Παρά τα πλήθη των τουριστών, η Αθήνα, η δική μας πόλη, που αγαπάμε αλλά που μας βασανίζει, δεν δέχεται μόνο ευνοϊκά σχόλια, αλλά και σκληρή κριτική. Είναι μια διάσταση της σύνθετης πραγματικότητας της πόλης, που διατηρεί όλες τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις.
Ενίοτε, σπάνια βεβαίως, συναντά κανείς στις γειτονιές της Αθήνας κάποια σπίτια καλοδιατηρημένα, καθαρά, αρμονικά και αξιοπρεπή που φανερώνουν την αγάπη των ιδιοκτητών στην οικογενειακή τους ιστορία, στην ταυτότητα της πόλης, στους συμπολίτες που ευεργετούνται από τη γειτνίαση και το ωραίο θέαμα. Δεν πρόκειται για μνημεία δημόσιας αρχιτεκτονικής, αλλά για θαυμάσια και πολύτιμα κτίσματα που μαρτυρούν την ιστορία της κατοίκησης στην Αθήνα, την αισθητική κουλτούρα της πόλης, τις γνήσιες εκδοχές μιας βαθιάς αθηναϊκότητας.
Στην οδό Νιγρίτης, ένα δρομάκι που συνδέει τις οδούς Θήρας και Αγαθουπόλεως κάτω από την Πατησίων, σώζονται τρία παλιά διώροφα σπίτια στους αριθμούς 1, 5 και 7, το ένα καλύτερο από το άλλο και όλα αποκατεστημένα. Είναι χάρμα οφθαλμών. Αυτό όμως που ξεχωρίζει στο μεσαίο σπίτι στον αριθμό 5 – 5α είναι μία πινακίδα που έχουν αναρτήσει στην πρόσοψη οι ιδιοκτήτες. Με απλά λόγια, με σαφήνεια και περηφάνια, η επιγραφή πληροφορεί τους διαβάτες πως το σπίτι αυτό άρχισε να χτίζεται το 1928 και αποπερατώθηκε το 1936 με δαπάνες του Βασιλείου Γ. Φούτα.
«Εκτοτε κατοικείται αδιάκοπα από την ίδια οικογένεια, συντηρείται τακτικά με οικολογική συνείδηση, δαπάνη των ιδιοκτητών του, άνευ οιασδήποτε μορφής επιχορήγησης, και σήμερα αποτελεί μνημείο κατά τον ν. 3028/2002 (ΦΕΚ 2010) ως χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό και μορφολογικό δείγμα αστικής κατοικίας της Αθήνας του 1920-1930».
Γίνεται με ευκολία αντιληπτό το σημερινό (και διαχρονικό) πρόβλημα της αθηναϊκής συνοικίας. Στα ελάχιστα ανάλογα παραδείγματα από ιδιώτες που αγαπούν τον τόπο τους και που στηρίζουν οικονομικά με σωστό τρόπο τη συντήρηση και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, αντιπαραβάλλεται η συνθλιπτική εικόνα κορεσμένων συνοικιών με ασυντήρητα κτίρια και βανδαλισμένους τοίχους. Αν η Αθήνα είχε πιο πολλά παραδείγματα σαν αυτό της οδού Νιγρίτης, θα αγαπιόταν πιο πολύ, από Ελληνες και από ξένους.
Βεβαίως, αυτή ακριβώς η φωτεινή περίπτωση μας δείχνει το μεγάλο κενό της πολιτείας, την ταλαιπωρία που υφίστανται όσοι καλοπροαίρετοι ιδιοκτήτες θέλουν να αποκαταστήσουν το σπίτι τους, τη γραφειοκρατία, τον παραλογισμό και τις τεράστιες καθυστερήσεις. Ενώ ένας κοινός νους θα περίμενε πως με το αντικειμενικό χάλι της αθηναϊκής πραγματικότητας η ίδια η πολιτεία θα έδινε κίνητρα, θα επιβράβευε όσους ιδιώτες ήθελαν να συμβάλουν στη διάσωση κάποιων αξιόλογων σπιτιών, θα επιτάχυνε τις διαδικασίες, θα εστίαζε στην ανάταξη της πόλης και θα κατανοούσε το μέγεθος της ευθύνης που η ίδια έχει, παρατηρούμε ακριβώς το αντίθετο. Πλήρης απάθεια, γραφειοκρατία και αθρόες κατεδαφίσεις πολλών παλαιών μονοκατοικιών στις γειτονιές να δίνουν τη θέση τους σε οκταώροφες πολυκατοικίες με τεράστια κάλυψη οικοπέδων.
Το μείζον στην Αθήνα είναι η ανθεκτικότητά της στον χρόνο. Το κλίμα, οι ανοιχτοί χώροι, η ταυτότητα της πόλης. Η οδός Νιγρίτης, άγνωστη στους πολλούς Αθηναίους, προτείνει έναν πρακτικό και ηθικό κώδικα αξιών.
