Η «Μουριά», το ιστορικό καφενείο των Εξαρχείων, που έχει έρθει πρόσφατα στο προσκήνιο, φέρει όλη εκείνη την αθηναϊκή πατίνα της συνοικιακής κουλτούρας. Η πιθανή εξάλειψή της από το τοπίο στη συμβολή των οδών Καλλιδρομίου και Χαριλάου Τρικούπη (με αφορμή την αλλαγή χρήσης του καφενείου) έχει προκαλέσει ένα νέο κύμα συλλογής υπογραφών για τη διάσωση ενός σημείου αναφοράς της αστικής ζωής. Πώς μπορεί η «Μουριά» να επιβιώσει; Πώς μπορεί μια πόλη σαν την Αθήνα να έχει «Μουριές»;
Σε κάθε περίπτωση, η συναισθηματικά φορτισμένη υπόθεση προσφέρεται για πολλές αναγνώσεις. Μια πρώτη ανάγνωση λέει ότι οι πόλεις αλλάζουν. Η Αθήνα αλλάζει, όπως όλες οι μεγαλουπόλεις του κόσμου. Το τι κρατάς, τι πετάς, τι καινούργιο φτιάχνεις, πολλά έχει να πει για τις δυνάμεις της κοινωνίας, τις δυνάμεις της παράδοσης και της καινοτομίας, για την οικονομική ευεξία, για την κοινωνία των πολιτών, για τον νόμο προσφοράς και ζήτησης και για το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο επιβιώνει και εξελίσσεται μια πόλη σαν την Αθήνα.
Μια άλλη ανάγνωση υπερασπίζεται στο έπακρο το δικαίωμα κάθε ιδιοκτήτη να ορίζει εντός νομικού πλαισίου τα της ιδιοκτησίας του. Και μια επιπλέον ανάγνωση επισημαίνει την αφαίμαξη των πόλεων από τα στοιχεία εκείνα που τους δίνουν ταυτότητα και τις συνδέουν με τα βιώματα, τις αναμνήσεις και τις διαδρομές των κατοίκων. Μια πόλη, τι πόλη θα ήταν χωρίς τα ιστορικά καφέ, τα ιστορικά ξενοδοχεία, τα ιστορικά σινεμά και θέατρα, τα ιστορικά εστιατόρια, τα κτίρια που βιογραφούν τα ίχνη των ανθρώπων;
Μια πόλη, τι πόλη θα ήταν χωρίς τα ιστορικά καφέ, τα ιστορικά ξενοδοχεία, τα ιστορικά σινεμά και θέατρα, τα ιστορικά εστιατόρια, τα κτίρια που βιογραφούν τα ίχνη των ανθρώπων;
Και όμως. Καθώς όλες αυτές οι πιθανές αναγνώσεις έχουν βάση και ειδικό βάρος, σε κάθε νέο πεδίο ιδεολογικής, αισθητικής, συναισθηματικής και συμβολικής αντιπαράθεσης ξεπροβάλλει μια ανάγκη. Μια ανάγκη κοινωνική, πολιτισμική και κυρίως ψυχική για μια ζωή που να δίνει χυμούς. Η «Μουριά» το πιθανότερο είναι πως θα ακολουθήσει τον νόμο της αγοράς και αυτό είναι απλώς μια ρεαλιστική διαπίστωση χωρίς φόρτιση ή απόχρωση.
Αναπόφευκτα σκέφτομαι τις περασμένες γενεές Αθηναίων που γίνονταν μάρτυρες μιας ταυτόχρονης αποκαθήλωσης όλων των θεσμικών πυλώνων της κοινωνικής ζωής του 1880-1930. Σκεφτείτε πόσο ρόλο παίζει η ιστορική συγκυρία, το μομέντουμ κάθε εποχής, τα βιώματα, οι αναφορές, οι πόλοι επιρροής και καθοδήγησης, το ψυχικό υπόστρωμα και το οικονομικό κλίμα. Ο ενταφιασμός της παλιάς Αθήνας (με όλα τα ιστορικά καφενεία, βιβλιοπωλεία, εστιατόρια και κτίρια που σήμερα θα ήταν στην προθήκη της πόλης) γινόταν τότε (1950-1975), σε εποχή με εντελώς διαφορετικό κλίμα, ύφος, προτεραιότητες και επιδιώξεις.
Σήμερα, με την Αθήνα σε ένα σημείο κρίσιμο για τη μελλοντική ευημερία της, το μέλλον της «Μουριάς», ενός σημείου αναφοράς 111 χρόνων σε μια αστική συνοικία, σηκώνει όλο εκείνο το ψυχικό χάσμα, τη ματαίωση, την απέλπιδα διεκδίκηση μιας πόλης που επικεντρώνει σε μια γωνία των Εξαρχείων την επιθυμία, την αντίθεση, την ελπίδα και τη ματαίωση.
Οι άνθρωποι κάθε εποχής ορίζουν τον βηματισμό. Η «Μουριά» αφήνει ένα δίδαγμα και τροφή για σκέψη. Υπάρχει αντιπρόταση στον πραγματισμό της εποχής; Υπάρχει θέση για τις μεγάλες συνθέσεις που χρειάζεται η πόλη;
