Κέρουακ, Ντίλαν και Βιετνάμ
Χρήστος Αστερίου
Στα χρόνια προ Διαδικτύου, στα χρόνια της μυθοποίησης, όταν μια εικόνα ή ένας στίχος τραγουδιού αρκούσε για να πυροδοτήσει τη φαντασία, η Αμερική ήταν για μένα ο μακρινός τόπος της ελευθερίας, ήταν η Route 66, η βρώμικη Νέα Υόρκη και τα ηλιοκαμένα κορίτσια της δυτικής ακτής, οι χίπηδες και το καλοκαίρι της αγάπης, ο Κέρουακ, ο Ντίλαν και οι φοιτητές που διαδήλωναν για το Βιετνάμ. Αργότερα ήρθε η εποχή του Ρέιγκαν και όλη την ατμόσφαιρα της αμερικανικής ερήμου αποτύπωσαν κάτι Ιρλανδοί στο άλμπουμ «The Joshua Tree», που άκουγα ασταμάτητα επί μήνες. Αμερική ήταν ό,τι έφτανε στα μέρη μας μέσω του κινηματογράφου, των βιβλίων, αλλά κυρίως της μουσικής. Ποτέ δεν φαντάστηκα ότι θα περνούσα τον Aτλαντικό, ότι θα μπορούσα να ζήσω στην Αμερική ή να γράψω γι’ αυτήν. Ωστόσο, συνέβη. Η Αμερική παραμένει ακόμη terra incognita για τη λογοτεχνία μας παρά την ισχυρή ελληνική παρουσία εκεί. Η δική μου Αμερική περιλαμβάνει, μεταξύ πολλών άλλων, μια κουβανέζικη Πρωτοχρονιά στο Μαϊάμι, ένα παραδοσιακό μαγαζί με εβραϊκά κνις στη Νέα Υόρκη και μια μαγική ανάβαση στα Rocky Mountains του Κολοράντο.
*Ο κ. Χρήστος Αστερίου είναι συγγραφέας.
Ενα φαντεζί παζλ χωρίς τον Τραμπ
Λένα Διβάνη
Η Αμερική μου είναι ένα φαντεζί παζλ που –ευτυχώς– δεν εμπεριέχει τον Τραμπ. Μια σκηνή όμως παραμένει η βασιλεύουσα: είναι Γενάρης, μόλις έχω φτάσει στη Βοστώνη για έρευνα του post doc μου. Εχω πάθει τόση πλάκα με τη Βιβλιοθήκη του Χάρβαρντ μόλις έμαθα ότι είναι ανοιχτή νυχθημερόν, που τις πρώτες δύο μέρες έβαζα ξυπνητήρι και εμφανιζόμουν χωρίς λόγο στις 3 μετά τα μεσάνυχτα για να βεβαιωθώ ότι δεν ζω όνειρο. Αυτό σταμάτησε. Ο βραδινός ύπνος ήταν πολύτιμος, γιατί όλη μέρα την έτρωγα κουβαλώντας βιβλία και ογκώδεις τόμους περιοδικών έξω από τη σχολή για να τους φωτοτυπήσω σε μαγαζί που μου έκανε υπερβολικά φιλική τιμή. Τα λεφτά ήταν λίγα, η Βοστώνη πανέμορφη στην κλασική λονδρέζικη ομορφιά της, ο καιρός ήταν γλυκός, τα φυλλώματα των δέντρων τεχνικολόρ, αλλά οι μύες του δεξιού μου μπράτσου επρόκειτο να γίνουν σίδερο από το κουβάλημα. Και εδώ μπαίνω στο ψαχνό: την τέταρτη μέρα επιστρέφω από το φωτοτυπάδικο με μια τεράστια πάνινη τσάντα γεμάτη τόμους των αμερικανικών αρχείων, που ζύγιζαν δέκα κιλά ο καθένας. Πλησίαζα βογκώντας το ντεσκ όπου έκανε τον έλεγχο όσων μπαινόβγαιναν, όταν ένας εξηντάρης κύριος, λεπτός, προχειροντυμένος, με άσπρη κάλτσα και ορειβατικό πέδιλο, κάπως λέτσος δηλαδή, ενώ είχε ήδη περάσει από έλεγχο, με είδε, με συμπόνεσε, πετάχτηκε πάλι έξω, άρπαξε τη βαριά τσάντα μου και την έφερε στο ντεσκ για εξέταση χαμογελώντας ευγενέστατα. Μετά έγνεψε και εξαφανίστηκε. «Ξέρεις ποιος είναι αυτός;» μου είπε η κυρία που μας ήλεγχε. «Θυρωρός;» είπα η άσχετη. «Το περυσινό Νομπέλ Μαθηματικών», μου είπε αυτή. «Καλωσόρισες στο Χάρβαρντ».
*Η κ. Λένα Διβάνη είναι συγγραφέας.
Μια χώρα στη σκιά του ονείρου της
Βασίλης Κεκάτος
Η Αμερική που κατοικεί μέσα μου δεν είναι γεωγραφική. Είναι μια χώρα του βλέμματος. Ερημοι που μοιάζουν ατελείωτες, βενζινάδικα σαν φθηνοί διαστημικοί σταθμοί, άνθρωποι που περιπλανώνται αναζητώντας κάτι που δεν μπορούν να ονομάσουν.
Πρώτα ήρθε η Αμερική του Βέντερς και του Σέπαρντ. Υστερα του Σπρίνγκστιν, μέσα από τη «Nebraska» του. Οχι η θριαμβευτική χώρα του αμερικανικού ονείρου, αλλά η σκιά του. Επαρχιακοί δρόμοι, φθηνά μοτέλ, ξεχασμένες πόλεις, πρόσωπα σκαλισμένα από το βάρος της απεραντοσύνης. Μια μυθολογία φτιαγμένη όχι από νικητές αλλά από drifters, από ανθρώπους που συνεχίζουν να κινούνται επειδή η ακινησία θα ήταν η παραδοχή της ματαιότητάς τους. Και ήταν και άλλες Αμερικές· του Badlands, του Κέρουακ, του Τομ Γουέιτς, του Ρέντφορντ, του Country roads take me home.
Κι αν η Αμερική πλέον έχει αλλάξει ή δεν ήταν ποτέ αυτή. Η δική μου Αμερική θα είναι πάντα το μεγάλο ταξίδι. Και η ελευθερία θα βρίσκεται κάπου στον επόμενο δρόμο, ακόμη κι αν έχεις μισοάδειο ρεζερβουάρ.
Ακόμη κι αν όλα αυτά είναι απλά το σινεμά.
*Ο κ. Βασίλης Κεκάτος είναι σκηνοθέτης.
Η δική μου Αμερική θα είναι πάντα το μεγάλο ταξίδι. Και η ελευθερία θα βρίσκεται κάπου στον επόμενο δρόμο, ακόμη κι αν έχεις μισοάδειο ρεζερβουάρ. -Βασίλης Κεκάτος
Το «Flashdance» και η πραγματικότητα
Στάθης Καλύβας
Είμαι σίγουρος ότι δεν θα μου έλεγε πολλά πράγματα σήμερα, αλλά όταν πρωτοείδα τo «Flashdance», το 1983, θυμάμαι πόσο πολύ με συνεπήρε. Η ταινία αφηγείται την προσπάθεια μιας δεκαοκτάχρονης κοπέλας που εργάζεται σε χαλυβουργία του Πίτσμπουργκ και ονειρεύεται να γίνει δεκτή στο ωδείο της πόλης της, για να σπουδάσει κλασικό χορό. Χωρίς κοινωνικό κεφάλαιο και δίχως καμία κλασική μουσική παιδεία, αγωνίζεται να πραγματοποιήσει το όνειρό της και με σκληρή δουλειά, μπόλικο θάρρος, πολλή φαντασία και κάμποση τύχη, τα καταφέρνει. Μια ταινία, με λίγα λόγια, για το αμερικανικό όνειρο. Το 1983 ήμουν δεκαεννιά χρόνων και αισθανόμουν ασφυξία στην Ελλάδα του Ανδρέα Παπανδρέου. Οι συμφοιτητές μου ονειρεύονταν να γίνουν συνδικαλιστές ή, έστω, δημόσιοι υπάλληλοι και η ιδέα πως θα τολμούσες να φανταστείς κάτι εντελώς φιλόδοξο, διαφορετικό και έξω από το πλαίσιο του τόπου και της εποχής, ανήκε στη σφαίρα της φαντασιοπληξίας. Το «Flashdance» ήταν βουτηγμένο στην ολοκαίνουργια τότε και λαμπερή αισθητική των βίντεο κλιπ και στους ξεσηκωτικούς ρυθμούς του Τζόρτζιο Μόροντερ. Το «What a Feeling», που ερμήνευε η Αϊριν Κάρα, σε ωθούσε να ονειρευθείς με αυτό τον απογειωτικό και μοναδικά αμερικανικό τρόπο: «Take your passion and make it happen». Ωραίο παραμύθι θα πείτε, αλλά το απίστευτο είναι πως έτσι ακριβώς έγινε για μένα: πήγα στην Αμερική και έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα.
*O κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, κάτοχος της έδρας Gladstone στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Να λες τα πράγματα με το όνομά τους
Σωτήρης Γκορίτσας
Διαβάζω μια τελευταία φορά το πρώτο μου δεκάλεπτο σενάριο. Σίγουρος ότι πρόκειται για αριστούργημα, το δίνω στον γνωστό Αμερικανό σεναριογράφο του Χόλιγουντ Τζέραλντ Γουίλσον, ο οποίος με περιμένει στο μπαρ της κινηματογραφικής σχολής όπου φοιτώ. Ο καπνός από το τσιμπούκι του το έχει ήδη ντουμανιάσει. Διαβάζει τις δέκα όλες κι όλες σελίδες αναστενάζοντας κάθε τόσο. «Θες να ’μαι ειλικρινής;» «Εξυπακούεται, Τζέρι». «Το σενάριό σου είναι για τα μπάζα». Σοκάρομαι· αλλά συνεχίζει απτόητος. «Δεν αφορά τίποτα!». Χαμογελάω με την αμερικανική αφέλεια. Αν το σενάριό μου έχει ένα πρόβλημα –σίγουρος όμως ότι δεν έχει– αυτό είναι το ότι «αφορά τα πάντα», του εξηγώ. Δεν με καταλαβαίνει και αναγκάζομαι να του αναφέρω τα πιο σημαντικά. «Στο μυαλό σου υπάρχουν όλα αυτά. Στις δέκα σελίδες που διάβασα δεν υπάρχει τίποτα. Π.χ., σκηνή πρώτη. Τι βλέπουμε;» «Τον ήρωα», απαντώ εκνευρισμένος. «Που κάνει τι;». «Πηγαινοέρχεται νευρικός σε έναν σκοτεινό διάδρομο». «Πράγμα που μας λέει τι;». «Οτι ο ήρωας αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα, Τζέρι»! «Κατουριέται και είναι η τουαλέτα πιασμένη;». «Τώρα μιλάμε σοβαρά ή…;» «Σκηνή δεύτερη. Τι βλέπουμε;». «Τον ήρωα. Σε ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Πάει να ανάψει τσιγάρο, ανοίγει το κουτί με τα σπίρτα ανάποδα και τα σπίρτα χύνονται στο πάτωμα». «Από τα δέκα, λοιπόν, λεπτά που έχεις όλα κι όλα, ξόδεψες ήδη το πρώτο για να μας γνωρίσεις έναν ηλίθιο που κατουριέται και ανοίγει ανάποδα το κουτί με τα σπίρτα; Δεν με ενδιαφέρει να μάθω τίποτα περισσότερο για αυτόν. Ούτε για το όποιο πρόβλημά του. Και μια συμβουλή: Μην προσπαθήσεις να το διορθώσεις. Δεν παίρνει διόρθωση. Πέτα το όπως είναι και γράψε άλλο!». Δεν άκουσα, βέβαια, τη συμβουλή του και το γύρισα. Είναι τραγικό. Οποτε το βλέπω έκτοτε –σπανιότατα– τον θυμάμαι με ευγνωμοσύνη. Χρωστάω πολλά στην αμερικανική χοντροκοπιά. Στο να λες τα πράγματα με το όνομά τους, να μη στρογγυλεύεις, να μη χαϊδεύεις αυτιά για να γίνεις συμπαθής. Είναι η δική μου Αμερική, η Αμερική που συμπαθώ.
*Ο κ. Σωτήρης Γκορίτσας είναι σκηνοθέτης.
Χρωστάω πολλά στην αμερικανική χοντροκοπιά. Στο να λες τα πράγματα με το όνομά τους, να μη στρογγυλεύεις, να μη χαϊδεύεις αυτιά για να γίνεις συμπαθής. -Σωτήρης Γκορίτσας
Ακατάλληλη στιγμή
Απόστολος Δοξιάδης
Η επέτειος των 250 χρόνων των Ηνωμένων Πολιτειών έμελλε να γίνει στην πιο ακατάλληλη στιγμή της ιστορίας τους. Αιτία γι’ αυτό είναι, φυσικά, η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, του ανθρώπου που αποτελεί την άρνηση κάθε στοιχείου της χώρας που αξίζει να γιορταστεί.
Πώς να τιμήσεις τη σωτήρια για τον ελεύθερο κόσμο αντίσταση της Αμερικής στον φασιστικό ολοκληρωτισμό, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατόπιν, στο Ψυχρό Πόλεμο, στον σοβιετικό; Πώς, αλήθεια, όταν τώρα κυβερνά τη χώρα ένας άνθρωπος που κάνει κάθε προσπάθεια ώστε να την οδηγήσει εσωτερικά στον φασιστικό ολοκληρωτισμό, ενώ πολεμά λυσσαλέα τις ευρωπαϊκές αξίες για τις οποίες έχυσαν το αίμα τους οι πρόγονοί του, και ταυτόχρονα συνοδοιπορεί, με σκοτεινό τρόπο, με τους ουσιαστικούς συνεχιστές του σοβιετικού ολοκληρωτισμού;
Προσωπικά, αν διάλεγα ένα και μόνο πράγμα για να σκεφτώ τα καλά της Αμερικής στην επέτειό της, θα έβλεπα πάλι το θαυμαστό τραγούδι «When the saints go marching in», όπως το τραγουδούν στο βίντεο στο Διαδίκτυο ο Λούις Αρμστρονγκ και ο Ντάνι Κέι, δηλαδή ένας απόγονος σκλάβων και ένας γιος φτωχών μεταναστών, που με το απαράμιλλο ταλέντο τους έγιναν βασιλιάδες στην πιο συμπεριληπτική και ανοιχτόκαρδη –και καθαρά αμερικανική– μορφή μουσικής. Μα πώς θα το κάνω φέτος, όταν ο εφιαλτικός σημερινός πρόεδρος της χώρας που παρήγαγε τέτοιο γενναιόδωρο πνεύμα έχει βαλθεί να εξοντώνει τους μη έχοντες κάθε χρώματος και κλείνει την πόρτα στον κάθε μετανάστη; Δηλαδή, έχει στρέψει την προεδρία του εναντίον των ανθρώπων πού όχι μόνο ζωογόνησαν σε όλη της την Ιστορία, αλλά πριν από 250 χρόνια έφτιαξαν την Αμερική;
*Ο κ. Απόστολος Δοξιάδης είναι συγγραφέας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί την άρνηση κάθε στοιχείου της χώρας που αξίζει να γιορταστεί. -Απόστολος Δοξιάδης
Ο Σέρτζιο Λεόνε έδειξε την αλήθεια
Ερση Σωτηροπούλου
Στο πρώτο μου ταξίδι στην Αμερική, τον Αύγουστο του 1981, όταν το αεροπλάνο της TWA άρχισε να κατεβαίνει, δεν είχα καμία αμφιβολία ότι προσγειωνόμουν στη χώρα του Ιανού. Υπήρχαν δύο Αμερικές: μια Αμερική που μισούσαμε, ανελέητη, εγκληματική, και η Αμερική του Φόκνερ, του Σκοτ Φιτζέραλντ, του Εζρα Πάουντ, του Τζακ Κέρουακ, που με είχαν εμπνεύσει και είχα μεγαλώσει μαζί τους. Μια χώρα συνωμοσιών με μακριά ιστορία ενορχήστρωσης πραξικοπημάτων. Η ίδια χώρα που είχε στηρίξει τη δικτατορία στη Ελλάδα, είχε γεννήσει τους συγγραφείς που με στήριξαν στην εφηβεία μου τα χρόνια της δικτατορίας. Φυσικά, δεν ήταν μόνο άσπρο-μαύρο. Το κατάλαβα αργότερα.
Εκείνο που αναρωτιέμαι είναι τι έχει απομείνει σήμερα από αυτή τη δυαδικότητα. Η Αμερική εξακολουθεί να είναι η χώρα του Ιανού; Φοβάμαι πως όχι.
Η απάντηση βρίσκεται σε μια ταινία που γυρίστηκε μόλις λίγα χρόνια ύστερα από εκείνο το πρώτο ταξίδι. Βλέποντας το «Κάποτε στην Αμερική» του Σέρτζιο Λεόνε, γίνεται προφανής η δομική σχέση ανάμεσα στο αμερικανικό όνειρο και στο έγκλημα. Ο Σέρτζιο Λεόνε κατάφερε να ανιχνεύσει με αριστουργηματικό τρόπο το πόσο βαθιά είναι ριζωμένες η διαπλοκή και η αυθαιρεσία στον αμερικανικό τρόπο ζωής.
*Η κ. Ερση Σωτηροπούλου είναι συγγραφέας.
Βλέποντας το «Κάποτε στην Αμερική» γίνεται προφανής η δομική σχέση ανάμεσα στο αμερικανικό όνειρο και στο έγκλημα. -Ερση Σωτηροπούλου
Αυτοί που είναι μέσα και οι απέξω
Κάλλια Παπαδάκη
Η δική μου Αμερική στα χρόνια αλλάζει, είναι ένας τεθλασμένος καθρέφτης, μια οικεία, αλλά και συνάμα άγνωστη, κάθε φορά, συνάρτηση. Την παρούσα στιγμή, είναι μια σκηνή από το ασπρόμαυρο φιλμ «Possessed». Ενα τολμηρό για την εποχή του αμερικανικό δράμα του 1931, πριν από την επιβολή του ηθικολογικού κώδικα Χέιζ, σε διασκευασμένο από το θέατρο σενάριο της Λενόρ Κόφι, σκηνοθετημένο από τον Κλάρενς Μπράουν. Πρωταγωνιστούν οι Τζόαν Κρόφορντ και Κλαρκ Γκέιμπλ. Στην ιστορία που εκτυλίσσεται, η Μάριαν Μάρτιν ζει με τη μητέρα της σε μια επαρχιακή πόλη της πολιτείας της Πενσιλβάνια, εργάζεται σ’ ένα εργοστάσιο χαρτιού και ονειρεύεται να ξεφύγει από την προδιαγεγραμμένη πορεία της. Δεν τη χωράει ο τόπος καταγωγής της, το μικρό, φτωχικό διαμέρισμά της, η τετριμμένη ζωή της. Οταν ένα πολυτελές τρένο με προορισμό τη Νέα Υόρκη επιβραδύνει μπροστά της για να κάνει ολιγόλεπτη στάση, η Μάριαν κοιτάζει μέσα από τα παράθυρα και βλέπει από πολύ κοντά πόσο μεγάλη απόσταση πρέπει να διανύσει, ώστε τα όνειρά της να πραγματωθούν. Το τρένο σταματά και η Μάριαν κουβεντιάζει με έναν μεθυσμένο επιβάτη που της προσφέρει απλόχερα σαμπάνια. Η ελλειπτική στιχομυθία τους ίσως να συμπυκνώνει όλη τη φιλοσοφία της Αμερικής: «Κοιτάς μέσα; Λάθος κατεύθυνση. Μπες μέσα και κοίτα έξω». «Μέσα πού;» «Οπουδήποτε. Απλώς, μπες μέσα. Υπάρχουν μόνο δύο είδη ανθρώπων στον κόσμο: αυτοί που βρίσκονται μέσα και αυτοί που στέκονται απέξω».
*Η κ. Κάλλια Παπαδάκη είναι συγγραφέας.
Μου δώρισε ελευθερία
Κωνσταντίνος Κακανιάς
Σε αυτήν την περίοδο της Ιστορίας, μου είναι δύσκολο να εκφράσω τα πραγματικά μου αισθήματα για τις ΗΠΑ. Θα σταθώ μόνο στον θαυμασμό που έχω για την αμερικανική κουλτούρα και πολιτισμό, μουσική, κινηματογράφο, ζωγραφική, αλλά και την ποπ κουλτούρα που μου μαθαίνει τόσα. Είμαι επίσης ευγνώμων στη χώρα αυτή που μου δώρισε ελευθερία, με στερέωσε ως καλλιτέχνη και ως ομοφυλόφιλο άνδρα, και μου έδωσε ίσα δικαιώματα με τους συνανθρώπους μου. Είναι τόσα έργα που μιλούν για την Αμερική –που αγαπώ–, όμως σήμερα διάλεξα ένα ποίημα του Frank O’ Hara με τίτλο «Song».
I’m going to New York!
(what a lark! what a song!)
where the tough Rocky’s eaves
hit the sea. Where th’Acro-
polis is functional, the trains
that run and shout! the books
that have trousers and sleeves!
I’m going to New York!
(quel voyage! jamais plus!)
far from Ypsilanti and Flint!
where Goodman rules the Empire
and the sunlight’s eschato-
logy upon the wizard’s bridges
and the galleries of print!
I’m going to New York!
(to my friends! mes semblables!)
I suppose I’ll walk back West.
But for now I’m gone forever!
the city’s hung with flashlights!
the Ferry’s unbuttoning its vest!
Μετάφραση
Πάω στη Νέα Υόρκη
(τι τραγούδι! τι διέγερση)
Εκεί, στου Rocky, το βαρύ γείσο βαράει τη θάλασσα. Η Ακρόπολη είναι λειτουργική, τα τρένα
τρέχουν και φωνάζουν! Βιβλία
με παντελόνια και μανίκια, εκεί!
Πάω στη Νέα Υόρκη!
(quel voyage! jamais plus!)
Μακριά απ’ τον Υψηλάντη και το Φλιντ!
Εκεί όπου ο Γκούντμαν ορίζει την Αυτοκρατορία
με το φως του ήλιου να εσχατολογεί στις γέφυρες των μάγων πάνω
και σε τυπογραφεία γκαλερί!
Πάω στη Νέα Υόρκη!
(στους φίλους μου! mes sembables!)
Δεν αποκλείω να γυρίσω και πεζή.
Αλλά προς το παρόν έφυγα από τη δυτική ακτή, για πάντα!
η πόλη κρεμιέται από τους προβολείς της!
το Φέρρυ ξεκουμπώνει το γιλέκο του!
1951
(μτφρ. Γιώργος Χαντζής, στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Με τα λόγια γίνεται» το 2022, πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό «the book’s journal», 2023)
*Ο κ. Κωνσταντίνος Κακανιάς είναι εικαστικός.
Είμαι ευγνώμων στη χώρα αυτή που μου δώρισε ελευθερία, με στερέωσε ως καλλιτέχνη και ως ομοφυλόφιλο άνδρα και μου έδωσε ίσα δικαιώματα με τους συνανθρώπους μου. -Κωνσταντίνος Κακανιάς
Ενας δυναμισμός που σταδιακά φθίνει
Αγγελος Χανιώτης
Σε τι θα ήταν η ζωή μου φτωχότερη εάν δεν υπήρχε η Αμερική; Σε πρώτη μοίρα δεν βάζω μια ακαδημαϊκή θέση που μου έδωσε μεγαλύτερη ευελιξία στην έρευνα από εκείνη που θα είχα στην Ευρώπη. Στην πρώτη μοίρα είναι ο κινηματογράφος της χρυσής εποχής του Χόλιγουντ (1927-1965) και η μουσική σουίνγκ και τζαζ που καλλιέργησαν οι μεγάλες ορχήστρες μαύρων τις δεκαετίες 1930 και 1940. Πέρα από την προσωπική μου αγάπη για τις ταινίες και τη μουσική εκείνων των δεκαετιών, θεωρώ ότι αυτές οι δημιουργίες αντικατοπτρίζουν δύο ουσιαστικές πτυχές του δυναμισμού της αμερικανικής κοινωνίας: την προσφορά ευκαιριών σε μετανάστες δημιουργούς και την καλλιτεχνική επιρροή ομάδων που ήταν θύμα διακρίσεων. Αυτό τον δυναμισμό βλέπουμε σήμερα σταδιακά να φθίνει.
*Ο κ. Αγγελος Χανιώτης είναι καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών, Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών, Πρίνστον.
Η χώρα του Ρίτσαρντ Πάουερς
Λευτέρης Καλοσπύρος
Η δική μου Αμερική σήμερα είναι η Αμερική του Ρίτσαρντ Πάουερς. Ενός κάποτε αθόρυβου και μάλλον υποτιμημένου συγγραφέα, που έμελλε να γίνει περίπου διασημότητα όταν πια είχε πατήσει τα εξήντα, τη χρονιά που έλαβε το 13o λογοτεχνικό βραβείο του – και μάλιστα όχι όποιο κι όποιο, αλλά το περίφημο βραβείο Πούλιτζερ, το 2019, για τις «Κορυφές της ζωής» (Overstory). Αυτός ο αδιανόητα διαβασμένος και καλλιεργημένος συγγραφέας, ένας από τους ελάχιστους εν ζωή αναγεννησιακούς διανοουμένους και πεζογράφους, όχι μόνο στην Αμερική, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο, συνδυάζει βαθιά επιστημοσύνη με μια ασίγαστη περιέργεια που εξακτινώνεται σε θέματα ποικίλα μα συγκλίνοντα, όπως η νευροεπιστήμη, η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτρομοκρατία, η κλιματική αλλαγή, η ζωή των δέντρων, η ζωή σ’ άλλους πλανήτες, η ζωή στα βάθη των ωκεανών. Σε μια ακραία φανατισμένη και θρησκόληπτα αμοραλιστική Αμερική, ο Πάουερς ξεχωρίζει ως η ηθική συνείδηση μιας άλλης Αμερικής. Είναι το αντίβαρο, το άλλο άκρο, σε μια ζωώδη, ενστικτώδη, μισαλλόδοξη χώρα, που μέρα με τη μέρα οδηγείται στην αυτοκαταστροφή – αφού πρώτα όμως καταστρέψει τον υπόλοιπο πλανήτη. Τα πολύμορφα βιβλία του Ρίτσαρντ Πάουερς, η στάση του ως ενεργού καλλιτέχνη-ακτιβιστή, καλούν όλους εμάς σε αφύπνιση, εγρήγορση, αντίσταση, επανάσταση. Είναι ώρα να τον διαβάσουμε ακόμη πιο προσεκτικά.
*Ο κ. Λευτέρης Καλοσπύρος είναι συγγραφέας.
Σε μια ακραία φανατισμένη και θρησκόληπτα αμοραλιστική Αμερική, ο Πάουερς ξεχωρίζει ως η ηθική συνείδηση μιας άλλης Αμερικής. -Λευτέρης Καλοσπύρος
Τζον Γουέιν, χοτ ντογκ και πανεπιστήμια
Χρήστος Λούλης
Αμερική για μένα είναι το στραβό χαμόγελο του Τζον Γουέιν, όταν σπιρουνίζει το άλογό του στο τέλος της ταινίας. Είναι το έντονο μπλε και κόκκινο της διακόσμησης του δρόμου με τα χοτ ντογκ. Οι αυτάρεσκες φωνάρες των θεατών στο air show. Είναι οι πόλεις με τους αρχαιοελληνικούς κίονες που στηρίζουν κτίρια με ιρλανδέζικα κόκκινα τούβλα σε δρόμους που μυρίζουν ψημένο λίπος. Είναι ο τύπος με τα καγκούρικα γυαλιά ηλίου και καπέλο MAGA. Τα απέραντα λιβάδια με τους περίεργους βράχους, όπου σε περιμένει η περιπέτεια του αγνώστου, αλλά και ο θάνατος. Ενα τεράστιο δολάριο στο ασπράδι των ματιών τους όταν σε βλέπουν να περιδιαβαίνεις την πόλη τους. Ο Νόαμ Τσόμσκι παρέα με τη Ρόζα Παρκς να παίζουν αμερικάνικο μπιλιάρδο με τον Χένρι Κίσινγκερ, όσο τους παρακολουθεί ο Ράμπο ακονίζοντας το μαχαίρι του από το Βιετνάμ, προορισμένο να μπει στην κοιλιά του τοπικού σερίφη. Είναι η σιγουριά ότι μπορείς να καταφέρεις τα πάντα εάν δουλέψεις σκληρά. Κι αν στην πορεία χάσεις τον εαυτό σου, θα σου χαρίσει καινούργιο εαυτό η τηλεόραση. Είναι το όνειρο του Κολόμβου λίγο πριν από την ανταρσία. Η αίσθηση ότι το χώμα είναι κούφιο. Είναι η επιτομή της λογικής, της εμμονής, της παράνοιας και του κυνικού ρομαντισμού. Είναι ο Τζιμ Μόρισον στο Venice beach και ο Φρανκ Σινάτρα στο Μανχάταν. Τα πιο υπέροχα πανεπιστήμια στα πιο υπέροχα χωριά. Αυτός που περπατάει πίσω σου τα βράδια και σε κάνει να σφίγγεσαι. Η εκκολαπτόμενη μυρωδιά στις μύτες τους ότι υπάρχει και άλλος κόσμος στον πλανήτη. Η γνώση τους ότι μέσα σε διακόσια χρόνια από χωριάτες επαναστάτες έγιναν το πιο δυναμικό και δυνατό έθνος της Γης και που τώρα, όλο αυτό τελειώνει. Είναι και θα είναι η γη που σε περιμένει να γίνεις αυτό που είσαι.
*Ο κ. Χρήστος Λούλης είναι ηθοποιός.
Αμερική για μένα είναι ο Νόαμ Τσόμσκι παρέα με τη Ρόζα Παρκς να παίζουν αμερικάνικο μπιλιάρδο με τον Χένρι Κίσινγκερ, όσο τους παρακολουθεί ο Ράμπο ακονίζοντας το μαχαίρι του από το Βιετνάμ. -Χρήστος Λούλης
Πολυφωνία που συνεπαίρνει
Γιώργος Κοντραφούρης
Για μένα η Αμερική είναι η μουσική της κατά κύριο λόγο. Η ύπαρξη, η ανάμειξη και η συνύπαρξη των διαφόρων ιδιωμάτων των λαών που βρέθηκαν στον καινούργιο κόσμο, δημιουργώντας ένα δίαυλο επικοινωνίας και τελικά ταυτότητας στη μουσική τουλάχιστον.
Για μένα είναι πολύ συναρπαστικό αυτό μέχρι και σήμερα και πάντα με συνεπαίρνει αυτή η πολυφωνία, που στη μεγάλη έννοια γίνεται μια ξεχωριστή ταυτότητα.
*Ο κ. Γιώργος Κοντραφούρης είναι μουσικός.
Γη της Αξιοκρατίας
Γιώργος Μαυρογορδάτος
Η Αμερική υπήρξε και για μένα, όπως για εκατομμύρια άλλους, «Γη της Επαγγελίας». Ακριβέστερα: «Γη της Αξιοκρατίας». Χωρίς να βάλω «μέσο», ούτε με άλλη αναξιοπρεπή μεθόδευση, έγινα δεκτός στα καλύτερα πανεπιστήμια και κρίθηκα στη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών μου μέχρι και το διδακτορικό δίπλωμα. Πάντα χωρίς «μέσο», η διατριβή μου έγινε δεκτή από τον εκδοτικό οίκο του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, καταλήγοντας σε βιβλίο που βραβεύτηκε από την Αμερικανική Εταιρεία Πολιτικής Επιστήμης. Σε όλη αυτή τη διαδρομή, κυριαρχούσαν τα επιστημονικά ενδιαφέροντα, τα αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης και η τήρηση απρόσωπων διαδικασιών, ανεξάρτητα από συμπάθειες (ή και αντιπάθειες).
Πρέπει να τονίσω και το οικονομικό ζήτημα. Πήρα πρώτα υποτροφία από το Ιδρυμα Fulbright, που μου βρήκε και έμμισθη θέση βοηθού έρευνας στο Πανεπιστήμιο Purdue, με μηνιαίο μισθό 280 δολάρια (του 1970, δηλαδή περίπου 2.400 σημερινά). Ετσι, δεν χρειάστηκε να επιβαρύνω την οικογένειά μου. Το ίδιο συνεχίστηκε αργότερα και στο Berkeley, με υποτροφίες και έμμισθες θέσεις βοηθού διδασκαλίας.
«Γη της Αξιοκρατίας», λοιπόν. Το ίδιο είχε ζήσει και ο πατέρας μου. Για χάρη πολιτικών επιδιώξεων, όμως, επιστρέψαμε και οι δύο στην Ελλάδα, όπου τα βρήκαμε μπαστούνια… Δυσκολεύτηκε εκείνος να ονομαστεί «τακτικός» καθηγητής, απέτυχα εγώ να ονομαστώ «ομότιμος»…
*Το νέο βιβλίο του καθηγητή Γιώργου Θ. Μαυρογορδάτου έχει τίτλο «1975: Αγωνίες για το νέο Σύνταγμα» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Εχουν αποικίσει το υποσυνείδητό μας
Γιάννης Παλαβός
«Η χώρα μου είναι αποικία μιας πιο μεγάλης αποικίας», τραγουδούσαν οι Στέρεο Νόβα της εφηβείας μου. Ωστόσο, χρειάστηκαν χρόνια ώσπου να συσχετίσω τον στίχο με τη γνωστή ατάκα του Βιμ Βέντερς για τις ΗΠΑ («οι Γιάνκηδες έχουν αποικίσει το υποσυνείδητό μας»), η οποία αποτυπώνει όχι μόνο τη δική μου σχέση με την Αμερική, αλλά, λίγο-πολύ, τη σχέση μεγάλου μέρους του πλανήτη μαζί της μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διότι ο προσωπικός μου αποικισμός είχε κιόλας συντελεστεί από την παιδική μου ηλικία: στο δημοτικό, ήρωάς μου ήταν ο Ρίτσαρντ Ντιν Αντερσον ως «Μαγκάιβερ»· οι μπάντες που άκουγα στο λύκειο μεγάλωσαν στο Σιάτλ και στο Σικάγο· και οι συγγραφείς που πρωτοαγάπησα ως ενήλικος γεννήθηκαν στο Μισισίπι και στο Ορεγκον. Ο Ορφέας Περίδης το είπε θαυμάσια: «Κι όλο μεταφράζω στίχους / από τα τραγούδια μου τ’ αμερικάνικα / αλλάζω τους ρυθμούς, τους ήχους / κι από ροκ εν ρολ τα κάνω τσάμικα». Κι έτσι, ακόμη και τώρα που, μεσήλικας πια, γνωρίζω τη σκοτεινή όψη της Σελήνης που έφεγγε στον ουρανό της διαμόρφωσής μου, ακόμη και στη θλιβερή τρέχουσα συνθήκη του τραμπισμού, αδυνατώ να τραγουδήσω «I’m so bored with the USA».
*Ο κ. Γιάννης Παλαβός είναι συγγραφέας.
Ακόμη και τώρα που γνωρίζω τη σκοτεινή όψη της Σελήνης που έφεγγε στον ουρανό της διαμόρφωσής μου, ακόμη και στη θλιβερή τρέχουσα συνθήκη του τραμπισμού, αδυνατώ να τραγουδήσω «I’m so bored with the USA». -Γιάννης Παλαβός
Η ήσσων προσπάθεια δεν της ταιριάζει
Σταμάτης Κριμιζής
Εζησα στη χώρα από τα 18 μου χρόνια μέχρι τα 67, σπούδασα και δίδαξα στα πανεπιστήμιά της (Minnesota, Iowa, Johns Hopkins) και συνεχίζω με περιοδικές επισκέψεις/διαμονές ως ομότιμος έως σήμερα. Ολο το διάστημα υπηρέτησα ως επικεφαλής ερευνητής ή συν-ερευνητής σε 24 διαστημικές αποστολές της NASA από τα 25 μου, συμπεριλαμβανομένης και αυτής των Voyager 1 & 2 – από το 1971. Από την άφιξή μου, με ελάχιστη γνώση της γλώσσας και της αμερικανικής κουλτούρας, ποτέ δεν αισθάνθηκα σαν «ξένος», όλοι/όλες με βοήθησαν σε όλα τα επίπεδα να προσαρμοσθώ, πάντοτε με ένα χαμόγελο και κατανόηση – ήμουν εξίσου «Αμερικανός» με εκείνους των οποίων οι οικογένειες υπήρχαν εκεί από εκατονταετίες. Οι αξίες της κοινωνίας είναι αδιαπραγμάτευτες: σκληρή δουλειά με ανάλογη αμοιβή, αλλά πάντοτε με προώθηση μέσω αξιολόγησης, αξιοκρατίας και αναγνώρισης και εκτίμησης της αριστείας. Ο Τζον Κένεντι το 1961 είπε «επιλέγουμε να φτάσουμε στο φεγγάρι πριν το τέλος της δεκαετίας, όχι επειδή είναι εύκολο αλλά επειδή είναι δύσκολο». Η ήσσων προσπάθεια δεν ταιριάζει με το προφίλ της χώρας. Δεν υπάρχουν «γυάλινα ταβάνια» στην επαγγελματική εξέλιξη ουδενός. Οι μέντορες σε προωθούν να φτάσεις όσο ψηλά μπορείς – δεν φοβούνται τον ανταγωνισμό.
Είναι η Αμερική μια τέλεια κοινωνία; Οχι βέβαια! Εχει ακόμη υπολείμματα ρατσισμού, ειδικά σε ορισμένες περιοχές, και σεξισμού, ελλείψεις στο κοινωνικό κράτος και στο σύστημα υγείας, άκρατη οπλοφορία με τραγικές συνέπειες, μεγάλη οικονομική ανισότητα, αλλά και το προτέρημα μιας συνεχής αμφισβήτησης και αναθεώρησης των βασικών κανόνων. Η σημερινή περίοδος είναι η πιο δύσκολη που έχω δει τα τελευταία 70 χρόνια – ας ελπίσουμε ότι θα ξεπεραστεί δίχως μακροχρόνια ζημιά σε μια αξιοθαύμαστη χώρα!
*Ο κ. Σταμάτης Κριμιζής είναι διαστημικός επιστήμων, ακαδημαϊκός.
Οι αξίες της κοινωνίας είναι αδιαπραγμάτευτες: σκληρή δουλειά με ανάλογη αμοιβή, αλλά πάντοτε με προώθηση μέσω αξιολόγησης, αξιοκρατίας και εκτίμησης της αριστείας. -Σταμάτης Κριμιζής
Εκεί όπου έκανα ό,τι ονειρεύτηκα
Φαίδων Παπαμιχαήλ
Η Αμερική είναι εκεί όπου έκανα ό,τι ονειρεύτηκα ότι μπορώ να κάνω. Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να γίνει το ίδιο στην Ευρώπη, όχι με τον ίδιο τρόπο ή στον ίδιο βαθμό. Δεν συνέβη μόνο για εμένα… Ολοι όσοι γνωρίζω οι οποίοι ήρθαν στην αρχή ως μετανάστες καλλιτέχνες, πραγματοποίησαν το όνειρό τους. Για κάποιους έγινε γρήγορα, σε κάποιους άλλους πήρε καιρό, αρκετά χρόνια ή δεκαετίες, αλλά όλοι κάπως κάναμε τη φαντασία μας πραγματικότητα.
*Ο κ. Φαίδων Παπαμιχαήλ είναι κινηματογραφιστής και σκηνοθέτης.
Μια απέραντη οδός Mulholland
Μίνως Μάτσας
Εζησα στην Αμερική από το 2000 έως περίπου το 2015. Εφυγα για δύο χρόνια για να φοιτήσω στο Juilliard, στη Νέα Υόρκη, αλλά ως διά μαγείας στα δύο χρόνια προστέθηκαν ακόμη 13 στο Λος Αντζελες λόγω της εργασίας μου ως συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής. Εζησα από κοντά δραματικά γεγονότα που άλλαξαν την ιστορία της Αμερικής, την 11η Σεπτεμβρίου στο Μανχάταν, αλλά και την εκλογή του προέδρου Ομπάμα.
Η Αμερική είναι μια ήπειρος γεμάτη αντιφάσεις και δεν θα ξεχάσω ποτέ το road trip που έκανα από το East Coast στο West Coast. Για εμένα εκφράζεται με τον καλύτερο τρόπο μέσα από τις ταινίες του Ντέιβιντ Λιντς και ειδικά μέσα από το «Mulholland Drive». Θα παρομοίαζα την Αμερική σαν έναν άδειο χώρο ή μάλλον σαν ένα μεγάλο ξενοδοχείο όπου έρχεσαι με τις βαλίτσες σου. Αυτές οι βαλίτσες έχουν τα όνειρά σου, τις ικανότητές σου, τις φιλοδοξίες σου, την περιέργειά σου, και σου δίνεται η ελευθερία να ξεδιπλώσεις όλα αυτά, όπως θα ξεδίπλωνες τα ρούχα σου και θα τα τακτοποιούσες σε μια ντουλάπα ξενοδοχείου.
Οι αντιφάσεις της Αμερικής είναι τόσο μεγάλες όσο τα τοπία και οι άνθρωποί της. Οι καταστάσεις που βιώνει κανείς αγγίζουν συχνά τα όρια του σουρεαλισμού. Πίσω από τα ξεχασμένα dinner και τα motel με τα έρημα πάρκινγκ, που έχουν ξεμείνει για να θυμίζουν μιαν εποχή αθωότητας, ξετρυπώνει ταυτόχρονα μια σκοτεινή πλευρά, γκροτέσκα, σχεδόν εφιαλτική, όπου συνυπάρχουν η διαφθορά, η εκμετάλλευση και η βία.
Θυμάμαι την πρώτη φορά που οδήγησα στην οδό Mulholland, ήρθαν αυτομάτως οι εικόνες της ταινίας που περιγράφει με αριστοτεχνικό τρόπο τη «φούσκα» του Λος Αντζελες και τα ματαιωμένα όνειρα τόσων ψυχών.
*Ο κ. Μίνως Μάτσας είναι συνθέτης.
Πίσω από τα ξεχασμένα dinner και τα motel με τα έρημα πάρκινγκ, που έχουν ξεμείνει για να θυμίζουν μιαν εποχή αθωότητας, ξετρυπώνει ταυτόχρονα μια σκοτεινή πλευρά, σχεδόν εφιαλτική. -Μίνως Μάτσας
Ολοι οι ήρωες του Τενεσί Ουίλιαμς
Κατερίνα Ευαγγελάτου
O Τενεσί Ουίλιαμς αποτελεί –μαζί με τον Γιουτζίν Ο’ Νιλ και τον Αρθουρ Μίλερ– μία από τις τρεις κορυφές του αμερικανικού θεάτρου. Τα έργα του βραβεύτηκαν, έγιναν θρυλικές ταινίες, ευτύχησαν να παρουσιαστούν αμέτρητες φορές από τους σημαντικότερους δημιουργούς παγκοσμίως, ενώ εξακολουθούν να αποτελούν μέρος του σύγχρονου ρεπερτορίου. Στίχοι του κατοικούν στη μνήμη μας, μαζί με κάποιους από τους χαρακτήρες του, οι οποίοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης αμερικανικής κουλτούρας και της συλλογικής θεατρικής μνήμης μας. Δεν υπάρχει άλλος συγγραφέας που να έχει αποδώσει με τόσο λεπτό και βαθύ τρόπο τη γοητεία και τις ματαιώσεις της Αμερικής. Η εύθραυστη Λόρα στον «Γυάλινο κόσμο», στο περιθώριο του κόσμου αυτού, ο Τζιμ Ο’ Κόνορ, ο γόης του σχολείου με το μεγάλο όνειρο, ο Τομ, ονειροπόλος και απολύτως κατατρεγμένος από την ενοχή, η διαλυμένη Μπλανς που πάντοτε στηρίζεται στην «καλοσύνη των ξένων», ο Στάνλεϊ Κοβάλσκι, ο Πολωνός μετανάστης, όπως ζει στη μνήμη μας μέσα από τη θρυλική ερμηνεία του Μπράντο, και τόσοι άλλοι. Ο Ουίλιαμς αποκαλύπτει κάθε πτυχή των τσακισμένων ονείρων, κάθε σύγκρουση κάτω από τις φτωχές στέγες. Δεν ενδιαφέρεται για την αναπαράσταση της ζωής επί σκηνής. Πιστεύει ότι το θέατρο είναι ποίηση και έτσι χρησιμοποιεί μη ρεαλιστικές τεχνικές για να σπάσει κάθε παράδοση ρεαλιστικού θεάτρου. Είναι ένας γίγαντας πολύ μπροστά από την εποχή του και μας παρουσίασε όψεις της Αμερικής με τρόπο ανεπανάληπτο.
*Η κ. Κατερίνα Ευαγγελάτου είναι σκηνοθέτις.
Σούπερμαν και Γούλβεριν
Θάνος Βερέμης
Οι υπερήρωες που κατασκευάζουν τα λαϊκά εικονογραφημένα περιοδικά στις ΗΠΑ, τα κόμικς, επιβεβαιώνουν την πεποίθηση των Αμερικανών ότι στη χώρα τους ευδοκιμούν άτομα με υπερφυσικές δυνάμεις και την ηθική κατάρτιση ώστε να μην καταχρώνται των δυνάμεων αυτών εις βάρος των φυσιολογικών συμπολιτών τους.
Ο πρώτος ήρωας του είδους υπήρξε ο Σούπερμαν, επισκέπτης από τον κατεστραμμένο πλανήτη του. Δημιουργήθηκε στο κατώφλι του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ως υπόδειγμα ανθρωπιάς και ευποιίας αφού μεγάλωσε στις ΗΠΑ. Σταδιακά τα πρότυπα αυτά χάνουν την ηθική τους λάμψη και πλησιάζουν σε συμπεριφορά άτομα της πραγματικής ζωής.
Ο γνωστός Γούλβεριν της παραγωγής των μεταγενέστερων δεκαετιών αφήνεται στα άγρια ένστικτά του όταν αντιμετωπίζει τους κακούς αντιπάλους του στο πεδίο του ανταγωνισμού. Αν ο Σούπερμαν υπήρξε αποτύπωμα του προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ, ο Γούλβεριν μας θυμίζει τον σημερινό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Είναι απρόβλεπτος, επιθετικός, ευμετάβολος και εξακολουθεί να είναι αυτόκλητος εκπρόσωπος των καλών στη μάχη εναντίον του κακού.
*Ο κ. Θάνος Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ.
Αν ο Superman υπήρξε αποτύπωμα του προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ, ο Wolverine μας θυμίζει τον σημερινό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. -Θάνος Βερέμης
«Πεταλούδες χρυσές οι Αμερικανοί…»
Γιάννης Βαρελάς
Στην Αμερική πήγα πριν από περίπου 15 χρόνια. Δεν θυμάμαι αν πρωτοπήγα τα Χριστούγεννα ή λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Πάντως θυμάμαι ότι εκείνη τη χρονιά έκανε πολλή ζέστη στην Καλιφόρνια και ότι ήταν για μένα λυτρωτικό να φύγω από τους κρύους και σκοτεινούς χειμώνες της Βιέννης. Καλοκαίρι. Αυτό ήταν για μένα η Αμερική, ένα συνεχές και ξέγνοιαστο καλοκαίρι.
Το Λ.Α. ήταν τεράστιο και οδηγούσαμε συνέχεια. Ατελείωτες λεωφόροι χωρίς μέτρο και χωρίς ορατό τέλος, και ήταν κάπως έτσι όλα τα πράγματα εκεί. Τίποτα δεδομένο και όλα μια δυνατότητα. Μείναμε τελικά όλα τα χρόνια στο Σίλβερ Λέικ, εκτός από μια χρονιά που καθίσαμε στην Κόριαν Τάουν. Εκεί είχα και ένα γείτονα, τον Ζουλιέν, μεσοτοιχία. Κινέζος στην καταγωγή, αλλά μου έλεγε πως είχε η μάνα του κάποια σχέση με τη Γαλλία ή κάτι τέτοιο, τέλος πάντων, εξ ου και το όνομα.
Αυτός λοιπόν, γύρω στα 65, είχε κάνει μια ολόκληρη περιουσία μαζεύοντας τα πόδια και τα κεφάλια από τα κοτόπουλα και τα γουρούνια που πέταγαν τα εστιατόρια και τα πουλούσε στην Κίνα ως εδέσματα εκλεκτά. Μάζευε το εμπόρευμά του από τα εστιατόρια όλης της Αμερικής και ξεκινούσε σιγά σιγά να κατεβαίνει προς το Μεξικό και, όπως μου έλεγε, «έχει ο Θεός».
Κάθε απόγευμα σχεδόν, καθόμουν με τον Ζουλιέν στο ρουφ γκάρντεν του Ντούμπλεξ και πίναμε κρύο τσάι, καπνίζαμε και μου εξιστορούσε τις περιπέτειές του κι εγώ τις δικές μου.
Εχω πια να του μιλήσω χρόνια, μα τον θυμάμαι καμιά φορά που ψιθύριζε μόνος του ένα παλιό τραγουδάκι για την ελευθερία, που πήγαινε κάπως έτσι:
«Νάνα να ναρανάνα νάνα… / Πεταλούδες χρυσές οι Αμερικανοί, λογαριάζουν πόσα δολάρια κάνει σήμερα το υπερούσιο μέταλλό σου…».
*Ο κ. Γιάννης Βαρελάς είναι ζωγράφος.
Εκεί ήταν η αστραπή. Εδώ η πέτρα
Ευριπίδης Λασκαρίδης
Η Αμερική, για μένα, έχει πάντα το πρόσωπο της Νέας Υόρκης. Εφτασα εκεί το 1999, μετά το Θέατρο Τέχνης, και έφυγα το 2003 με την υποψία πως είχε έρθει η ώρα να σταματήσω να είμαι καλός μαθητής και να δοκιμάσω αν μπορώ να γίνω καλλιτέχνης.
Στο Brooklyn Academy of Music, ως intern, βρέθηκα απρόσμενα κοντά σε μυθικά ονόματα, όπως η Πίνα Μπάους, ο Ρόμπερτ Ουίλσον, η Φιόνα Σο, η Ντέμπορα Γουόρνερ. Ενιωθα πως κοιτούσα από την κλειδαρότρυπα ένα αληθινό εργαστήριο τέχνης. Εκεί κατάλαβα πόσο χειρωνακτική είναι η δημιουργία: η τσαγκαρική της εμμονής, της επανάληψης, της αμφισβήτησης και της αγάπης.
Η Αμερική τότε έμοιαζε στα μάτια μου με διαρκές φλας. Φρέσκια, γρήγορη, γενναιόδωρη, γεμάτη «ναι», συναντήσεις, τηλέφωνα, ευκαιρίες, ένα γκλίτερ τρενάκι λούνα παρκ που σε σπρώχνει μπροστά πριν προλάβεις να φοβηθείς. Στα είκοσί μου, ήταν σαν αναβολικό.
Μετά το 2001, μετά τους Δίδυμους Πύργους, η ίδια πόλη σκλήρυνε. Η γιορτή έγινε έλεγχος και ασφυξία. Φεύγοντας για την Ευρώπη ένιωσα πως η Αμερική μού έδωσε ώθηση, αλλά η Ευρώπη είχε άγκυρες, Ιστορία και βάθος. Εκεί ήταν η αστραπή. Εδώ η πέτρα, η κουλτούρα, η μνήμη. Ναι, θα ξαναπήγαινα τότε. Μου έστριψε το μυαλό και, ίσως γι’ αυτό, εκτίμησα περισσότερο τη δική μας μεριά του κόσμου.
*Ο κ. Ευριπίδης Λασκαρίδης είναι σκηνοθέτης.
Η Αμερική έμοιαζε στα μάτια μου με διαρκές φλας. Φρέσκια, γρήγορη, γενναιόδωρη, γεμάτη «ναι», συναντήσεις, τηλέφωνα, ευκαιρίες, ένα γκλίτερ τρενάκι λούνα παρκ που σε σπρώχνει μπροστά πριν προλάβεις να φοβηθείς. -Ευριπίδης Λασκαρίδης
Υποστηρίζουν τις πρωτοβουλίες
Ιόλη Καλαβρέζου
Στον χώρο του πανεπιστημίου και της έρευνας δεν διστάζουν να σε αναγνωρίσουν και να σε προωθήσουν. Σε ενθαρρύνουν στη σταδιοδρομία σου υποστηρίζοντας τις πρωτοβουλίες και τις αναζητήσεις σου στην έρευνα και γενικότερα στην καριέρα σου.
*Η κ. Ιόλη Καλαβρέζου είναι Dumbarton Oaks καθηγήτρια Βυζαντινής Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
