Ενα ανήλικο αγόρι παρακολουθεί τον πατέρα του. Τον βλέπει να ξυπνάει, να κοιμάται, να περιπλανιέται μέσα στο σπίτι και τελικά να απομονώνεται σε ένα δωμάτιο· όχι στο υπνοδωμάτιό του, αλλά σε έναν ενδιάμεσο, μικρό χώρο. Αυτό το σκοτεινό «κουτί» μετατράπηκε σε σύμβολο της εσωτερικής πάλης του, της σιωπής του και, τελικά, των ανομολόγητων λόγων που οδήγησαν στην αυτοχειρία του.
Στο «Farewell to the Night» ο Γιώργος Γιατρομανωλάκης προσεγγίζει την πατρότητα ως μια υπαρξιακή διαδρομή γεμάτη αντιφάσεις, συγκρούσεις και συνεχή μεταμόρφωση.
Αυτή την ιστορία αφηγείται ο φωτογράφος Μοχάμεντ Χασάν μέσα από το έργο του «Our Hidden Room», όπου διερευνά τη σύνθετη σχέση με τον πατέρα του, έναν φωτογράφο ο οποίος ζούσε με διπολική διαταραχή. Πρόκειται για το πιο προσωπικό και αναγνωρισμένο έργο του Αιγύπτιου δημιουργού, γνωστού για τη θεματική της μετανάστευσης και της ταυτότητας, που συμπυκνώνεται σε ένα φωτογραφικό βιβλίο, το οποίο απέσπασε το Star Photobook Dummy Award 2024 και ήταν υποψήφιο για το Aperture First Book Award 2025. Το πρότζεκτ παρουσιάζεται ανάμεσα στα έργα 70 καλλιτεχνών από 30 διαφορετικές χώρες, στο πλαίσιο του φετινού Athens Photo Festival, που εγκαινιάστηκε χθες και θα διαρκέσει έως και τις 26 Ιουλίου, στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, σε επιμέλεια Μανόλη Μωρεσόπουλου.
Η επιλογή των έργων μοιάζει να καλωσορίζει τον επισκέπτη σε μια οικογένεια ή ακόμη και στο μυαλό των μελών της, με τη θεματολογία να περιστρέφεται κατά κύριο λόγο γύρω από την οικογενειακή μνήμη, την ταυτότητα, τη γονεϊκότητα και τις ρίζες, χωρίς να απουσιάζουν έργα τα οποία εστιάζουν και σε άλλες μορφές σχέσεων, όπως είναι εκείνη με τη φύση και την οικολογία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το «Farewell to the Night» του Γιώργου Γιατρομανωλάκη, που προσεγγίζει την πατρότητα ως μια υπαρξιακή διαδρομή γεμάτη αντιφάσεις, συγκρούσεις και συνεχή μεταμόρφωση. Ο φωτογράφος επιχειρεί να αποτυπώσει τον εσωτερικό κόσμο ενός πατέρα αλλά και να δημιουργήσει έναν ασφαλή φανταστικό χώρο για τον ίδιο και το παιδί του. Η ιδιότητα του «πατέρα» ορίζεται από την ύπαρξη του παιδιού του και η ανάγκη να την προστατεύσει γίνεται ο πυρήνας του έργου.
«Ο ελέφαντας» του Δημήτρη Μυτά αποτελεί ένα αυτοαναφορικό έργο και ακολουθεί σχεδόν την ίδια θεματική, εστιάζοντας όμως στο συναίσθημα που γεννιέται στον γονέα όταν το παιδί του φεύγει μόνιμα από το σπίτι. Η απουσία του γιου τον οδήγησε στο να σκαλίσει το αρχείο του και να ανακαλύψει θραύσματα του κοινού παρελθόντος τους, αποκομμένα από το αρχικό πλαίσιό τους, αλλά βαθιά φορτισμένα μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Παρόμοια κατεύθυνση ακολουθούν και τα έργα της Γαλλίδας εικαστικού Καμίγ Λεβέκ, που εστιάζει στην ταυτότητα και στην οικογενειακή μυθολογία. Στην Αθήνα παρουσιάζει μια σειρά φωτογραφιών, οι οποίες συνθέτουν το πορτρέτο μιας υποθετικής οικογένειας, χρησιμοποιώντας αρχειακό υλικό και φωτογραφίες τραβηγμένες σε φωτογραφικά στούντιο. Ως εγγονή επιζώντων της Γενοκτονίας των Αρμενίων, η Λεβέκ αναρωτιέται γύρω από τι σημαίνει «κληρονομιά του τραύματος». Η έρευνά της δείχνει με απλό τρόπο ότι οι ταυτότητες των απογόνων μεταναστών είναι εκείνες που μπορούν να σχηματίζονται και να αλλάζουν μέσα στον χρόνο, ενώ οι ιστορίες που τις συγκροτούν κινούνται συχνά μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας, μέσα σε ένα τοπίο κληρονομημένης πολυπλοκότητας.
Στη φετινή διοργάνωση συμμετέχει και η ανερχόμενη στον χώρο της σύγχρονης φωτογραφίας και των εικαστικών τεχνών, Βερντιάνα Αλμπάνο. Αν και η δουλειά της συνήθως επικεντρώνεται στο αστικό τοπίο, στα κτίρια και στη γλυπτική, εδώ ασχολείται με ένα λίγο διαφορετικό πρότζεκτ. Το «I Ain’t From No East Coast», που συνομιλεί θαυμάσια με την υπόλοιπη έκθεση, εξερευνά μια άλλη «αρχιτεκτονική»: αυτή της παιδικής ηλικίας, η οποία είναι διαμορφωμένη από μια λευκή μητέρα και έναν μαύρο πατέρα. Η Αλμπάνο περιπλανιέται στα απομεινάρια της Ανατολικής Γερμανίας σαν να ψάχνει σε μια οικογενειακή σοφίτα – ανασύροντας φακέλους, φωτογραφίες και αντικείμενα. Συνδυάζοντας σκηνοθεσία και τεκμηρίωση, ενώνει προσωπικές εικόνες με θεσμικά αρχεία, υπενθυμίζοντας ότι το προσωπικό είναι πάντα πολιτικό.
Athens Photo Festival έως τις 26/7. Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138.
