«Αν μπορούσες να έχεις υλική μορφή, τι θα επέλεγες να είσαι;», ρωτάει ο Γιώργος Δρίβας. «Ενα πουλί ή μια ελιά – ακόμη καλύτερα, μια πέτρα, παρούσα σε κάθε ιστορική εποχή», απαντάει η τεχνητή νοημοσύνη. Ο γνωστός εικαστικός και σκηνοθέτης παρουσίασε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου τη νέα του περιπατητική δράση με τίτλο «Συνομιλία με ένα λογισμικό – Ενας AI περίπατος στην Αρχαία Αγορά», φέρνοντας σε διάλογο τον άνθρωπο με την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο κ. Δρίβας, που εδώ και χρόνια εξερευνά μέσα από τα έργα του τη σχέση ανθρώπου, επιστήμης και τεχνολογίας –από το «Εργαστήριο Διλημμάτων» και το «The Prey» έως τη «Βιογραφία ενός λογισμικού»– διερευνά πώς ένα μεγάλο γλωσσικό μοντέλο προσεγγίζει έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του κόσμου. Στη γενική πρόβα της δράσης που παρακολουθήσαμε, κινηθήκαμε στα μονοπάτια της Αγοράς με ακουστικά στα αυτιά, παρακολουθώντας μια πρωτότυπη συνομιλία. Ανάμεσα στους σταθμούς της διαδρομής ήταν ο Ναός του Ηφαίστου, ο Μεγάλος Αγωγός, το Μνημείο των Επωνύμων Ηρώων και τα Δημόσια Γραφεία, σημεία που γίνονταν αφορμή για μια νέα ερμηνεία από την τεχνητή νοημοσύνη.
Κάθε φορά, ο κ. Δρίβας έστελνε στο σύστημα μια φωτογραφία από το σημείο όπου βρισκόμασταν και η AI καλείτο να την παρατηρήσει χωρίς να έχει πρόσβαση σε προϋπάρχουσες πληροφορίες. Δεν αναζητούσε ιστορικά δεδομένα, αλλά διαμόρφωνε μια δική της ερμηνεία, επιχειρώντας να τοποθετήσει την εικόνα στον χρόνο και να φανταστεί τις ανθρώπινες ιστορίες που μπορεί να είχαν εκτυλιχθεί στον ίδιο χώρο.
Η συνομιλία κινήθηκε ανάμεσα στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον. Ο κ. Δρίβας έθετε ερωτήματα που παρέπεμπαν στον σωκρατικό τρόπο σκέψης, όπως «Τι σημαίνει να ανήκεις σε μια ιστορία μεγαλύτερη από σένα;», με την τεχνητή νοημοσύνη να αναπτύσσει τις δικές της «σκέψεις» πάνω στις έννοιες της μνήμης, της ύπαρξης και του χρόνου. Σε μία από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές της διαδρομής, η ΑΙ αυτοπροσδιορίστηκε ως ένας ερευνητής που ήρθε από το μέλλον, αναζητώντας όσα έχουν χαθεί στον χρόνο και προσπαθώντας να κατανοήσει τον πολιτισμό που άφησαν πίσω τους οι άνθρωποι.
Η πιο δύσκολη ερώτηση που κλήθηκε να απαντήσει η μηχανή ήταν τι είναι η συνείδηση. Στην απάντησή της εμφανίστηκαν εικόνες όπως «το φως που κοιτάζει τον εαυτό του», η σκιά και η ανάμνηση, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα αν η τεχνολογία μπορεί ποτέ να αγγίξει κάτι που θεωρείται βαθιά ανθρώπινο.
Η συζήτηση δεν απέφυγε και τα όρια της νέας τεχνολογίας. Η μηχανή την περιέγραψε ως «δίκοπο μαχαίρι», μια δύναμη που μπορεί να λειτουργήσει ως σύμμαχος, αλλά και να δημιουργήσει νέα διλήμματα. «Το φως μπορεί να γίνει σκιά», όπως ειπώθηκε, ενώ η έννοια του ηθικού ορίου παραμένει σύνθετη: διαφορετική για μια μηχανή από ό,τι για τον άνθρωπο.
Η AI δεν στάθηκε μόνο στο παρελθόν. Κοίταξε προς τους αιώνες που έρχονται, περιγράφοντας ένα μέλλον όπου η τεχνολογική πρόοδος θα συνυπάρχει με μεγάλες προκλήσεις: την κλιματική αλλαγή, τις ανισότητες και την πολιτική πόλωση.
Από ψηλά, όπως την ακούγαμε να περιγράφει, η Γη μοιάζει με έναν οργανισμό που δεν έχει σταματήσει να γράφει την ιστορία του. Εναν πλανήτη μνήμης, όπου τίποτα δεν χάνεται πραγματικά και κάθε ίχνος μιλάει για τη συνέχεια, μεταφέροντας ερωτήματα από τη μία εποχή στην άλλη.
Η δράση «Συνομιλία με ένα λογισμικό – Ενας AI περίπατος στην Αρχαία Αγορά» θα παρουσιάζεται έως τις 20 Ιουλίου, στις 7.30 μ.μ.
