Στο μεταλλικό «τελάρο» από μόλυβδο και χάλυβα ακουμπούν ένας μικρός φελλός κι ένας σκαραβαίος. Ο λαχνός 117 «Χωρίς τίτλο» (1988), έργο του Γιάννη Κουνέλλη, κατακυρώθηκε την περασμένη Τετάρτη στη δημοπρασία νεοελληνικής ζωγραφικής του 19ου και του 20ού αιώνα του Οίκου Βέργος έναντι 180.000 ευρώ. Ο πρώτος εξαψήφιος αριθμός προσφέρθηκε στον «Ποδηλάτη μεταμφιεσμένο σε τσολιά» του Γιάννη Τσαρούχη (120.000 ευρώ), ενώ το μεγάλο κεραμικό πανό «Μάζεμα της ελιάς από την ανατολή έως τη δύση» του Πάνου Βαλσαμάκη ξεπέρασε κατά πολύ την εκτίμηση των 5.000-7.000 ευρώ και κατακυρώθηκε στις 55.000 ευρώ, έπειτα από απρόσμενο πόλεμο προσφορών.
Μέσα στον Μάιο, οι δύο σημαντικές δημοπρασίες ελληνικής τέχνης –του οίκου Βέργος στην Αθήνα και του οίκου Bonhams στο Παρίσι–, που ορίζουν την κίνηση της εγχώριας δευτερογενούς αγοράς, έφεραν εξαιρετικά αποτελέσματα. Και οι δύο λειτουργούν σαν ένας ζωντανός μηχανισμός αποτίμησης όχι μόνο έργων τέχνης, αλλά και επιθυμιών, φιλοδοξιών, ακόμη και προσωπικού κύρους για τους αγοραστές.
«Η σταθερή τάση της ελληνικής αγοράς τέχνης είναι ότι τα πραγματικά κορυφαία έργα (museum quality) σχεδόν πάντα βρίσκουν αγοραστή, και μάλιστα σε υψηλές τιμές, ανεξάρτητα από οικονομική συγκυρία ή τάση», λέει στην «Κ» η Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, διευθύντρια της εταιρείας εικαστικών συμβούλων Art Expertise και εκπρόσωπος του οίκου δημοπρασιών Bonhams για την ελληνική αγορά τέχνης. Κάπως έτσι ο μνημειακός πίνακας «Ποίηση (Ευαγγελισμός)» του Κωνσταντίνου Παρθένη κατέκτησε πρόσφατα τον τίτλο του ακριβότερου δημοπρατηθέντος ελληνικού έργου του 20ού αιώνα.
«Ηταν ένα καλά στοιχειοθετημένο έργο, με πλούσιο «βιογραφικό» που το εμπιστεύτηκε το κοινό», εξηγεί η κ. Αγγελοπούλου σχολιάζοντας την τιμή-ρεκόρ του 1 εκατ. ευρώ για ελληνικό έργο. «Η συγκεκριμένη πώληση δημιουργεί ένα νέο σημείο αναφοράς, αποδεικνύοντας ότι υπάρχει διεθνές ενδιαφέρον και επενδυτική δυναμική στην ελληνική αγορά τέχνης».
Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι συλλέκτες διεκδικούν έργα με ιστορικό βάρος, μουσειακή αναγνώριση και διαχρονικό συμβολισμό. Ποντάρουν στα «μεγάλα» ονόματα και στα σπάνια κομμάτια, τα οποία εξακολουθούν να λειτουργούν ως ασφαλές καταφύγιο κεφαλαίου, αλλά και φήμης.
Το top 5
Οι ζωγράφοι που ξεπερνούν σταθερά και κατά πολύ το φράγμα των 100.000 ευρώ είναι οι Τσαρούχης, Μόραλης και Εγγονόπουλος. Αρκετά κοντά τους κινούνται ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας και ο Θεόφιλος, που συμπληρώνουν ένα άτυπο Top 5 των ελληνικών δημοπρασιών, με τιμές πώλησης που πλησιάζουν ή και ξεπερνούν τις 500.000 ευρώ.
Η σταθερή τάση της ελληνικής αγοράς τέχνης είναι ότι τα πραγματικά κορυφαία έργα σχεδόν πάντα βρίσκουν αγοραστή και μάλιστα σε υψηλές τιμές. -Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, διευθύντρια της Art Expertise, εκπρόσωπος του οίκου Bonhams
«Μία από τις σημαντικότερες πωλήσεις μας είναι το έργο “Μάης” του Τσαρούχη, το οποίο κατακυρώθηκε σε τιμή ρεκόρ για το 2023, περίπου 470.000 ευρώ. Ενα ακόμη μικρών διαστάσεων έργο (33×24 cm), αυτήν τη φορά από του Μόραλη, διέγραψε εξαιρετική πορεία σκαρφαλώνοντας ύστερα από έντονη διεκδίκηση στις 114.676 ευρώ», σχολιάζει ο Ανδρέας Βέργος, επικεφαλής του ομώνυμου οίκου. «Σαφώς υπάρχουν συλλέκτες που εξακολουθούν να αναζητούν έργα από ιστορικά ονόματα όπως αυτά των Βολανάκη και Χαλεπά μεταξύ άλλων. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρούμε μια σαφή μετατόπιση από τον 19ο στον 20ό αιώνα με έμφαση στις γενιές του ’30 και του ’60».
«Πρόκειται για εμβληματικούς καλλιτέχνες οι οποίοι σημάδεψαν με το έργο τους την πορεία της σύγχρονης τέχνης», υπογραμμίζει στην «Κ» ο θεωρητικός τέχνης Τάκης Μαυρωτάς, ο οποίος έχει επιμεληθεί αναδρομικές εκθέσεις ζωγράφων της «χρυσής πεντάδας» όπως ο Νίκος Εγγονόπουλος. «Τόσο τα έργα του Εγγονόπουλου όσο και εκείνα του Τσαρούχη είχαν και έχουν πάντα ανοδική χρηματιστηριακή αξία. Ευτυχώς το ίδιο ισχύει και για τον Παρθένη, που τόσο πολλά πλαστά έργα του ταλαιπώρησαν την ελληνική αγορά», προσθέτει αναφερόμενος στη καλλιτεχνική γενιά του ’30. «Οσο για τους κορυφαίους εκφραστές της σχολής του Μονάχου Νικόλαο Γύζη και Κωνσταντίνο Βολανάκη, πάντα οι πίνακές τους θα συγκαταλέγονται σε εκείνους που χαρακτηρίζονται ανεκτίμητοι», συμπληρώνει.
«Μοντέρνος κλασικός»
Ο Γιάννης Μόραλης, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γενιάς του μοντερνισμού στην ελληνική τέχνη, παραμένει σε υψηλή ζήτηση. Πέραν της αναμφισβήτητης καλλιτεχνικής αξίας του, η κριτική τον περιγράφει συχνά και ως «μοντέρνο κλασικό», επιτυγχάνοντας να συνθέσει τα κλασικά ιδεώδη με τις σύγχρονες αφαιρετικές τάσεις.
«Δεν ανεβαίνουν όλα τα έργα ενός μεγάλου ονόματος το ίδιο. Απογειώνονται τα εμβληματικά έργα, συνήθως μεγάλων διαστάσεων, με άριστη provenance (προέλευση) που έχουν εκτεθεί ή δημοσιευθεί, και όσα θεωρούνται αντιπροσωπευτικά της καλλιτεχνικής ταυτότητας του δημιουργού», μας εξηγεί η κ. Αγγελοπούλου.
Υπάρχουν συλλέκτες που εξακολουθούν να αναζητούν έργα από ιστορικά ονόματα όπως αυτά των Βολανάκη και Χαλεπά, μεταξύ άλλων. -Ανδρέας Βέργος, επικεφαλής του ομώνυμου οίκου
Ενδεικτικές περιπτώσεις είναι κάποιοι σύγχρονοι καλλιτέχνες, εξίσου Ελληνες και διεθνείς: ο Κουνέλλης, η Chryssa, ο Γαΐτης, ο Φασιανός, ο Takis. «Παρατηρείται επίσης “επανανακάλυψη” μοντερνιστών και μεταπολεμικών δημιουργών όπως ο Σπυρόπουλος, ο Κοντόπουλος, ο Κεσσανλής, ο Ακριθάκης, ο Ψυχοπαίδης, ενώ παράλληλα αναβαθμίζονται σιγά σιγά οι γυναίκες καλλιτέχνιδες όπως η Καναγκίνη, η Ρωμανού, η Βάρη. Οταν ένας καλλιτέχνης αποκτήσει νέο θεωρητικό ή ιστορικό πλαίσιο συνήθως ακολουθεί και η αγορά», προσθέτει η κυρία Αγγελοπούλου.
Τι προμηνύουν, άραγε, αυτά τα δεδομένα για τις μελλοντικές δημοπρασίες; «Οι δημοπρασίες ακολουθούν και πολλές φορές αναδεικνύουν τις τάσεις που προκύπτουν από το διεθνές εικαστικό περιβάλλον. Ως αποτέλεσμα, έρχονται ξανά στο προσκήνιο καλλιτέχνες όπως ο Μυταράς, ο Τσίγκος και ο Διαμαντόπουλος έπειτα από χρονικά διαστήματα που δεν βρίσκονταν στο επίκεντρο της αγοράς», απαντά ο κ. Βέργος. «Επίσης το κοινό έχει γίνει αισθητά πολυσυλλεκτικό. Διαθέτει προσωπική άποψη και απαιτήσεις από έναν μεγάλο οίκο δημοπρασιών. Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι παραδοσιακοί συλλέκτες με βαθιά γνώση και μακροχρόνια παρουσία στον χώρο, από την άλλη οι νεότεροι αγοραστές, που είναι οι εν δυνάμει αυριανοί μεγάλοι συλλέκτες».
«Οι δημοπρασίες δεν είναι πάντα το βαρόμετρο για την αγορά της τέχνης και κυρίως για την πρωτογενή αγορά, η οποία έχει τους δικούς της κανόνες», παρατηρεί από την πλευρά του ο δικηγόρος και συλλέκτης έργων τέχνης Σωτήρης Φέλιος. «Οι νεότεροι καλλιτέχνες σήμερα “δικτυώνονται” με τη διεθνή σκηνή και παρακολουθούν τις εξελίξεις στα social media. Υπήρχε όμως και υπάρχει ακόμη μια αίσθηση απομόνωσης της ελληνικής σκηνής. Τα ιδρύματα και οι συλλέκτες μπορούμε με διεθνείς συνεργασίες να βοηθήσουμε στην εξωστρέφεια δανείζοντας έργα γνωστών Ελλήνων σε εκθέσεις στο εξωτερικό. Ωστόσο χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια», καταλήγει.
