Ιστορία έγραψε χθες στην ευρωπαϊκή αγορά της ελληνικής τέχνης μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της νεοελληνικής ζωγραφικής. Το αποκορύφωμα της δημοπρασίας του οίκου Bonhams στο Greek Sales που έγινε στο Παρίσι ήταν ο λαχνός 71, το μνημειακό «Ποίηση (Ευαγγελισμός)» του Κωνσταντίνου Παρθένη που κατέγραψε ρεκόρ πώλησης για τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη σε δημοπρασία, φτάνοντας το 1 εκατ. ευρώ και αναδείχθηκε έτσι ως το πιο ακριβό ελληνικό έργο του 20ού αιώνα.
Μέσα σε δέκα λεπτά έντονων τηλεφωνικών προσφορών, και αρχίζοντας χαμηλότερα από την κατώτατη αρχική εκτίμηση που ήταν 300.000 ευρώ, ο πίνακας ξεπέρασε κατά πολύ το ανώτατο όριο εκτίμησης των 500.000 ευρώ. Η κήρυκας της δημοπρασίας ακολούθησε δεξιοτεχνικά τον ρυθμό των διεκδικητών που ξεκίνησαν συγκρατημένα με χτυπήματα των 10.000 ευρώ. Η μάχη κορυφώθηκε με τις προσφορές να ανεβαίνουν ανά 50.000 ευρώ, προκαλώντας στην αίθουσα αλλεπάλληλες αντιδράσεις έκπληξης. Τελικά το σφυρί έπεσε στην προσφορά του 1 εκατομμυρίου (περίπου 1.250.000 ευρώ με προμήθεια), και οι παριστάμενοι ξέσπασαν σε χειροκροτήματα.
«Ο πίνακας έχει όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Παρθένη (αίσθηση ανάτασης, ιδεαλισμό, υψηλό όραμα, αρχαιοελληνικές και βυζαντινές αναφορές που υποδηλώνουν τη συνέχεια του Ελληνισμού) και μια πνευματικότητα χωρίς να είναι θρησκευτικό έργο. Η εντυπωσιακή διάσταση μεγεθύνει αυτά τα γνωρίσματα χωρίς να χάνει την αίσθηση της κλίμακας και του μέτρου», δήλωσε στην «Κ» λίγο μετά το τέλος της δημοπρασίας η Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, διευθύντρια της εταιρείας εικαστικών συμβούλων Art Expertise και εκπρόσωπος του οίκου δημοπρασιών Bonhams για την ελληνική αγορά τέχνης. «Η εκτίμησή μας ήταν βασισμένη στα δεδομένα της αγοράς του καλλιτέχνη. Είχαμε όμως την ελπίδα ότι οι συλλέκτες θα αναγνώριζαν τη μοναδικότητα του έργου και δεν θα άφηναν να χαθεί μια ευκαιρία που μπορεί να μην ξαναπαρουσιαστεί».
Ο πίνακας, που φιλοτεχνήθηκε προς το τέλος της δεκαετίας του 1950, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του Παρθένη (1878/1879 – 1967) που έχουν παρουσιαστεί ποτέ σε δημοπρασία. Είναι επίσης ο μεγαλύτερος σε διαστάσεις πίνακας του καλλιτέχνη –έχει ύψος περίπου 1,50 μ.– που βγήκε στην αγορά. Οσοι επισκεφθήκαμε την αναδρομική έκθεση του σπουδαίου ζωγράφου το 2022 στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, τον θυμόμαστε να μας εισάγει στην τελευταία ενότητα που αφορούσε την περίοδο 1948-1967, περίοδο απομόνωσης και σιωπής του Παρθένη.
«Είχαμε την ελπίδα ότι οι συλλέκτες θα αναγνώριζαν τη μοναδικότητα του έργου και δεν θα άφηναν να χαθεί μια ευκαιρία που μπορεί να μην ξαναπαρουσιαστεί», ανέφερε η Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, εκπρόσωπος του οίκου Bonhams.
Το έργο που εκτέθηκε ως δάνειο από ιδιωτική συλλογή υπήρξε μία από τις σημαντικότερες δημιουργίες της τελευταίας περιόδου του ζωγράφου και είχε ξεχωριστή σημασία για τη διαμόρφωση της δομής της έκθεσης. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε τη σημασία και τη συλλεκτική του βαρύτητα.
Ο Παρθένης υπήρξε καθοριστικός τόσο ως ζωγράφος όσο και ως δάσκαλος. Μέσα από θρησκευτικές συνθέσεις, αλληγορικές σκηνές, τοπία και προσωπογραφίες, δημιούργησε ένα απολύτως προσωπικό εικαστικό ιδίωμα, αντλώντας στοιχεία από την ελληνική παράδοση, αλλά και από τα μεγάλα ευρωπαϊκά ρεύματα του ιμπρεσιονισμού, του συμβολισμού και της Art Nouveau. Με τη ζωγραφική του επιδίωξε να αποδώσει όχι μόνο την εικόνα αλλά και την πνευματική ουσία των πραγμάτων, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής τέχνης στον 20ό αιώνα.
Σύμφωνα με τον κατάλογο της έκθεσης του 2022, «Κωνσταντίνος Παρθένης. Η ιδανική Ελλάδα της ζωγραφικής του», το έργο «Ποίηση (Ευαγγελισμός)» φιλοτεχνήθηκε από τον ζωγράφο προς το τέλος της ζωής του, όταν πλέον, όπως μας αναφέρει ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Ευγένιος Ματθιόπουλος, μόνον ελάχιστοι μαθητές του μπορούσαν να περάσουν την κλειστή πόρτα του σπιτιού του. Αποσυρμένος και ίσως άρρωστος είχε πάψει να εκθέτει τη δουλειά του και αρνιόταν κάθε πρόταση για δημιουργία νέων έργων.
Χάρη στην εργασία της δρος Ιστορίας της Τέχνης Αννας Καφέτση στο τέλος της δεκαετίας του 1980 για τα σχέδια του Κωνσταντίνου Παρθένη στην ΕΠΜΑΣ, διαθέτουμε στοιχεία για το προσχέδιο αυτής της τεράστιας σύνθεσης με την καθισμένη γυναικεία φιγούρα στο κέντρο, τον αιωρούμενο άγγελο στο πάνω τμήμα και τον μικρό άγγελο-ερωτιδέα στο κάτω. «Η γυναίκα αντιστοιχεί στην Ποίηση», αναφέρει η κ. Καφέτση, «ενώ στην οργάνωση του εικαστικού χώρου ανακαλούνται δύο κόσμοι, ένας επίγειος κι ένας υπερβατικός, όπου ο άγγελος εμαφανίζεται ως κομιστής έμπνευσης».
