Η μαύρη αλήθεια είναι ότι ο γράφων ουδέποτε συνδέθηκε ιδιαίτερα με το οπερατικό έργο του συνθέτη Γκλουκ. Oχι πως έχει σημασία αυτό. Η συμβολή του Κριστόφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ (1714-1787) στην ιστορία της όπερας δεν δύναται να αμφισβητηθεί: υπήρξε μέγας μεταρρυθμιστής εισάγοντας το στοιχείο της δραματικής πλοκής, ενώ τα προσωπικά γούστα του καθενός είναι αέρας φρέσκος.
Αν έχει κάποια σημασία η δυσκολία η προσωπική να συνδεθεί κάποιος με το έργο ενός συνθέτη είναι όταν προσέρχεται σε μια παρουσίασή του και παρά την αρχική δυσφορία του, αναχωρεί στο τέλος με ένα αίσθημα ευφορίας. Αλλά αυτό οφείλεται πρωτίστως στους ερμηνευτές. Και, ίσως, στον χώρο στον οποίο το έργο παρουσιάζεται.
Θα ξεκινήσω από το τελευταίο. Εδώ και τρία χρόνια, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών διοργανώνει μία φορά τον χρόνο, τα καλοκαίρια, μια μεγάλη συναυλία στο αρχαίο θέατρο της Μεσσήνης. Φέτος, η Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου, παρουσίασε, υπό τη μορφή θεατρικού αναλογίου, ένα από τα εμβληματικότερα έργα του Γκλουκ, την όπερα «Ορφέας και Ευρυδίκη».
Ο χώρος είναι υποβλητικός και, θα τολμούσα να πω, υπερβατικός. Δικαίως ο Σταύρος Μπένος δήλωνε συγκινημένος πριν από την παράσταση σε μικρή ομάδα δημοσιογράφων για το όραμα του μεγάλου αρχαιολόγου Πέτρου Θέμελη στην αρχαία Μεσσήνη (ο διακριτικός τάφος του βρίσκεται λίγο μετά την είσοδο στον χώρο).
Μέσα σε αυτό το φορτισμένο αρχαίο θέατρο, ο Γ. Πέτρου, οι μουσικοί της Καμεράτας, η Χορωδία Δωματίου Αθηνών και τρεις εξαιρετικοί μονωδοί (η μεσόφωνος Τερέζα Λερβολίνο ως Ορφέας, η υψίφωνος Μαρία Κοσοβίτσα ως Ευρυδίκη και η υψίφωνος Μαριλένα Στριφτόμπολα ως Ερωτας) παρέδωσαν ένα εξαίσιο μουσικό αποτέλεσμα.
Η Καμεράτα, υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου, παρουσίασε την εμβληματική όπερα «Ορφέας και Ευρυδίκη» του Κριστόφ Βίλιμπαλντ Γκλουκ.
Μου είναι αδύνατον να μη σταθώ στη συγκλονιστική στιγμή όπου ο απελπισμένος Ορφέας προσπαθεί να κάμψει την οργή των σκιών του Kάτω Kόσμου, όντας ένας ζωντανός που έχει εισβάλει στον ιερό τους χώρο (η άρια «Laissez-vous toucher par mes pleurs» με τις δραματικές απαντήσεις της χορωδίας «No!» και την υπέροχη χρήση της άρπας στις επικλήσεις του Ορφέα), μουσική στιγμή όπου ο Γκλουκ επιδεικνύει με τον πιο αριστοτεχνικό τρόπο την αξία του ως συνθέτη (κι ας μην του έχουμε αδυναμία…). Η συνολική ερμηνεία, υπό τη διεύθυνση του χαρισματικού Γ. Πέτρου, δικαίωσε, πάνω απ’ όλα, την υστεροφημία του συνθέτη. Και τους θεατές φυσικά.
Η εκδοχή του Μπερλιόζ
Η όπερα είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά το 1762 και το περασμένο Σάββατο το ακούσαμε στην εκδοχή που έδωσε σχεδόν εκατό χρόνια μετά, το 1858, ο Γάλλος συνθέτης Εκτόρ Μπερλιόζ (1803-1869).
Οπως εξηγεί στο πολύ κατατοπιστικό σημείωμα του προγράμματος της παράστασης ο Πάρις Κωνσταντινίδης, η αφοσίωση του Μπερλιόζ στην παρτιτούρα του Γκλουκ δεν ήταν τα μοναδικά κίνητρα για να προσφέρει μια αναβίωση στην όπερα που είχε ανακαλύψει μικρός στη βιβλιοθήκη του πατέρα του αλλά και η «βέβηλη» (στα δικά του μάτια τουλάχιστον) επιτυχία της σατιρικής οπερέτας «Ο Ορφέας στον Αδη» του Ζακ Οφενμπαχ. Ο πάντοτε πληθωρικός και εκρηκτικός Μπερλιόζ θέλησε να αποκαταστήσει μια αδικία: το τρομακτικό θέμα του μύθου του Ορφέα (μύθου καταστατικού για τη δυτική πολιτισμική ιστορία) δεν ήταν δυνατόν να αποτελεί θέμα κωμωδίας.
Ο Πέτρου, μαέστρος μεγάλης αξίας, ειδικά σε έργα της μπαρόκ περιόδου αλλά και του 18ου αιώνα ευρύτερα, επιλέγει να ανασυστήσει τον Ορφέα του Γκλουκ μέσα από τη δημιουργική ματιά ενός κατ’ εξοχήν ρομαντικού μουσουργού.
Στο δεύτερο μέρος, δοκίμασα κάτι: στο διάλειμμα εγκατέλειψα τη θέση μου και ανέβηκα ψηλά, εκτός του θεάτρου, στο κοίλο γρασίδι όπου ήταν πιο αναπαυτικά και πιο δροσερά επίσης. Κυρίως δοκίμασα την απίστευτη ακουστική του θεάτρου. Τα υπόλοιπα τα είχαν αναλάβει όλα οι εκπληκτικοί μουσικοί της βραδιάς, με επικεφαλής τον σπουδαίο μας αρχιμουσικό Γιώργο Πέτρου.
