Επί δεκαεπτά χρόνια, από το 1940 έως το 1957, ο Οδυσσέας Ελύτης έβαζε το κλειδί στη βαριά πόρτα του τριώροφου κτιρίου που υψώνεται στο νούμερο 31 της οδού Ιθάκης στην Κυψέλη και περνούσε στο εσωτερικό με την εντυπωσιακή μαρμάρινη σκάλα. Τώρα πλέον, την ίδια πόρτα ανοίγει ο Γερμανός καλλιτεχνικός σύμβουλος και συλλέκτης Ματίας Αρντ και μας κάνει νεύμα να περάσουμε. Εχει τοποθετήσει στην «υποδοχή» την εικόνα μιας από τις 13 περσόνες που υποδύθηκε η Κέιτ Μπλάνσετ στο «Manifesto» του Γιούλιαν Ρόζενφελντ, ενώ το πρώτο που αντικρίζει κανείς όταν πια εισέρχεται στο διαμέρισμα του 2ου ορόφου με τα περίτεχνα κασώματα και τις ταπετσαρίες με τα ανάγλυφα μοτίβα είναι ένα έργο του Γιάννη Κουνέλλη από την προσωπική του συλλογή. «Αυτό το σπίτι παρέμενε κλειστό για είκοσι χρόνια», εξηγεί.
Στο «Homecoming» ο Γερμανός καλλιτεχνικός σύμβουλος και συλλέκτης Ματίας Αρντ προσκάλεσε Ελληνες και ξένους καλλιτέχνες.
Ο συλλέκτης δεν είχε σκοπό να αγοράσει κάτι στην Αθήνα –είχε ήδη ένα μικρό studio στα Πετράλωνα–, έτυχε απλώς στις δύο ημέρες που βρέθηκε στην πόλη να συναντήσει μια φίλη η οποία θα έβλεπε το ακίνητο. «Η πρώτη εντύπωση ήταν αυτή ενός γνώριμου μέρους, σαν να γύριζα σπίτι μου, σε ένα σπίτι που, όμως, δεν είχα δει ποτέ», υποστηρίζει ο κ. Αρντ. «Αρχισα να στέλνω φωτογραφίες στη γυναίκα μου στην Αυστραλία, λέγοντάς της πως ένιωσα σαν να ήξερα τον χώρο». Στο αεροδρόμιο συναντά την ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης του Μουσείου Μπενάκη, Πολύνα Κοσμαδάκη, και αρχίζει να της μιλάει με ενθουσιασμό για το art deco κτίριο στην Κυψέλη. Λίγο καιρό αργότερα της τηλεφωνεί για να της πει πως, παρά το γεγονός ότι εποφθαλμιούσαν κι άλλοι το υπέροχο διαμέρισμα, κατάφερε να το αποκτήσει. Εκείνη πρότεινε να κάνουν μια έκθεση για να το γιορτάσουν. «Πώς γιορτάζεις όταν μπαίνεις σε ένα νέο σπίτι; Δεν προσκαλείς τους φίλους σου; Δεν γνωρίζεσαι με τη γειτονιά;» σχολιάζει η Ελληνίδα επιμελήτρια.
Το «Homecoming», η εναρκτήρια έκθεση σε αυτόν τον υβριδικό χώρο που θα λειτουργεί ως κατοικία της οικογένειας Αρντ όταν θα είναι στην Ελλάδα αλλά και ιδιωτικό art space, είναι πρακτικά ο κόσμος και η γνώση που φέρει ο Ματίας Αρντ από τις τρεις δεκαετίες ενασχόλησής του με την τέχνη, οι διεθνείς καλλιτέχνες με τους οποίους συνεργάζεται –ο Τόμας Χίρσχορν, η Σόφι Καλ, ο Γέπε Χάιν, ο Γκρέγκορ Χίλντεμπραντ– και ο κόσμος που του συστήνει η Πολύνα Κοσμαδάκη: οι Ελληνες που διατηρούν στούντιο στους γειτονικούς δρόμους, όπως η Πολίνα Μήλιου και ο Τεό Τριανταφυλλίδης, η Ευγενία Βερελή και η Μαλβίνα Παναγιωτίδη και φυσικά και όλοι εκείνοι που δραστηριοποιούνται και αντλούν στοιχεία από την Αθήνα και τα διαφορετικά της πρόσωπα. «Γνώριζα και εγώ Ελληνες, όπως η Μάρω Μιχαλακάκου και η Ιωάννα Λημνιού, και εξακολουθώ να ανακαλύπτω την ελληνική σκηνή. Δεν με ενδιαφέρει να πάω κάπου και να αρκεστώ στις ευκολίες μου, το θέμα είναι πώς μπορώ να προσφέρω, να μάθω αλλά και να καταφέρω να παντρέψω ιδέες», σημειώνει ο Ματίας Αρντ, ο οποίος ξεκίνησε τη διαδρομή του στην τέχνη πολύ νέος, ξεναγώντας επισκέπτες στην Documenta ΙΧ.
Ενα salon του 21ου αιώνα
Στο χολ αμέσως μετά την είσοδο, μέσα σε μια εσοχή βλέπουμε μια υπερυψωμένη μικρή σκηνή, με έντονα βαμμένους κόκκινους τοίχους και ένα βιτρό που δίνει χαρακτήρα στον χώρο. «Μπορεί να χρησίμευε για απαγγελίες ποιημάτων, για μουσικές βραδιές ή θεατρικές παραστάσεις», απαντούν στο απορημένο βλέμμα μου και οι δύο επιμελητές, εξηγώντας ότι αποφάσισαν να ενισχύσουν το «θεατρικό στοιχείο» αυτής της γωνιάς με έργα της Ναντίν Σέμαν. «Η ιδέα ενός salon του 19ου αιώνα που συγκέντρωνε την πνευματική και καλλιτεχνική ελίτ μιας πόλης εμπνέει και την επόμενη μέρα αυτού του διαμερίσματος», εξηγεί ο νέος ιδιοκτήτης, που δεν παραλείπει να τονίσει πως στο κτίριο υπάρχει και η «κληρονομιά», η αύρα του Ελύτη, ο οποίος έμενε στον 1ο όροφο. Προχωράμε σε αυτό που ίσως κάποτε λειτουργούσε ως τραπεζαρία για να δούμε σε όλο το πλάτος του τοίχου ένα έργο από χαρτόνι και επαναλαμβανόμενα μοτίβα από τον Ηλία Παπαηλιάκη.
«Η κατεύθυνση που δώσαμε στους καλλιτέχνες που έφτιαξαν ή δάνεισαν έργα για την έκθεση ήταν να μας δείξουν μια άλλη, λιγότερο γνωστή πτυχή του έργου τους, ένα κρυφό project, κάτι που δουλεύουν στο στούντιο χωρίς να έχουν απαραίτητα στον νου τους να εκθέσουν. Ηθελα να μας ξαφνιάσουν, με τον ίδιο τρόπο που σε ξαφνιάζει αυτό το σπίτι», σημειώνει η κ. Κοσμαδάκη. Απέναντι από το έργο του Παπαηλιάκη υπάρχει ένα υφαντό γλυπτό της Τάμι Κανάτ, μιας καλλιτέχνιδος από την Αυστραλία που ο Γερμανός art advisor αγαπά ιδιαίτερα, ενώ δίπλα, στην αίθουσα του «πάρτι» όπως την αποκαλούν, ξεχωρίζει το ζωγραφικό της Ιωάννας Λημνιού με σχετικό τίτλο («Purple Party»), το μπαλόνι του Γέπε Χάιν, αλλά και το κολάζ από βινύλια του Χίλντεμπραντ. Στο κέντρο αυτού του δωματίου δεσπόζει μια κατασκευή από καρέκλες που βρήκε στο διαμέρισμα η Πολίνα Μήλιου και τις έντυσε με foam. «Μόνο να εικάσουμε μπορούμε τη χρήση κάθε δωματίου», εξηγεί η Ελληνίδα επιμελήτρια. Σε αυτό που φαντάστηκαν και οι δύο επιμελητές ότι μπορεί να φιλοξενούσε τα παιδιά μιας οικογένειας τοποθέτησαν ένα έργο του Παναγιώτη Λουκά με αναφορές σε πλάσματα της φαντασίας και ένα δέντρο με μεγάλες ρίζες και κορμό από πράσινο βελούδο της Μάρως Μιχαλακάκου. Δίπλα σε αυτό το δωμάτιο, που σκέφτομαι πως μάλλον θα λειτουργούσε ως γραφείο, βρίσκεται ένα έργο των Αnacolutha (Μαλβίνα Παναγιωτίδη και Εύα Βασλαματζή), στο οποίο οι δύο καλλιτέχνιδες έχουν συμπεριλάβει ηχητικά αποσπάσματα από τους «Προσανατολισμούς» του Ελύτη και ένα όνειρο του ποιητή. Το έργο μοιάζει να ανοίγει διάλογο με άλλες ρωγμές στον χρόνο: με πολαρόιντ και σχέδια του Γιάννη Βαρελά και ένα ζωγραφικό της Νικομάχης Καρακωστάνογλου από τα χρόνια που πέρασε στην Κίνα. Ανεβαίνοντας μια στενή ξύλινη σκάλα, οδηγούμαστε στο πάνω επίπεδο και στο πλυσταριό. Μπροστά από μια μεγάλη σκάφη διακρίνονται τα λιτά ασπρόμαυρα κεντήματα της Σεβαστιάνας Κωνστάκη και στον διπλανό χώρο μια εντυπωσιακή εγκατάσταση της Ιωάννας Πανταζοπούλου από σανδάλια, ένα σχόλιο στον τουρισμό που έχει αλώσει αυτήν την πόλη. «Αυτός ο χώρος είναι σε μετάβαση, εμπεριέχει την ιστορία του, τις φθορές του χρόνου, τις ροζέτες στο πάτωμα, τα παλιά σκεύη και τους μαρμάρινους νιπτήρες, και το αύριο, αυτό που θα γίνει, αυτό που ελπίζουμε να γίνει», αναφέρει ο Ματίας Αρντ.
«Homecoming», από 29 Απριλίου έως 29 Ιουνίου, Ιθάκης 31, Πέμπτη έως Σάββατο 12 μ.-8 μ.μ.
