«Αυτή η έκθεση είναι το να ζεις με φαντάσματα», ανέφερε η Τίλντα Σουίντον σε κάποιο σημείο της συζήτησής της με την Αφροδίτη Παναγιωτάκου, στη συνέντευξη Τύπου για το νεότερο καλλιτεχνικό project της που φέρνει τη sui generis ηθοποιό στη χώρα μας. Πριν από τρία χρόνια, πάλι ως καλεσμένη της Στέγης, ζωντάνεψε επί σκηνής κοστούμια από τα έργα του Πιέρ Πάολο Παζολίνι με ζηλευτή πλαστικότητα και συνάμα στωικότητα. Με συνοδοιπόρο και πάλι τον ιστορικό μόδας και curator Ολιβιέ Σαγιάρ, αυτή τη φορά επέστρεψε στο Onassis Ready με το «Ongoing».
Είναι ένα πολυμεσικό project που βασίζεται σε όλες τις εκλεκτικές συγγένειες που διαμόρφωσαν μέχρι σήμερα την Τίλντα Σουίντον. Σκηνοθέτες που η συνεργασία τους σήμανε μαζί και μια σχέση ζωής -όπως ο Ντέρεκ Τζάρμαν και ο Απιτσατπόνγκ Βερασεθακούλ– παρελαύνουν μέσα από σύντομα βίντεο και εγκαταστάσεις. Αλλά και η ίδια η οικογένειά της -μία από τις παλαιότερες της Σκωτίας, που εγκαταστάθηκε στο χωριό Σουίντον ήδη από τον 8ο αιώνα- είναι η απόλυτη πρωταγωνίστρια στην performance, που φαινομενικά συνοδεύει την έκθεση αλλά είναι η «καρδιά» της, μέσα από ρούχα που ξεκινούν από τον προπάππου της Σουίντον και φτάνουν μέχρι το κόκκινο χαλί που η ίδια έχει πατήσει.
Μια αυτοβιογραφική γκαρνταρόμπα
Αρχής γενομένης λοιπόν από την performance, τα «φαντάσματα» του «Ongoing» μοιάζουν περισσότεροι με αισθητικές απηχήσεις που σμίλεψαν την 66χρονη καλλιτέχνιδα. Με μια χρονολογική και απόλυτα αυτοβιογραφική συνοχή, οι δεκάδες κρεμάστρες γεμίζουν σταδιακά όσο αυτή ξεδιπλώνει ρούχα, μα κυρίως την ιστορία τους, το σημαίνον πίσω από το σημαινόμενο. Μαζί της επί σκηνής είναι ο Ολιβιέ Σαγιάρ, σε μια «χορογραφημένη» συνομιλία με τέτοια φαινομενική χαλαρότητα που κάνει την performance να μοιάζει περισσότερο με «performative» συνέντευξη.
Η «Ongoing» επιρροή είναι σαφής: η ανδρόγυνη Τίλντα αγαπά την αυστηρότητα από τα στρατιωτικά σακάκια του μπαμπά της, αλλά και το βελούδο που άγγιξε πρώτη φορά στα ρούχα της μαμάς της. Οπως μαρτυρά και ο τίτλος του, είναι ένα έργο που η δημιουργός του παρουσιάζει ως αέναο. Ολες αυτές οι σχέσεις και οι συνάψεις δεν παύουν να αποκαλύπτονται με νέους τρόπους. Η ηθοποιός μπορεί να ποζάρει στην κάμερα φορώντας το ροζ φράγκο του μπαμπά της στις φωτογραφίες της έκθεσης και να μπαίνει ζωντανά μέσα στο καμηλό παλτό του παππού της. Μα μπορεί συγχρόνως να ανακαλεί όλες αυτές τις μνήμες μέσα από ένα μακρύ σακάκι Chanel, με το οποίο και εμφανίστηκε πέρυσι στο Φεστιβάλ των Καννών.
Βέβαια, το «Ongoing» σε στιγμές μοιάζει ίσως υπερβολικά αυτοαναφορικό και εμμένει αρκετά στα νεότερα χρόνια της Σουίντον, περνώντας εν τάχει το κόκκινο χαλί και ακόμα πιο επιγραμματικά τα λίγα σύνολα από ταινίες της. Σίγουρα πάντως μένεις να θαυμάζεις την αταξινόμητη γοητεία που εκπέμπει η Σουίντον ακόμα και αν απλώς τοποθετεί ένα καπέλο μπροστά από το πρόσωπό της. Αλλά και τη μαεστρία και τον χειροποίητο κόπο που σήμαινε καθετί για προηγούμενες γενιές, ακόμα και σε πράγματα που για εμάς μοιάζουν απλώς «χρηστικά». Είναι βέβαια σε αυτή τους την ιδιότητα που η ηθοποιός, όπως θα πει συνομιλώντας με την καλλιτεχνική διευθύντρια της Στέγης, βρίσκει τη χάρη: «Το πνεύμα τους βρίσκεται στη χρηστικότητά τους».
Οικογένειες παντός τύπου
Δεν προκαλεί εντύπωση λοιπόν που η Τίλντα Σουίντον τόνισε στη συνέντευξη Τύπου πως αυτό που θέλει πολύ να μεταδώσει είναι «ένας διαφορετικός τρόπος να δουλεύει κανείς. Ενας τρόπος πιο συνεργατικός, στον οποίο η διαδικασία προηγείται του τελικού προϊόντος». Είναι αυτός ο τρόπος που δουλεύει και με τους σκηνοθέτες που συνεργάστηκε επί μακρόν, μέσα από έναν συνεχή διάλογο που την έκανε «συνδημιουργό», ισόποσα με τα υπόλοιπα μέρη της ταινίας. Είναι επίσης στην ουσία μια εκδοχή της διαδικασίας έναντι του προϊόντος αυτή που παρουσιάζει στο «Ongoing», είτε είναι άμεσα είτε έμμεσα δημιουργική και επιδραστική.
Εξού και η ίδια θεωρεί πως όσα παρουσιάζονται εδώ είναι τρόπον τινά ανολοκλήρωτα. Τα πάντα, εκτός από ένα: η «Ανθρώπινη Φωνή», πρώτη συνεργασία της Σουίντον με τον Πέδρο Αλμοδόβαρ, που προβάλλεται ολόκληρη σε ένα μικροσκοπικό σινεμά εντός της έκθεσης.
«Είναι ο πιο πρόσφατος συνεργάτης μου. Οταν δούλεψα μαζί του για αυτή τη μικρού μήκους ταινία ήταν το 2020, κατά τη διάρκεια του κορωνοϊού. Και αυτός ήταν ένας λόγος που ήθελα να τη συμπεριλάβω, πως γυριζόταν όσο εκτυλισσόταν η πανδημία. Ως τότε είχα δει όλες τις δουλειές που ήταν εντελώς “αλμοδοβαρικές” και δεν μπορούσα να με φανταστώ στο κάδρο του. Ωστόσο, χώρεσα σε αυτό δύο φορές έως τώρα, κάτι που έφερε στη δουλειά μου και ένα στοιχείο “μασκαρέματος”. Υπάρχει κάτι το τεχνητό στην παρουσία μου στο σινεμά του Αλμοδόβαρ», εξηγεί, χωρίς να φορτίζει αυτές τις λέξεις αρνητικά – τουναντίον. Και μαζί δείχνει πως ακόμα και κάτι το ολοκληρωμένο γίνεται, μεταβολίζεται στον τροχό της συνεχούς εξέλιξης στο πλαίσιο που του αποδίδει.
«Ολες οι οικογένειες είναι πολύ παλιές, απλώς άλλες μετακινούνται πολύ και άλλες μένουν σε ένα μέρος», έλεγε η ηθοποιός μέσα στην performance. Για τις οικογένειες της Τίλντα Σουίντον, τελικά, «τα πάντα ρει», προς νέες δημιουργικές διεξόδους, όσο εκείνη κρατά σαν πολύτιμο φυλαχτό την ουσία τους.
