«Oταν βλέπω τα γράμματα A‑I, δεν σκέφτομαι τόσο την τεχνητή νοημοσύνη. Για μένα σημαίνουν περισσότερο τη δυνατότητα μιας “επαυξημένης φαντασίας” (augmented imagination). Είναι μια επέκταση του τι μπορώ να κάνω. Μπορώ να παραμείνω ο δημιουργός αυτού που φτιάχνω, αλλά ταυτόχρονα να είμαι και ο επιμελητής του. Η AI μπορεί να μου δώσει τη δυνατότητα να επεκτείνω τις επιλογές μου».
Αυτά είπε, μεταξύ άλλων, ο Ζαν‑Μισέλ Ζαρ στην εναρκτήρια συζήτηση του SNF Nostos του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, που φέτος γιορτάζει 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης με κεντρικό μήνυμα «30 χρόνια με επίκεντρο τον άνθρωπο». Η συζήτηση, με τίτλο «Τέχνη και Ανθρωπιά στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», πραγματοποιήθηκε νωρίτερα το απόγευμα στην κεντρική αίθουσα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με συνομιλήτρια την Αννα‑Κύνθια Μπουσδούκου και σηματοδότησε την έναρξη της φετινής διοργάνωσης.
Ο Γάλλος μουσικός, συνθέτης και παραγωγός —πρωτοπόρος της ηλεκτρονικής μουσικής, των ambient και new‑age ειδών και γνωστός παγκοσμίως από το εμβληματικό Oxygène (1976)— μίλησε για την τεχνητή νοημοσύνη, εκφράζοντας την αισιοδοξία του. Η τεχνολογία αποτελεί σταθερό άξονα της δημιουργικής του πορείας, από την πολυκαναλική παραγωγή μέχρι τις πρόσφατες δουλειές του σε VR, metaverse και υβριδικές συναυλίες που συνδυάζουν πραγματικό και εικονικό χώρο.
«Πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι φοβούνται την τεχνητή νοημοσύνη επειδή φοβούνται αυτό που δεν γνωρίζουν. Οπως έλεγαν οι γιαγιάδες μας, δεν μπορούμε να σταματήσουμε την πρόοδο. Οσο πιο νωρίς αγκαλιάσουμε μια νέα τεχνολογία, τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να την καταλάβουμε και τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις αρνητικές της επιπτώσεις», είπε ο Ζαρ, χωρίς να παραλείψει τη συζήτηση για τα πνευματικά δικαιώματα, έχοντας, μάλιστα, διατελέσει πρόεδρος της CISAC, της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Δικαιωμάτων Δημιουργών. «Σε ένα smartphone, το έξυπνο κομμάτι είμαστε εμείς. Χωρίς το περιεχόμενο που δημιουργούν δημοσιογράφοι, συγγραφείς, σκηνοθέτες, γραφίστες, μουσικοί, το smartphone θα ήταν απλώς ένα τηλέφωνο των 50 δολαρίων. Το ίδιο ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη. Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται στο δικό μας περιεχόμενο. Γι’ αυτό στο μέλλον δεν πρέπει να θεωρούμαστε προμηθευτές, αλλά συνεργάτες». Και συνέχισε: «Στην ψηφιακή τούρτα που δημιουργούν οι μεγάλες εταιρείες AI, δικαιούμαστε ένα κομμάτι, γιατί η αξία τους βασίζεται στο έργο μας. Πρέπει να γίνει μια συμφωνία, και πιστεύω ότι θα γίνει, επειδή οι νέοι άνθρωποι που αναπτύσσουν αυτές τις τεχνολογίες αγαπούν τις ταινίες, τη μουσική, τις τέχνες, τα βιντεοπαιχνίδια. Αρκεί να τους μιλήσουμε με τη σωστή γλώσσα. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν προσπαθούμε να επιβάλλουμε έναν παλιομοδίτικο τρόπο σκέψης και κανονισμών σε νέα συστήματα».
Το κοινό που είχε γεμίσει την πλατεία τον αποχαιρέτησε με θερμά χειροκροτήματα και πλακάτ με το όνομά του, ενώ κάποιοι χόρεψαν στους ήχους της μουσικής του, μετατρέποντας για λίγα λεπτά τον χώρο σε ένα μικρό κλειστό πάρτι. Η συναυλία του είναι προγραμματισμένη για αύριο, στο Ξέφωτο, σε συνεργασία με το Release Athens.
Μετά τη συζήτηση, μεγάλος αριθμός θεατών κατευθύνθηκε προς το κανάλι για να εξασφαλίσει μια θέση στην ουρά για τη συναυλία του Ντέιβιντ Μπέρν, η οποία διοργανώθηκε, επίσης στο πλαίσιο του Release Athens. Πριν σταθούμε κι εμείς στη σειρά για τα εισιτήρια, κάναμε μια στάση στο φουαγιέ της Λυρικής Σκηνής, όπου παρουσιάζεται η έκθεση “Artefacts of the Future” του ETH Zurich. Η έκθεση παρουσιάζει μια σειρά από «αντικείμενα του μέλλοντος», σχεδιασμένα για να πυροδοτήσουν συζητήσεις γύρω από τη σχέση της ηθικής με την τεχνολογία. Λίγο πιο δίπλα, στην Εθνική Βιβλιοθήκη, έχει στηθεί μια διαδραστική εγκατάσταση αφιερωμένη στα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του ΙΣΝ, η οποία αφηγείται την πορεία του Ιδρύματος από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα.
Η βόλτα μας κατέληξε στο πιο παράδοξο —και ίσως το πιο γοητευτικό— σημείο του Nostos. Μέσα σε αυτή τη γιορτή τεχνολογίας και συμφιλίωσης ανθρώπου και μηχανής, στο πάρκο είχε στηθεί ένα καφέ ψηφιακής αποτοξίνωσης με το όνομα «Το Καφενείο του Γιάννη». Μόλις φτάσαμε στην είσοδο, μας σταμάτησαν και μας ζήτησαν να αφήσουμε τα κινητά μας. Τα τοποθέτησαν σε μικρά υφασμάτινα πουγκιά που κλειδώνουν, και για όσο βρισκόμασταν στον χώρο δεν είχαμε καμία πρόσβαση σε αυτά. Στόχος του Καφενείου είναι να ενθαρρύνει την αποσύνδεση από τις οθόνες και την σύνδεση με άλλους ανθρώπους, προσκαλώντας μας να ανοίξουμε κουβέντα με τον διπλανό μας. Καθίσαμε στα γαλάζια τραπέζια με τις ψάθινες καρέκλες και αφήσαμε τη μουσική, που θύμιζε πανηγύρι σε κάποιο Κυκλαδίτικο νησί, να μας παρασύρει.
Γύρω μας οικογένειες με μικρά παιδιά και έφηβοι χωρίς κινητά στα χέρια, έπαιζαν τάβλι, ζωγράφιζαν, ενώ μερικοί λικνίζονταν στον ρυθμό της μουσικής τσουγκρίζοντας χιουμοριστικά τα ποτήρια με τον καφέ τους.
