«Η τάξη του δημοτικού, με γραμμένη στον μαυροπίνακα τη φράση “γνώθι σαυτόν”, με τους μικρούς μαθητές της πλασμένους από γύψο να έχουν στραμμένη την προσοχή τους σε αυτή, ανακαλεί μια ανάγκη συνέχειας της ζωής. Η απλότητα, η διάταξη, η εκφραστική δύναμη των προσώπων και ο τρόπος τοποθέτησής τους σε παλιά λευκά θρανία, με μια λεπτή φωταυγή αίσθηση, αντανακλούν την αξία της χαράς και της ομορφιάς», σχολιάζει ο θεωρητικός και κριτικός τέχνης Τάκης Μαυρωτάς, επιμελητής της έκθεσης «Θεόδωρος Παπαγιάννης: Γνώθι σαυτόν».
Η αναδρομική έκθεση του Ηπειρώτη γλύπτη, που πραγματοποιείται με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Αντώνιος Ε. Κομνηνός, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στη Σύρο στην Πινακοθήκη Κυκλάδων και εγκαινιάζεται στις 20 Ιουνίου. Η εγκατάσταση «Η τάξη του δημοτικού μου», που δημιούργησε ο Παπαγιάννης το 2009, αποτελεί ένα από τα πιο προσωπικά έργα του. Γνώστης των υλικών και των εκφραστικών δυνατοτήτων τους, ο καλλιτέχνης επιλέγει εδώ τον γύψο, επιδιώκοντας την ισορροπία, τις αναλογίες και τη συνοχή της σύνθεσης.
Το έργο συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο κόσμο του Θεόδωρου Παπαγιάννη, που περιλαμβάνει ελεύθερες συνθέσεις, ανδριάντες, προτομές και πολυπρόσωπες εγκαταστάσεις. Συχνά η έμπνευση τον οδηγεί στις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων, στη ζωή στο χωριό και στις εμπειρίες που διαμόρφωσαν τη σκέψη και την τέχνη του. Δεν είναι τυχαίο ότι η εγκατάσταση «Η τάξη του δημοτικού μου», η οποία θα ταξιδέψει στις Κυκλάδες με προορισμό τη Σύρο, μαζί με τις προτομές των γονέων του Νικόλαου και Μαρίας φυλάσσονται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θεόδωρος Παπαγιάννης» στο Ελληνικό Ιωαννίνων.
Η πορεία του καλλιτέχνη και ομότιμου καθηγητή γλυπτικής στην ΑΣΚΤ –δίδαξε επί τέσσερις δεκαετίες– είναι μακρά και πλούσια σε έργα και διακρίσεις. Ο 84χρονος δημιουργός, που εξακολουθεί να εργάζεται και θα ταξιδέψει στη Σύρο για τα εγκαίνια της εκθεσης, είναι γέννημα- θρέμμα της Ηπείρου. Σπούδασε γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Γιάννη Παππά, που είχε να λέει για την «κοφτερή ματιά, το επιτήδειο χέρι, την αντοχή στη συγκέντρωση, την ελαφράδα στην επιμονή, τη φαντασία και αποφασιστικότητα» του μαθητή του.
Συνέχισε τις σπουδές και την έρευνά του στο Παρίσι, πριν επιστρέψει στην Ελλάδα το 1982. Η καλλιτεχνική του διαδρομή συνδέεται με την παράδοση του τόπου του, την αρχαία ελληνική γλυπτική και τις αναζητήσεις της σύγχρονης τέχνης. H εργασία του προσκαλεί αυτόματα την όραση χάρη στη μεγάλη κλίμακα και την ανάκληση αναμνήσεων από την προϊστορία της ανθρώπινης έκφρασης.
Στη διάρκεια της πορείας του εργάστηκε με διάφορα υλικά, ενώ η Ιστορία, η συλλογική μνήμη, η καθημερινότητα είναι σημεία αναφοράς του έργου του.
Οπως έχει γράψει ο ίδιος: «Η μορφή της δουλειάς μου οφείλει πολλά στην αρχαία ελληνική τέχνη. Για να το προσδιορίσω καλύτερα, θα πω, στην τέχνη που κάλυψε τον μεσογειακό χώρο. Αγάπησα τους αρχαίους, γιατί ήξεραν να χτίζουν σε γερές βάσεις· η τέχνη τους είχε ευγένεια, δύναμη, αρμονία, ήξερε να αιχμαλωτίζει το φως».
Στη διάρκεια της πορείας του εργάστηκε με μάρμαρο, μέταλλο, πηλό, συνθετικές ύλες, άμμο και μαρμαρόσκονη, διερευνώντας διαφορετικές εκφραστικές δυνατότητες και θεματικές. Η Ιστορία, η συλλογική μνήμη, η καθημερινότητα και η λαϊκή παράδοση αποτελούν σταθερά σημεία αναφοράς του έργου του. Σε θεματικές ενότητες, όπως εκείνες του ψωμιού και των αγωνιστών του 1821, αξιοποιεί κυρίως τον πηλό, προσεγγίζοντας ζητήματα που συνδέονται με την ιστορική μνήμη και τη συλλογική ταυτότητα.
Το 2009 ίδρυσε στο Ελληνικό Ιωαννίνων το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θεόδωρος Παπαγιάννης». Εχει πραγματοποιήσει 55 ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες ομαδικές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Μνημειακά γλυπτά του βρίσκονται σε μουσεία, δημόσιους χώρους και ιδιωτικές συλλογές, ενώ έχει τιμηθεί με βραβεία και διακρίσεις.
Πολλά από αυτά τα γλυπτά και αντιπροσωπευτικές εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια μιας ζωής αφιερωμένης στη γλυπτική, πρόκειται να φιλοξενηθούν στην έκθεση αναδεικνύοντας σημαντικές πτυχές μιας πολυεπίπεδης δουλειάς. Πρόκειται για γνωστά και άγνωστα έργα, τα οποία ενεργοποιούν έναν ουσιαστικό διάλογο με την Ιστορία, τη συλλογική εμπειρία και τα βιώματα.
Την έκθεση συνοδεύει πολυσέλιδος κατάλογος με κείμενα, μεταξύ άλλων, των Αγγελου Δεληβορριά, Μαρίνας Λαμπράκη – Πλάκα και Γιάννη Παππά. Διοργανώνεται σε συνεργασία με τον Δήμο Σύρου-Ερμούπολης και τον καλλιτέχνη και εγκαινιάζεται στις 20/6.
