάιντ και τις γενοκτονίες […] σπάμε τα φίμωτρα, βγάζουμε συναισθήματα». Η παρουσία των μουσικών και η περφόρμανς τους απογείωσε τα χθεσινά εγκαίνια, μετατρέποντάς τα σε ένα πανηγύρι το οποίο λειτούργησε και ως προέκταση των εικαστικών έργων. Οι στίχοι του τραγουδιού αντηχούσαν και μεγεθύνονταν από τα τεράστια ηχεία-εγκαταστάσεις που είναι τοποθετημένα μέσα στα κελιά του Σφαγείου. Η βραδιά είχε ρυθμό και ήχο από κρουστά, λαούτο, σαξόφωνο, κλαρίνο, συνθεσάιζερ, νγκόνι και μια φωνή που υποσχόταν: «Σε τόπο παρθένο, θα σε περιμένω».
«Until That Day», διάρκεια έως τις 31 Οκτωβρίου, Υδρα.
