Το μακρινό 1982, ένα σπασμένο παράθυρο στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης έγινε η αφορμή για να διατυπώσουν οι επιστήμονες Τζέιμς Γουίλσον και Τζορτζ Κέλινγκ τη θεωρία που έμελλε να επηρεάσει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις πόλεις: «το αξίωμα των σπασμένων παραθύρων».
Η απλή αλλά θεμελιώδης αυτή ιδέα δεν γεννήθηκε σε κάποιο αστυνομικό τμήμα ούτε σε ένα δημαρχιακό γραφείο. Ο Τζέιμς Γουίλσον, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, και ο Τζορτζ Κέλινγκ, ένας από τους σημαντικότερους εγκληματολόγους της εποχής του, μελετώντας τη συμπεριφορά των ανθρώπων στους δημόσιους χώρους κατέληξαν στο εξής συμπέρασμα: αν σε ένα κτίριο σπάσει ένα παράθυρο και παραμείνει έτσι για καιρό, σύντομα θα καταστραφούν και τα υπόλοιπα!
Μπορεί το πρώτο σπάσιμο να μην προκαλέσει τη συνολική ζημιά, αλλά στέλνει σε όλους ξεκάθαρο μήνυμα: «Κανείς δεν νοιάζεται». Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι ακριβώς το ίδιο συμβαίνει και στις πόλεις, με ρείθρα γεμάτα σκουπίδια, με γκράφιτι που δεν αφαιρούνται, με παράνομα παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Ολες αυτές οι μικρές παραβάσεις δεν είναι μόνον ενοχλητικές· είναι σημάδια εγκατάλειψης, που όταν πολλαπλασιάζονται προδίδουν μια γενικότερη κουλτούρα αδιαφορίας. Η θεωρία βρήκε την προσφορότερη εφαρμογή της στην πόλη όπου γεννήθηκε, το 1990, από τον δήμαρχο Ρούμπι Τζουλιάνι και τον αστυνομικό διοικητή Γουίλιαμ Μπράτον.
Η προσέγγισή τους έριξε το βάρος της αστυνόμευσης στα «μικρά» αδικήματα. Οχι μόνο στην αποκλειστική καταπολέμηση του σοβαρού εγκλήματος. Ετσι, οι αστυνομικοί άρχισαν να εποπτεύουν από τις παραβάσεις της καθημερινότητας μέχρι τον καθαρισμό των γκράφιτι στο μετρό!
Τα αποτελέσματα αυτής της στροφής ήταν εντυπωσιακά: τη δεκαετία του 1990 η αμερικανική μεγαλούπολη γνώρισε τεράστια πτώση εγκληματικότητας, με τις ανθρωποκτονίες να μειώνονται κατά 70% και τις ληστείες κατά 65%! Σήμερα η θεωρία των «broken windows» χρησιμοποιείται συχνά στην πολεοδόμηση και στην καθαριότητα των πόλεων. Μη μου πείτε ότι το μυαλό σας δεν πάει στο αθηναϊκό μετρό, που εμείς οι ίδιοι κρατάμε από την πρώτη μέρα σε εξαιρετική κατάσταση; Η πρόσφατη απόφαση του Δήμου Αθηναίων να προχωρήσει στη λήψη δανείου ύψους 75 εκατ. για την αναβάθμιση των σχολείων άνοιξε μια συζήτηση: όχι μόνο για το αν ένα μεγάλο δάνειο είναι εξυπηρετήσιμο, αλλά και για το πώς φτάσαμε στο σημείο να απαιτείται τεράστια χρηματοδότηση προκειμένου να αποκατασταθούν οι κτιριακές υποδομές της εκπαίδευσης. Δυστυχώς, δεν έχουμε ακόμη αφομοιώσει την ιδέα ότι, για να διορθώσεις τα μεγάλα, πρώτα ξεκινάς με τα μικρά.
