ADRIAN WOOLDRIDGE
Centrists of the World Unite!
εκδ. Allen Lane, 2026, σελ. 416
Ζούμε σε μια εποχή ανόδου του λαϊκισμού και του αυταρχισμού, δημοκρατικής ύφεσης και φθοράς του φιλελευθερισμού, που έχει χάσει την πολιτική και ιδεολογική ακμή που διέθετε στον 20ό αιώνα. Μπορούν άραγε οι δυτικές δημοκρατίες να παίξουν στον 21ο αιώνα τον πρωταγωνιστικό ρόλο που έπαιξαν τον περασμένο αιώνα, όταν νίκησαν τον απολυταρχισμό και οικοδόμησαν μια νέα παγκόσμια τάξη βασισμένη σε κανόνες, που προσέφερε οικονομική ανάπτυξη με κοινωνική προστασία; Γιατί μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού στην Ευρώπη ο φιλελευθερισμός, που φαινόταν να θριαμβεύει, εκφυλίσθηκε τις τελευταίες δεκαετίες και πώς μπορεί να ανακτήσει την απήχησή του; Το πολιτικό κέντρο μπορεί να αναστηθεί, αρκεί να ενωθεί απέναντι στους εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς του απορρίπτοντας τη μισαλλοδοξία και υπερασπιζόμενο αδιαπραγμάτευτες αξίες που δέχονται επίθεση από δεξιά και αριστερά, την πίστη στο άτομο, στον πλουραλισμό, στην ελευθερία έκφρασης, στον ανοιχτό διάλογο και στον περιορισμό της ανεξέλεγκτης εξουσίας. Παράλληλα επείγει να αφουγκραστεί τους πολίτες, που αισθάνονται περιθωριοποιημένοι και θυμωμένοι.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του βιβλίου του Βρετανού δημοσιογράφου Αντριαν Γούλντριτζ, αρθρογράφου στο Bloomberg με θητεία στον Economist, διδακτορικό στην Ιστορία από την Οξφόρδη και συγγραφέα δώδεκα άλλων βιβλίων, όπως αυτό για τη σπουδαιότητα της αξιοκρατίας.
Το βιβλίο εξιστορεί την πορεία του φιλελευθερισμού και τις φιλοσοφικές αρχές του, όπως διαμορφώθηκαν από επιφανείς διανοητές ήδη από τον 15ο αιώνα και από τις τρεις μεγάλες επαναστάσεις του 18ου αιώνα, την αμερικανική, τη γαλλική και τη βιομηχανική. Μετά τις ακρότητες του νεοφιλευθερισμού και τις υπερβολές της φιλελεύθερης Αριστεράς, η μεγαλύτερη πρόκληση για το φιλελεύθερο σύστημα προέρχεται από μέσα, όπως εκδηλώθηκε με το Brexit στη Βρετανία και την επικράτηση Tραμπ στην Αμερική. Αυτές οι αντισυστημικές ανατροπές ανέδειξαν τις αδυναμίες της φιλελεύθερης ελίτ, που χρεώνεται με υπεροψία και υποκρισία, αποκομμένη από τον απλό πολίτη, που έχει απολέσει την εμπιστοσύνη του στο σύστημα.
Φράξιες
Οι φιλελεύθεροι έχουν κομματιαστεί σε φράξιες. Οι προοδευτικοί στις δεκαετίες του 2010 και 2020 υιοθέτησαν την πολιτική της ταυτότητας και της ακύρωσης, δίνοντας έμφαση στις καταπιεσμένες κοινωνικές ομάδες και υποβαθμίζοντας την αξιοκρατία, ενώ οι δεξιοί μετακινήθηκαν δεξιότερα, προς τον αυταρχισμό, την ξενοφοβία και τη λατρεία των αχαλίνωτων αγορών. Η επανάκαμψη για τους φιλελευθέρους προϋποθέτει, πρώτον, να απομονώσουν τα άκρα, που εμποδίζουν τη συνεργασία, κοινωνικές συμμαχίες και συμβιβασμούς. Δεύτερον, να εγκύψουν στα πραγματικά προβλήματα των πολιτών και να μην απορρίπτουν εκ προοιμίου τις ανησυχίες τους, γιατί αν εμπεδωθεί η εντύπωση ότι ο φιλελευθερισμός ταυτίζεται με το χάος στα σύνορα και στις πόλεις, οι πολίτες θα στραφούν στους λαϊκιστές, που υπόσχονται εύκολες λύσεις σε σύνθετα προβλήματα και, τρίτον, να αντεπιτεθούν στον Αξονα του Αυταρχισμού, που επιχειρεί να υπονομεύσει τη φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη και έχει βρει στον Τραμπ έναν βολικό σύμμαχο.
Για τον συγγραφέα, οι φιλελεύθεροι πρέπει να κινηθούν και προς τα δεξιά και προς τα αριστερά. Να αντισταθούν στα υπέρογκα κέρδη, στη φοροδιαφυγή και στη συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος των γιγάντων της τεχνολογίας, αλλά επίσης να επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση πρακτικών προβλημάτων, όπως η παράνομη μετανάστευση, το κόστος ζωής και η κοινωνική κατάρρευση. Ο φιλελευθερισμός πρέπει να παύσει να θεωρείται μια «απολιθωμένη ορθοδοξία» και να αποσείσει την εικόνα μιας παρηκμασμένης, άπληστης ελίτ, «που ταξιδεύει στο Νταβός με ιδιωτικό αεροσκάφος για να μιλήσει για την κλιματική αλλαγή».
Ο Γούλντριτζ είναι συγκρατημένα αισιόδοξος ότι η επανάκαμψη του φιλελευθερισμού είναι εφικτή. Πάντως, στην εποχή της παραπληροφόρησης και της ακραίας πόλωσης, του λαϊκισμού και του αυταρχισμού, της δυσπιστίας προς τους δημοκρατικούς θεσμούς και της αυξανόμενης ανισότητας, ο δρόμος προβλέπεται ιδιαίτερα ανηφορικός.
*Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος υπηρέτησε σε ελληνικές πρεσβείες ως σύμβουλος Τύπου και επικοινωνίας.
