Ο κύριος Γκρι σχολίασε τη Νέκυια της «Οδύσσειας», με αφορμή την ταινία του Νόλαν, έχοντας στήριγμα τον μεγάλο Γάλλο κλασικιστή Ζαν-Πιερ Βερνάν. Είχε τάξει να επανέλθει στον Βερνάν, με αφορμή την κινηματογραφική Νέκυια, όπου βλέπουμε τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του να καταδιώκονται από τους νεκρούς.
Είχε επισημάνει ο κύριος Γκρι ότι στο πρωτότυπο κείμενο ο Οδυσσέας τράπηκε σε φυγή όχι φοβούμενος τους νεκρούς αλλά αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο η Περσεφόνη να του στείλει το κεφάλι της Γοργώς που πετρώνει τα πάντα.
Το έξοχο βιβλίο του Βερνάν «Το βλέμμα του θανάτου. Μορφές της ετερότητας στην αρχαία Ελλάδα» (μτφρ.: Γιάννης Παππάς, εκδ. Αλεξάνδρεια, 1992), πραγματεύεται κυρίως το θέμα της Γοργώς. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Περσέας αποκεφαλίζει τη Γοργώ χωρίς να την κοιτάζει κι έκτοτε η κομμένη κεφαλή μετατρέπεται σε όπλο: απολιθώνει εχθρούς και τέρατα χωρίς καν να χρειαστεί να πολεμήσει. Ο Περσέας επιδεικνύει το αποτρόπαιο τρόπαιο στρέφοντας το βλέμμα του αλλού.
Στον Αδη, η Γοργώ «εμποδίζει τους νεκρούς να επιστρέψουν στον κόσμο των ζωντανών. Το προσωπείο της εκφράζει και διαφυλάσσει τη ριζική ετερότητα του κόσμου των νεκρών, που κανείς ζωντανός δεν μπορεί να πλησιάσει».
Ο Βερνάν τονίζει τη «μοναδικότητα των χαρακτηριστικών» ενός ζωντανού ανθρώπου, «αλλά με τον θάνατο δεν απομένει από τον άνθρωπο παρά μια κεφαλή, χωρίς υπόσταση και χωρίς δύναμη, όμοια με τη σκιά ενός ανθρώπου, με την αντανάκλασή του στον καθρέφτη, μια κεφαλή βυθισμένη στο σκοτάδι, καλυμμένη από τα ζοφερά σκότη».
Τι, αλήθεια, δεν μπορούμε να κοιτάξουμε κατάματα; Ποια πράγμα μάς παραλύει; Και γιατί τείνουμε να επιστρέφουμε κάθε τόσο, με «ηδονικό τρόμο», σε αυτό που τόσο μας τρομάζει;
Μεγαλώνοντας, ο κύριος Γκρι πιστεύει πια πως, περισσότερο απ’ όλα, δεν αντέχονται οι σκέψεις μέσα μας με την έννοια που οι αγγλόφωνοι αποκαλούν Overthinking: όλα αυτά τα φανταστικά σενάρια τρόμου που πλάθουμε με μανία, σε μια μάταιη προσπάθεια να ελέγξουμε το μέλλον. Μέσα μας γινόμαστε απολιθώματα: αφανιζόμαστε από κάθε έννοια παρόντος και τα πάντα γίνονται βάρος. Αρα η Γοργώ είμαστε εμείς οι ίδιοι μέσα μας· στην απελπισμένη ανάγκη μας για έλεγχο, αφήνουμε να αποχαλινωθεί κάθε έννοια χάους μέσα μας;
Το χάος ενέχει βάρος. Ο κύριος Γκρι, όμως, ανατρέχει και στον εκπληκτικό Ιταλο Καλβίνο και στα αέρινα «Αμερικανικά μαθήματα» (μτφρ.: Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Καστανιώτη, 2007).
Εκεί, μας υπενθυμίζει ότι «για να μπορέσει να κόψει το κεφάλι της Μέδουσας χωρίς να κινδυνεύει ν’ απολιθωθεί, ο Περσέας στηρίζεται σε ό,τι πιο ελαφρύ υπάρχει: στους ανέμους και στα νέφη», ενώ από τον κομμένο λαιμό του τέρατος γεννιέται ο φτερωτός Πήγασος. «Η βαρύτητα της πέτρας μπορεί να μετατραπεί στο αντίθετο στοιχείο της».
Επιπλέον, απιθώνοντας ο Περσέας την κεφαλή της Γοργώς πάνω σε θαλασσινούς κλώνους, στην άμμο, οι κλώνοι «μετατρέπονται σε κοράλλια· και οι νύμφες, για να στολιστούν με τα κοράλλια, τρέχουν και βάζουν κλωνάρια και φύκια μπροστά στο τρομερό κεφάλι».
Ο απίθανος Καλβίνο μιλάει για αυτή την τόσο γοητευτική «συνύπαρξη εικόνων, όπου η λεπτή χάρη του κοραλλιού αγγίζει την άγρια φρίκη της Γοργώς», και ο κύριος Γκρι νιώθει ξανά κάτι να φτερουγίζει μέσα του: το παρόν σπαρταράει ξανά μέσα του, με τη χάρη του κοραλλιού και τη σκοτεινιά της Μέδουσας. Μαζί.
