Υπάρχει μια φωτογραφία του Αλμπέρ Καμύ με τρεις κοπέλες σε μια παραλία. Είναι τραβηγμένη το 1935-37 στην Τιπαζά του Αλγερίου. Ολοι φορούν μαγιό και χαμογελούν ανέμελα στην κάμερα. Μια γιορτή της ζωής.
Και όμως, στο μυθιστόρημα «Ο ξένος», γραμμένο λίγα χρόνια μετά, σε μια τέτοια παραλία ο Μερσό σκοτώνει έναν Αραβα.
Είναι πολύ πιθανό όταν ο Καμύ χαριεντίζεται με τις κοπέλες να διαβάζει ένα αμερικανικό μυθιστόρημα. Το 1934 εκδίδεται στην Αμερική το μυθιστόρημα «Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δυο φορές» του Τζέιμς Μ. Κέιν. Αυτό το τόσο γνήσια αμερικανικό νουάρ μυθιστόρημα άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στον Καμύ, ο οποίος το διάβασε στο Αλγέρι στα γαλλικά. Σύμφωνα με δική του ομολογία, ο «Ταχυδρόμος» τον οδήγησε στη συγγραφή του «Ξένου».
«Τι σκεφτόταν ο Καμύ όταν διάβασε πρώτη φορά τον Κέιν;» αναρωτιέται η Αμερικανίδα Αλις Κάπλαν στο «Αναζητώντας τον Ξένο. Ο Αλμπέρ Καμύ και ο βίος ενός κλασικού έργου της λογοτεχνίας» (μτφρ.: Νίκος Χαροκόπος, εκδ. Καπόν, 2019). Η Κάπλαν έγραψε τη βιογραφία ενός κομβικού έργου, αναλύοντας πώς γεννήθηκε ο συγγραφέας που ξέρουμε όλοι σήμερα.
Στην καρδιά και των δύο μυθιστορημάτων βρίσκονται ένας φόνος και μια θανατική καταδίκη. Ο Φρανκ του Κέιν σκοτώνει τον «Ελληνα»· ο Μερσό του Καμύ τον «Αραβα». Και οι δύο εκτελούνται από το κράτος.
Υπάρχει, ωστόσο, μια θεμελιώδης διαφορά: ο Φρανκ έχει ένα λόγο που σκοτώνει (το ερωτικό πάθος του για την Κόρα, τη σύζυγο του «Ελληνα» Νικ Παπαδάκη)· ο Μερσό κανέναν – φαινομενικά έστω. Κάτι ψελλίζει στο δικαστήριο ότι «έφταιγε ο δυνατός ήλιος».
Νουάρ Αμερική και φονικός μεσογειακός ήλιος· pulp crime novel και υπαρξιακό μυθιστόρημα. Εγκλημα πάθους και έγκλημα του παραλόγου.
Ο άνθρωπος μέσα στη φύση και την ίδια στιγμή ο άνθρωπος εξόριστος από τη φύση: το τίμημα της συνείδησης; Της συναίσθησης μιας απελπισίας που δεν έχει όμοιό της και που μπορεί να μετατρέψει τον παράδεισο σε μια κόλαση του παραλόγου;
Ο απαθής Μερσό, που δεν θυμάται πότε ακριβώς πέθανε η ίδια του η μάνα, εμφανίζεται ως ένας απόλυτος ξένος μέσα στο περιβάλλον αυτό. Οπότε ο φόνος δεν σημαίνει κάτι. Ούτε καν ο δικός του θάνατος.
Για τον Καμύ όμως, αυτόν τον μεσογειακό αισθησιαστή, τον λάτρη των γυναικών και του ποδοσφαίρου, υπαρξιακό στοχαστή και μελετητή της αυτοκτονίας, αυτές οι δύο αντιθέσεις είναι αδιαχώριστες. Οπως είχε γράψει στα Σημειωματάριά του: «Δεν υπάρχει αγάπη για τη ζωή χωρίς απελπισία για τη ζωή».
