Ο Μπάρι Τζένκινς δεν θυμάται πολλά από τη βραδιά που κέρδισε Οσκαρ. Ναι, ήταν προετοιμασμένος για την πιθανότητα να κέρδιζε, μαζί με τον Τάρελ Aλβιν Μακρέινι, το Οσκαρ καλύτερου διασκευασμένου σεναρίου για το «Moonlight», ταινία που επίσης σκηνοθέτησε. Oταν, όμως, το 2017 ανέβηκε στη σκηνή ως νικητής τόσο για το συγκεκριμένο Οσκαρ όσο και για αυτό της καλύτερης ταινίας –το οποίο, σε μια αξέχαστη οσκαρική στιγμή, αρχικά πήγε στο «La La Land» αλλά εντέλει είχε κερδίσει το «Moonlight»–, δεν είπε ό,τι είχε προετοιμάσει. Ξέχασε την ομιλία του εντελώς.
«Ηταν πολύ περίεργη βραδιά – δεν σκέφτεσαι ποτέ ότι θα είσαι ένας από τους ανθρώπους που θα βρεθούν σε εκείνη τη σκηνή», δηλώνει στην «Κ».
Μεγάλωσε, εξηγεί, πολύ φτωχικά, δεν ήταν περιτριγυρισμένος από τέχνη και πολιτισμό. Δεν το αναφέρει κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, αλλά είχε δύσκολη παιδική ηλικία – ο πατέρας του ήταν απών, η μητέρα του εθισμένη στα ναρκωτικά. Λέει μόνο ότι δεν είναι σύνηθες κάποιος με τη δική του βιογραφία να ασχοληθεί με τις τέχνες.
Ο Μπάρι Τζένκινς, ωστόσο, δεν θεωρεί ότι είναι ξεχωριστός. Τα Οσκαρ –ήταν επίσης υποψήφιος για τη σκηνοθεσία του «Moonlight» και για το διασκευασμένο σενάριο του «If Beale Street Could Talk»– δεν θα τα ανέφερε καν εάν δεν τον ρωτούσα ευθέως. «Είμαι πολύ ευγνώμων, αλλά ήταν κάτι που απλά συνέβη – υπάρχουν τόσες υπέροχες ταινίες κάθε χρόνο που δεν κερδίζουν Οσκαρ». Θεωρεί ότι θα ήταν ύβρις εάν είχε αφήσει τη βράβευση να τον επηρεάσει έστω και λίγο. «Υβρις και καταστροφή».
Τόσο ο ίδιος όσο και η σύζυγός του, η σκηνοθέτις Λούλου Γουάνγκ, αγαπούν πολύ την Ελλάδα, την οποία έχουν γνωρίσει κατά βάσιν μέσω της καλής τους φίλης και σκηνοθέτιδος Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη.
Αφορμή για τη συνέντευξή μας είναι η παρουσία και των δύο στα Panathēnea, το διεθνές φεστιβάλ καινοτομίας, που διοργανώνεται για δεύτερη φορά στην Αθήνα και θα λάβει χώρα την επόμενη εβδομάδα.
Πέραν της τεχνολογίας, η φετινή διοργάνωση αφορά και την τέχνη, με τον κ. Τζένκινς να είναι ένας από τους βασικότερους ομιλητές.
Θα μείνουν, πάντως, στη χώρα και μετά το πέρας του φεστιβάλ. Για δύο μήνες θα εγκατασταθούν σε ένα νησί των Κυκλάδων, από όπου σκοπεύει να ολοκληρώσει τη γραφή των δύο επόμενων ταινιών του. Η μία αφορά τη ζωή της Ρόνι Σπέκτορ, τραγουδίστριας των θρυλικών The Ronettes, την οποία θα υποδυθεί η Ζεντάγια· η άλλη, τον χορογράφο και χορευτή Αλβιν Εϊλι.
Τα υλικά
Στις ρίζες του αναφέρεται όταν συζητάμε για τη δημιουργική διαδικασία που ακολουθεί. Τι μετράει πιο πολύ: το ταλέντο, η έμπνευση, η σκληρή δουλειά;
«Είναι πολύ σημαντικές οι τεχνικές δεξιότητες, πρέπει να είσαι εξοικειωμένος με τα εργαλεία, να εξασκείσαι», τονίζει. Θεωρεί ότι το ταλέντο είναι έμφυτο. «Για αυτό δεν το βαθμολογώ πολύ υψηλά, επειδή δεν μπορείς να ελέγξεις αν θα γεννηθείς με αυτό». Αυτό που μπορείς να ελέγξεις, υπογραμμίζει, είναι η σκληρή δουλειά, την οποία βρίσκει απαραίτητη. Οταν αποφάσισε να σπουδάσει σκηνοθεσία, δεν ήξερε τίποτα, απλώς οι ταινίες τού φαίνονταν ενδιαφέρουσες. Η πρώτη του χρονιά, σημειώνει, ήταν τραγική· αλλά είχε θέληση και επιμονή, αποφάσισε να μάθει πώς να χειρίζεται την κάμερα.
Δουλεύω με την καρδιά – Αν δημιουργήσω κάτι μόνο με το μυαλό μου, δεν θα είναι η καλύτερη εκδοχή του. Πρέπει να το κάνω με την καρδιά μου ή με το στομάχι μου.
Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι το πάθος. «Εχω συναντήσει ανθρώπους που απλά πιστεύουν ότι μπορούν να τα καταφέρουν και καταλήγουν σε θέσεις με ισχύ, όχι γιατί είναι απαραιτήτως εξαιρετικοί, αλλά γιατί δεν φοβούνται να κάνουν ένα άλμα – κάποιοι από εμάς, για να κάνουμε αυτό το άλμα, το μόνο που χρειάζεται είναι να είμαστε παθιασμένοι», αναφέρει.
Δεν του αρέσει να δουλεύει μόνον εγκεφαλικά. «Αν δημιουργήσω κάτι μόνο με το μυαλό μου, δεν θα είναι η καλύτερη εκδοχή του. Πρέπει να το κάνω με την καρδιά μου ή με το στομάχι μου», εξηγεί – στα πρότζεκτ που επιλέγει συνήθως οδηγείται γιατί κάτι τον έχει συγκινήσει και μπορεί αμέσως να το δει ως εικόνα.
Σημασία έχει και η έμπνευση. «Μεγάλωσα στο Μαϊάμι – το νερό και τα φυσικά στοιχεία με εμπνέουν πολύ, με συγκινούν», σημειώνει. Γι’ αυτό θέλει να γράψει από τις Κυκλάδες και τονίζει ότι σχεδόν ποτέ δεν γράφει τις ταινίες του στις ΗΠΑ. Το «Moonlight» το έγραψε στις Βρυξέλλες, το «If Beale Street Could Talk» στο Βερολίνο.
Θα πάει, λοιπόν, στο νησί για να ξεμπλοκάρει. Νόμιζα ότι θα πήγαινε για διακοπές, σχολιάζω, για να καθαρίσει το μυαλό του. «Το μυαλό μου καθαρίζει όταν βγαίνει όλο το γράψιμο που είναι να βγει», λέει γελώντας.
Κληρονομιά
Γελάμε συχνά καθ’ όλη τη διάρκεια της συνέντευξης, που γίνεται μέσω Zoom πριν πετάξει για την Αθήνα. Κάνει και κάτι άλλο αρκετά σπάνιο για συνεντευξιαζόμενο: ερωτήσεις. Οταν του λέω ότι το νησί που έχουν επιλέξει δεν είναι από τα αγαπημένα μου, ρωτάει γιατί, ανασύρει ιστορίες. Οταν συζητάμε για την τεχνητή νοημοσύνη, ζητάει και τη δική μου άποψη.
Στο συνέδριο θέλει να μιλήσει ειλικρινά για την εμπειρία τού να είσαι αυτή τη στιγμή σκηνοθέτης, προσπαθώντας να διηγηθείς ιστορίες μέσω της εικόνας, όταν υπάρχει «τόση οπτική γλώσσα» και είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις ποιος λόγος είναι ανθρώπινος και ποιος τεχνητός.
«Μας έχουν πλημμυρίσει οι εικόνες», παρατηρεί, «που συχνά έχουν στόχο να μας εξαπατήσουν ή να μας πουλήσουν πράγματα». Ειδικά εμείς οι Ελληνες, όμως, γνωρίζουμε ότι η τέχνη δεν είναι μόνο κουλτούρα. «Είναι ιστορία, είναι DNA, είναι τα θεμέλια του πολιτισμού – όλα αποτυπώνονται στην τέχνη που δημιουργούμε», δηλώνει, «και αφήνουμε πίσω».
Τεχνητή νοημοσύνη – Νομίζω ότι είναι ευθύνη όλων μας να είμαστε ανθρώπινοι στον τρόπο που διηγούμαστε τις ιστορίες μας και να μη βασιζόμαστε σε αυτά τα εργαλεία.
Αν όλη η τέχνη που οι τωρινές γενιές αφήσουν πίσω είναι απόρροια τεχνητής νοημοσύνης, πώς θα ξέρουν οι άνθρωποι που θα ακολουθήσουν ποια ήταν η ζώσα εμπειρία μας; «Νομίζω ότι είναι ευθύνη όλων μας αυτή τη στιγμή να είμαστε πολύ ανθρώπινοι στον τρόπο που διηγούμαστε τις ιστορίες μας και να μη βασιζόμαστε σε αυτά τα εργαλεία», επισημαίνει.
Η AI, συμπληρώνει, συχνά μεταδίδει σωστές πληροφορίες, αλλά η λογοτεχνία, η τέχνη, ακόμη και η δημοσιογραφία, δεν αφορούν μόνο τα γεγονότα, δεν είναι μόνο νοημοσύνη. «Είναι και συναίσθημα, σκέψη, πνεύμα, ουσία – ό,τι σε κάνει εσένα, θα μεταφερθεί στο γράψιμό σου κι εγώ, ως αναγνώστης, ως κοινό, δεν θα αλληλεπιδράσω με το αποτέλεσμα με τον ίδιο τρόπο που θα το έκανα εάν δεν νιώσω ότι κάποιο άτομο ενδιαφέρεται για τις πληροφορίες που γράφει».
Γελάει γιατί γνωρίζει πως τα Panathēnea αποτελούν και φεστιβάλ τεχνολογίας. «Θα βρίσκονται εκεί ομιλητές που υποστηρίζουν ότι αυτά τα εργαλεία είναι εδώ για να μας βοηθήσουν να γίνει η δημιουργία πιο εύκολη, πιο άμεση – αλλά δείτε την ιστορία της χώρας σας. Ολα αυτά», συμπληρώνει, «δημιουργήθηκαν μόνο από ανθρώπους, όχι από υπολογιστές».
Η Ωραία Ελένη και ο Νόλαν
H αναφορά του Μπάρι Τζένκινς στην αρχαία Ελλάδα ήταν η καλύτερη αφορμή για να ζητήσω τη άποψή του για την επερχόμενη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, την «Οδύσσεια», το κάστινγκ της οποίας έχει προκαλέσει έντονο ντιμπέιτ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αν και τονίζει ότι από τη στιγμή που κανείς από εμάς δεν έχει δει την ταινία, είναι ίσως πρόωρο να τη συζητάμε, αναφέρει ότι θα είναι η εκδοχή του Κρίστοφερ Νόλαν, η δική του ερμηνεία του ομηρικού έπους.
«Αν η Ελένη ήταν ο μοναδικός χαρακτήρας που αποδόθηκε με αυτόν τον τρόπο, θα μου φαινόταν παράξενο, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι ο Κρις ακολουθεί μια δική του προσέγγιση, σχεδόν σαν έκλεισε τα μάτια του και οι εικόνες των χαρακτήρων να ήρθαν στο μυαλό του». Θεωρεί τον Νόλαν υπέροχο σκηνοθέτη και από τον λίγο χρόνο που έχει περάσει μαζί του, είναι βέβαιος ότι ο σκοπός του είναι να σεβαστεί την κουλτούρα του έπους.
Μετάβαση
Εκείνος έχει σόσιαλ μίντια; Του άρεσε πολύ το Twitter, αλλά πλέον έχει μόνο Instagram. Εχει διάσπαση προσοχής ή μπορεί να δει μια ταινία χωρίς να κοιτάξει το κινητό του; «Δεν θα το κοιτάξω ποτέ στο σινεμά», σημειώνει. Οταν παρακολουθεί ταινίες στο σπίτι, το αφήνει στο δίπλα δωμάτιο. Η βασική διάσπαση της προσοχής του, λέει γελώντας, πλέον προέρχεται από το 10 μηνών βρέφος τους. Πιο πολύ από τα σόσιαλ μίντια, την AI, την πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ, ο τρόπος που βλέπει πλέον τα πράγματα έχει αλλάξει χάρη στην πατρότητα.
«Είμαι τόσο ευαίσθητος τώρα, κλαίω όλη την ώρα! Μαθαίνω ότι τα πράγματα έχουν τόσο νόημα και, ως καλλιτέχνης, τώρα βρίσκω πώς να εκφράσω αυτή τη νέα κατανόηση». Προηγουμένως, τονίζει, καταπίεζε τα συναισθήματά του, τα έγραφε σε μια σκηνή, τα έδινε σε κάποιον άλλον. «Ισως αυτή είναι η περίοδος που βιώνω αυτά τα συναισθήματα, τα εκφράζω χωρίς να προσπαθώ μόνο να τα αντιληφθώ ως τέχνη».
Δεν θα προτιμούσε να είχε γίνει τίποτε άλλο παρά σκηνοθέτης, αν και κάποια στιγμή σκεφτόταν να γίνει δάσκαλος. «Αλλά τώρα δεν θα κάναμε αυτή τη συζήτηση, μάλλον δεν θα ερχόμουν στην Ελλάδα», αναφέρει. «Αισθάνομαι τυχερός για τόσα πράγματα», λέει στην «Κ» και ύστερα, μειδιώντας, κάνει μία ακόμη αρχαιοελληνική παραπομπή: «Σαν οι θεοί να επέλεξαν να με ευνοήσουν».
*Ο Μπάρι Τζένκινς θα συνομιλήσει με την Γκέλυ Μαδεμλή την Πέμπτη, 28/5, στο
Ζάππειο, από τις 11.55 μέχρι τις 13.55 στο «Barry Jenkins Masterclass», στο πλαίσιο της διοργάνωσης Panathēnea.
