«Πηγαίνω φαντάρος στο Ναύπλιο, στο Μηχανικό. Με ρωτούν με τι ασχολούμαι και τους λέω είμαι εικαστικός και πως κάνω εγκαταστάσεις. Την επόμενη μέρα με φωνάζουν για να εγκαταστήσω ένα κλιματιστικό στο γραφείο του διοικητή. […] Στη μονάδα ανακαλύπτω τη στρατιωτική “πλεχτική”. Οι φαντάροι έπλεκαν καίγοντας με τον αναπτήρα τα πλαστικά κορδόνια των αρβυλών κι έφτιαχναν σταυρουδάκια και βραχιόλια για τις γκόμενές τους. Ξεσηκώνω την τεχνική. Κλέβω κορδόνια και αρχίζω κάθε βράδυ να φτιάχνω ένα μεγάλο φουστάνι».
«Τελικά αυτό είμαστε: το ίχνος που αφήνουμε. Εγώ δεν είμαι τίποτα παραπάνω από αυτά που βλέπετε εδώ», αναφέρει ο καλλιτέχνης.
Αυτά σημειώνει ο Αλέξανδρος Ψυχούλης στο σημείωμα που περιλαμβάνεται στον κατάλογο για την αναδρομική του έκθεση «Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις» που παρουσιάζεται στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Ο καλλιτέχνης αναφέρεται στο πρώτο έργο που έφτιαξε το 1997 από κορδόνι, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά υλικά της δουλειάς του, με τίτλο «Δεν υπάρχουν άγγελοι στα REO». Αυτό είναι και το έργο με το οποίο ο επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος επέλεξε να ξετυλίξει το νήμα της 40χρονης πορείας του Ψυχούλη, μέσα από μία έκθεση 150 περίπου έργων από πίνακες και γλυπτά μέχρι έργα μεικτής τεχνικής, τοποθετώντας το μαύρο φόρεμα στην είσοδο της αίθουσας.
«Ούτε το 20% της δουλειάς του καλλιτέχνη δεν χώρεσε στην τριώροφη Πινακοθήκη», λέει ο επιμελητής, καθώς τα περισσότερα έργα του είναι μεγάλης κλίμακας και βρίσκονται σε μουσεία και συλλογές της Ελλάδας και του εξωτερικού. Ενα όμως που παρουσιάζεται είναι το «Ο οίκτος είναι μία μορφή ευτυχίας»· μια γιγαντιαία φάλαινα που κρέμεται από το ταβάνι και επικοινωνεί με όλους τους ορόφους, σαν κρίκος που συνδέει όλη την έκθεση.
«Μία μέρα ήρθε στο εργαστήριό μου μια νεαρή κοπέλα. Μου έφερε πολύ άγρια, φορτισμένα σχέδια, φτιαγμένα με μαύρο μολύβι ματιών – το μοναδικό υλικό που είχε. Με ρώτησε αν μπορούσε να τα πουλάει για να βγάζει χρήματα. Ηταν παιδί εξαρτημένης μητέρας, η οποία κλείδωνε εκείνη και τα αδέρφια της σε ένα δωμάτιο. Τα σχέδια δεν μπορούσαν να πουληθούν. Της πρότεινα λοιπόν να τα αγοράσω και τη ρώτησα αν της αρέσει να ζωγραφίζει. Μου είπε πως όχι, ότι όλο αυτό της ήταν δυσάρεστο. Την παρότρυνα να συνεχίσει μόνο για να βγάζει από μέσα της όσα τη βαραίνουν. Πήρα τα σχέδια και τα μετέφερα σε μεγαλύτερη κλίμακα, χρησιμοποιώντας κορδόνι. Της είπα ότι θα κάνουμε ένα μεγάλο ξόρκι: θα τα βάλουμε όλα μαζί, θα τα αποτινάξει από πάνω της, και θα τα πάρει μια φάλαινα, ένα πεθαμένο κήτος. Την κοπέλα την έλεγαν Ζωή», μας είπε ο καλλιτέχνης καθώς κοιτάζαμε με δέος την επτά μέτρων φάλαινα, που πάνω της είχε δεκάδες θηλές, μία εσκεμμένη αναφορά στη μητρότητα.
Η έκθεση μοιάζει με ένα άτυπο προσωπικό ημερολόγιο – όχι μόνο των ανθρώπων οι οποίοι ενέπνευσαν τα έργα, αλλά και του ίδιου του καλλιτέχνη. Χαρακτηριστική είναι η σειρά από μολύβια ακουαρέλας σε καμβά του 2024 που είχε παρουσιαστεί στην έκθεση «Καταλογισμός» στην γκαλερί Αντωνοπούλου. Το 2023 η κακοκαιρία «Daniel» παρέσυρε το σπίτι του κ. Ψυχούλη στη νότιο Πήλιο λίγα λεπτά αφότου είχε προλάβει να το εγκαταλείψει. Μία χελώνα που κουβαλάει το καβούκι της, μαζί με άλλα δύο εφεδρικά δεμένα στην πλάτη της («Το σπίτι μας, τα σπίτια μου») και ένα σαλιγκάρι φοβισμένο, το οποίο έχει επιβιβαστεί στο γκαράζ ενός πλοίου («Ferry») είναι δύο από τα έργα που ξεχωρίζουν.
Η έκθεση, από την οποία δεν απουσιάζουν τα περίτεχνα από στυλό πάνω σε χαρτί έργα, τα σημειωματάριά του αλλά και κόμικ που έχει εκδώσει στο παρελθόν, θα μπορούσε να συνοψιστεί, σύμφωνα με τον καλλιτέχνη, μέσα στο «Groovie», ένα έργο από ακρυλικά σε πλέξιγκλας. Εκεί ο κ. Ψυχούλης αποτυπώνει δύο ανθρώπους που οργώνουν τη γη με τσουγκράνες. «Εβλεπα κάποτε τον πατέρα μου να σκάβει. Οι καλλιεργητές όταν σκάβουν τον μπαξέ τους κινούνται προς τα πίσω. Δεν βλέπουν πού πηγαίνουν. Τότε σκέφτηκα ότι τελικά αυτό είμαστε: το ίχνος που αφήνουμε. Εγώ δεν είμαι τίποτα παραπάνω από αυτά που βλέπετε εδώ».
