ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΠΟΣΤΟΛΗ. Νοικοκυρές ποζάρουν με την καινούργια τους ηλεκτρική σκούπα ή κάποιο νέο «θαυματουργό» καλλυντικό προϊόν σε διαφημίσεις από περιοδικά των δεκαετιών του ’40, του ’50, του ’60. Η φωτογραφία ενός άνδρα καθισμένου στο χειρουργικό κρεβάτι πριν από μια πλαστική επέμβαση: στο πρόσωπό του, γραμμές με μαρκαδόρο χαρτογραφούν τα σημεία του δέρματος που θα αφαιρεθούν. Τα πορτρέτα τριών κοριτσιών, κάτω των δέκα ετών, από παιδικά καλλιστεία στο Τενεσί των ΗΠΑ: έντονο μακιγιάζ, περίτεχνες κομμώσεις, κοσμήματα, ρούχα με στρας και δαντέλες. Βίντεο από διαδοχικές εγχύσεις υαλουρονικού οξέος σε γυναικεία χείλη· ολοένα και πιο σαρκώδη… Η ασπρόμαυρη φωτογραφία μιας νεαρής γυναίκας που περπατάει στους δρόμους της Νέας Υόρκης, από τον φακό του θρυλικού Γκάρι Γουίνογκραντ (1928-1984): ένα στιγμιαίο «κλικ» με την αγαπημένη του μηχανή των 35 mm απαθανάτισε την ανεπιτήδευτη ομορφιά της καθημερινότητας.
Ομορφιά. Αυτό είναι το θέμα της έκθεσης «Picture Perfect. Beauty through a Contemporary Lens» (Τέλεια εικόνα. Η ομορφιά μέσα από ένα σύγχρονο πρίσμα) που θα φιλοξενείται μέχρι τα μέσα Αυγούστου στο Bozar των Βρυξελλών, ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κέντρα της Ευρώπης – και όποιος περάσει το κατώφλι της δεν μπορεί να μην εντυπωσιαστεί. Τι σημαίνει και πώς προσδιορίζεται η ομορφιά σε μια εποχή που οι αισθητικές επεμβάσεις, τα ψηφιακά φίλτρα και η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζουν μια κίβδηλη εκδοχή ανθρώπων, πραγμάτων και καταστάσεων; Πώς διαμορφώνονται σήμερα τα πρότυπα, με τι ρυθμό αλλάζουν και πώς αποδομούνται; Πώς θα καταφέρουμε να θωρακίσουμε την αυτοεκτίμησή μας, πώς βλέπουμε τον εαυτό μας αλλά και τους άλλους, όταν το νεανικό δέρμα χωρίς ατέλειες, τα καλοσχηματισμένα σώματα και τα άψογα χαμόγελα αποτελούν καθημερινά μέτρα σύγκρισης; Τι θέση έχουν σε αυτή την «ομογενοποιημένη τελειότητα», που προβάλλεται κυρίως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ευαλωτότητα, η διαφορετικότητα, η γήρανση; Σε αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει η έκθεση που επιμελήθηκε η Ελληνοβελγίδα Κριστέλ Τσιλιμπάρη, μέσα από τα έργα 65 καλλιτεχνών από διαφορετικές ηπείρους και γενιές – ανάμεσά τους βρίσκονται και δύο βραβευμένοι Ελληνες, η Μαρία Τσάγκαρη και ο Αγγελος Πλέσσας. «Ηρθε η ώρα να διευρύνουμε και να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της ομορφιάς. Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν ασκούν κριτική στα κυρίαρχα δυτικά πρότυπα, αλλά χωρίς διδακτισμό, αντιμετωπίζοντας την ομορφιά ως ένα χώρο ελευθερίας και ανθρωπιάς», επισημαίνει η επιμελήτρια της «Picture Perfect».
Η Ελληνοβελγίδα Κριστέλ Τσιλιμπάρη έκανε την επιμέλεια των έργων 65 καλλιτεχνών από διαφορετικές ηπείρους. Ανάμεσά τους βρίσκονται και δύο βραβευμένοι Ελληνες, η Μαρία Τσάγκαρη και ο Αγγελος Πλέσσας.
Η φωτογραφία κατέχει κεντρική θέση στην έκθεση. Και όχι τυχαία: ιστορικά έχει διαμορφώσει καθοριστικά τα πρότυπα ομορφιάς, προωθώντας αισθητικές τάσεις αλλά και προϊόντα σε παγκόσμιο επίπεδο. Δίπλα της, όμως, υπάρχουν και άλλες καλλιτεχνικές «γραφές»: βίντεο, εγκαταστάσεις, ψηφιακά και διαδραστικά έργα. Ενα συμμετοχικό πρότζεκτ της Μαρίας Τσάγκαρη ταξίδεψε στη βελγική πρωτεύουσα: «Loveshots or collected histories of an infinite longing / Part II: A Joyful Disobedience» (Στιγμιότυπα αγάπης ή συλλογή ιστοριών μιας ατέρμονης λαχτάρας / Μέρος ΙΙ: Μια χαρούμενη ανυπακοή). Πρόκειται για τη δημιουργία μιας συλλογικής ταινίας με τις «ερμηνείες» των επισκεπτών του Bozar που καλούνται να παραγάγουν και να ανεβάσουν στο Instagram αντι-αφηγήσεις απέναντι στα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς. «Κάθε θεατής γίνεται, δηλαδή, σκηνοθέτης ενός καρέ. Ετσι, το έργο μου –που, σημειωτέον, είναι η μοναδική νέα παραγωγή της διοργάνωσης και είμαι περήφανη γι’ αυτό– είναι ζωντανό, σχηματίζεται, εξελίσσεται καθημερινά και θα ολοκληρωθεί τη μέρα που θα πέσει η αυλαία της έκθεσης», λέει στην «Κ» η κ. Τσάγκαρη. Ποιον ορισμό δίνει η ίδια στην ομορφιά; «Σίγουρα δεν έχει καμία σχέση με τις μη ρεαλιστικές νόρμες που μας επιβάλλονται από τη μαζική κουλτούρα. Για μένα ομορφιά είναι ο αυθορμητισμός, η αυθεντικότητα, η έλλειψη κάθε επιτήδευσης, να είσαι ο εαυτός σου, να εκφράζεσαι με τον τρόπο που επιλέγεις. Είναι ελευθερία…».
Το σώμα σαν επιφάνεια
Ο Αγγελος Πλέσσας, που σταθερά αντλεί ερεθίσματα, κώδικες και μεθόδους από τον κόσμο του Διαδικτύου, συμμετέχει με ένα έργο του 2003, μια ιστοσελίδα, με τίτλο «Trying so hard» (Προσπαθώντας τόσο πολύ): ένα άφυλο καλογυμνασμένο σώμα, γεμάτο γραμμώσεις, σηκώνει βάρη. «Για μία ακόμα φορά αντιμετώπισα το σώμα σαν επιφάνεια που μπορεί να διαβαστεί. Ο τίτλος είναι ειρωνικός, υπονομευτικός και σχολιάζει την υπερβολή με την εμφάνιση, τη ματαιοδοξία», εξηγεί. «Για μένα το όμορφο δεν συνεπάγεται το τέλειο. Προϋποθέτει τη δύναμη μιας παρουσίας, κάτι που θα καταφέρει να μας συγκινήσει και να μας αποσυντονίσει δημιουργικά. Που θα μας κάνει να δούμε διαφορετικά τον εαυτό μας και τον κόσμο. Τα μίντια και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας λένε διαρκώς πώς πρέπει να είμαστε. Αποφασίζουν ποια πρόσωπα, ποιες ζωές αξίζουν να φαίνονται και ποια όχι. Υπό αυτή την έννοια, λοιπόν, η ομορφιά είναι ζήτημα όχι μόνο αισθητικό αλλά και βαθιά πολιτικό…».
