Yπάρχει ένα γκρι φούτερ που μοιράζονταν η Τίλντα Σουίντον και ο Ντέρεκ Τζάρμαν, ο πρωτοπόρος Αγγλος σκηνοθέτης, καλλιτέχνης, συγγραφέας, σκηνογράφος και ακτιβιστής για τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Ο ένας το φορούσε, το έπλενε και ύστερα το άφηνε στο ντουλάπι ώστε να το πάρει ο άλλος, και να επαναλάβει την ίδια διαδικασία. Την ημέρα που ο Τζάρμαν πέθανε, το 1994, εποχή που η ασθένεια του AIDS σήμαινε καταδίκη σε θάνατο, ήταν η σειρά της Σουίντον να το φορέσει. «Ετυχε απλώς να το έχω μαζί μου όταν “έφυγε”», λέει η ίδια· όμως δεν το ξαναφόρεσε ποτέ. Στη συνέχεια το ξεδιπλώνει με τελετουργικές κινήσεις και το ακουμπά στο στήθος της όπως ένα παιδί που αναζητάει παρηγοριά.
Με την ίδια συναισθηματική αμεσότητα η Σουίντον χώνεται στο καμιλό παλτό του προπάππου της. «Δείτε το, έχει κατασκευαστεί σχεδόν πριν από έναν αιώνα αλλά παραμένει ζεστό», είπε στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου η ηθοποιός, δείχνοντας τα ρούχα στην κρεμάστρα. Κι όμως, φαίνεται να αναφέρεται περισσότερο στο φάντασμα του παππού της, που ακόμη τη ζεσταίνει.
Τα δύο στιγμιότυπα αποτελούν μέρη του «A Biographical Wardrobe», μιας περφόρμανς σε σκηνοθεσία του ιστορικού μόδας, επιμελητή και φίλου της ηθοποιού Ολιβιέ Σαγιάρ που συνομιλεί μαζί της επί σκηνής. Σαν βιβλία που βγαίνουν από τα ράφια και διαβάζονται, τα κομμάτια της γκαρνταρόμπας της ζωντανεύουν: ρούχα από την προσωπική της συλλογή, κοστούμια ταινιών, ενδύματα από εμφανίσεις στο κόκκινο χαλί των φεστιβάλ και οικογενειακά κειμήλια. Το έργο αποτελεί μέρος μιας έκθεσης αφιερωμένης στη ζωή και στους καλλιτεχνικούς συνοδοιπόρους της Σουίντον, που παρουσιάζεται στον νέο χώρο του Ιδρύματος Ωνάση, το Onassis Ready, σε συνεργασία με το Eye Filmmuseum. Οι παραστάσεις ολοκληρώνονται σήμερα αλλά η έκθεση διαρκεί έως τις 28 Ιουνίου.
«Νοερή κλωστή συνδέει την παράσταση με την έκθεση, που ξεκινάει από την παιδική μου ηλικία στα χρόνια του 1960 και φτάνει στο σήμερα», εξηγεί η τίλντα Σουίντον στη συνέντευξη Τύπου.
Τόσο η περφόρμανς των 90 λεπτών όσο και η διαδρομή μέσα στην έκθεση δίνουν την αίσθηση ότι συμμετέχει κανείς σε ένα εργαστήριο αναμνήσεων μάλλον παρά σε μια μουσειακή περιήγηση. «Μια νοερή κλωστή συνδέει την παράσταση με την έκθεση, που ξεκινάει από την παιδική μου ηλικία στα χρόνια του 1960 και φτάνει στο σήμερα», εξηγεί η Σουίντον στη χθεσινή συνέντευξη Τύπου, δίνοντας όμως ιδιαίτερη έμφαση στην κοινοτική και συχνά κοινοβιακή ζωή που έθρεψε την καλλιτεχνική δημιουργία της δεκαετίας του 1980. «Κανείς μας δεν είχε χρήματα, και κανείς δεν ενδιαφερόταν να αποκτήσει. Είχαμε όμως χρόνο και ελευθερία, δεν μας έλεγχε κανείς», σχολιάζει αναφερόμενη στις παρέες του Λονδίνου.
Η έκθεση «Ongoing» ξεδιπλώνεται σε οκτώ ενότητες, με άξονα τους πιο στενούς της φίλους, τον Ντέρεκ Τζάρμαν, τον Λούκα Γκουαντανίνο και τον Πέδρο Αλμοδόβαρ με τους οποίους «μοιράστηκα έναν κοινό τρόπο θέασης του κόσμου: ανοιχτό, δημοκρατικό, παιχνιδιάρικο και απαλλαγμένο τότε από την αίσθηση του αποκλεισμού», μας εξηγεί.
Για την έκθεση ο Γκουαντανίνο δημιουργεί ένα πολύ προσωπικό πορτρέτο της, με τη μορφή μιας ταινίας μικρού μήκους και ενός γλυπτού. Με νέο μοντάζ και σάουντρακ, αλλά και με επεξεργασία των εικόνων, ο Τζιμ Τζάρμους μεταμορφώνει υπάρχοντα πλάνα από τη zombie-movie «Οι νεκροί δεν πεθαίνουν» (2019) σε μια νέα εγκατάσταση. Ο φωτογράφος Τιμ Ουόκερ επισκέφθηκε την Τίλντα Σουίντον στο οικογενειακό της σπίτι και προσφέρει στην έκθεση μια σειρά φωτογραφιών που επικεντρώνονται στη σχέση της ηθοποιού με τους προγόνους της. Ο σκηνοθέτης Απισατπόνγκ Βεερασεθάκουλ δημιουργεί ένα καλλιτεχνικό βίντεο-installation που εμβαθύνει στα αγαπημένα τους θέματα, τη μεταιχμιακή κατάσταση μεταξύ εγρήγορσης και ύπνου ή θανάτου, γυρισμένο στο Κιμεργκέιμ της Σκωτίας, τόπο καταγωγής της Τίλντα. Η περσόνα της Σουίντον μαγνητίζει το βλέμμα του θεατή όπου και όποτε εμφανίζεται, όμως κατά τη γνώμη μας η προβολή της ταινίας μικρού μήκους «Ανθρώπινη φωνή» (2020), που σκηνοθέτησε ο Πέδρο Αλμοδόβαρ βασισμένος στον ομώνυμο θεατρικό μονόλογο του Ζαν Κοκτώ είναι ένα εξαιρετικό «έκθεμα» που απολαμβάνει ο επισκέπτης για πρώτη φορά ενταγμένο στο πλαίσιο μιας έκθεσης – εγκατάστασης. Τέλος, με την παιδική της φίλη και σκηνοθέτρια Τζοάνα Χογκ, η Σουίντον παρουσιάζει το «Flat 19», μια ανασύνθεση του διαμερίσματός της στο Λονδίνο τη δεκαετία του ’80, «ένα διαμέρισμα που με φιλοξένησε σαν μια χρυσαλλίδα», εννοώντας το κουκούλι από όπου ο νεαρός εαυτός της μεταμορφώθηκε στην τωρινή της προσωπικότητα.
Τέλος, η Σουίντον αποτίει φόρο τιμής σε μια από τις μεγαλύτερες καλλιτεχνικές της επιρροές, τον Τζάρμαν, με τον οποίο συνεργάστηκε σε επτά μεγάλου μήκους ταινίες, και όπως είπε η ίδια, «ήταν ο καταλύτης για όλους εμάς του νέους που τότε ξεκινούσαμε την πορεία μας κοντά του· χωρίς βιασύνη, χωρίς άγχος».
