Ο Φύλλης Χατζόπουλος και ο Ραφαήλ Βουτσίδης μεγάλωσαν στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’90. Στα κανάλια πανελλήνιας εμβέλειας έβλεπαν κυρίως δυτικά καρτούν, αλλά υπήρχαν και κανάλια τοπικής εμβέλειας που προέβαλλαν άλλους, λιγότερο γνωστούς τίτλους, μεταξύ των οποίων και anime (ιαπωνικά δηλαδή καρτούν) όπως ο «μακαρονοφάγος» Καμπαμαρού. Τα anime έγιναν το κοινό πάθος των δύο παιδικών φίλων, που ξεκίνησαν να διαβάζουν και manga (έτσι λέγονται αντίστοιχα τα ιαπωνικά κόμικ). Το 2008 άρχισαν πλέον να φτιάχνουν τις δικές τους ιστορίες, που συνεχίζουν μέχρι και σήμερα, μέσα από την ομάδα των Mangatellers, η οποία λειτουργεί σαν ένα μικρό εγχώριο στούντιο παραγωγής manga.
Ο Οδυσσέας Θεοδωράτος, πάλι, είναι παιδί της Gen Z και μέχρι το Λύκειο δεν είχε καμία επαφή με την πλευρά αυτή της ιαπωνικής κουλτούρας. Ωσπου μια μέρα ένας φίλος του του πρότεινε να δει τη δημοφιλή σειρά «Death Note» – ένας τίτλος που αποτελεί κλασική εισαγωγή για τους περισσότερους στο είδος. Την αγάπησε, και άρχισε τότε να ονειρεύεται να φτιάξει το δικό του anime. Κατάλαβε γρήγορα πως κάτι τέτοιο δεν είναι απλή υπόθεση, οπότε στράφηκε στη δημιουργία manga (ζωγραφίζει άλλωστε από δύο χρόνων, το σχέδιο του έβγαινε φυσικά). Σήμερα, οι τόμοι του που κυκλοφορούν ως Mangaka Ody διαβάζονται σε όλο τον κόσμο και ο ίδιος έχει διακριθεί πολλάκις σε διεθνείς διαγωνισμούς για τη δουλειά του.
Ανθρωποι διαφορετικών γενεών, που για τους μεν είναι ένα πρότζεκτ πάθους, για τον δε μια πιο επαγγελματική ενασχόληση. Το manga όμως σε αμφότερες τις περιπτώσεις είναι μια μεγάλη αγάπη που ταξίδεψε -και συνεχίζει να ταξιδεύει- χιλιόμετρα μακριά από τη χώρα που γέννησε αυτή την τέχνη. Πώς φτάνει όμως κάποιος από την Ελλάδα να φτιάχνει manga; Πώς μια «περίκλειστη» ιαπωνική τέχνη αναδύθηκε από τα «υπόγεια» της ποπ κουλτούρας στη mainstream απήχηση;
Μια ιαπωνική διεθνής τέχνη
Τα manga και τα anime (δύσκολο να τα διαχωρίσουμε μιας και συνήθως οι λάτρεις του ενός είναι και του άλλου), με εξαίρεση πολύ δημοφιλείς τίτλους όπως το «One Piece» (ο «Ντρέικ ο Πειρατής», όπως προβαλλόταν κάποτε στην Ελλάδα), έμοιαζε για χρόνια να λειτουργούν περισσότερο με όρους υποκουλτούρας. Ηταν βέβαια μια μεγάλη αγορά, με πολύ παθιασμένους φαν και αγοραστές, που σε κάθε περίπτωση δεν «έσπαγε» το φράγμα της mainstream κουλτούρας.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, τα anime έχουν «εισβάλει» και στις μεγάλες πλατφόρμες, είτε με ιαπωνικές παραγωγές είτε και με δυτικές, ενώ γνωστοί τίτλοι όπως το «One Piece» και το «Death Note» έχουν διασκευαστεί και ως live action σειρές στο Netflix. Ακόμα και το γεγονός πως ένα περσινό βραχύβιο AI trend μεταμόρφωσε εν μια νυκτί όλα τα social media σε χαρακτήρες του δημοφιλούς Studio Ghibli κάτι λέει.
Στο κομμάτι των manga τώρα, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Monocle, το 2024 η αγορά μέτρησε για πρώτη φορά κέρδη που άγγιξαν τα 4,3 δισ. ευρώ, μερίδιο που αντιστοιχεί στο 44,8% του συνόλου των εκδόσεων στην Ιαπωνία. Από αυτά, τα 3,2 δισ. ευρώ προήλθαν από ψηφιακές εκδόσεις, που έχουν διπλασιάσει την εμπορική δυναμική τους από το 2019.
«Γιατί το τυπώσατε ανάποδα;»
Οταν πάλι ξεκινούσαν οι Mangatellers, «το manga ήταν ακόμη underground υπόθεση στην Ελλάδα», εξηγεί ο Φύλλης Χατζόπουλος. Για να μάθουν περισσότερα για την τέχνη έβλεπαν διαδικτυακά tutorials και έψαχναν Ιάπωνες μέσα από τα διάφορα fora. Το 2011 ξεκίνησαν τη συνεργασία τους με τον Μάνο Λαγουβάρδο στο σχέδιο, οι ίδιοι επιμελούνται το σενάριο και τη σκηνοθεσία στις δουλειές τους.
Σημειωτέον, η ομάδα ακολουθεί την παραδοσιακή ιαπωνική προσέγγιση στα manga, τα οποία διαβάζονται από πίσω προς τα μπρος, είναι ασπρόμαυρα, τα ηχητικά εφέ εκφράζονται πάντα με ιδεογράμματα, οι ήρωες έχουν το ελεύθερο να βγαίνουν εκτός πλαισίου αν το απαιτεί η δράση. «Μας αρέσει πολύ η δημιουργική διαδικασία που πάει βήμα βήμα και η πειθαρχία που θέλει αυτό», εξηγεί ο Φ. Χατζόπουλος. Δεδομένου πως το Mangatellers είναι ένα παράλληλο πρότζεκτ στις ζωές τους, κάθε manga μπορεί να πάρει χρόνια για να ολοκληρωθεί και λειτουργούν βασιζόμενοι στο crowdfunding.
Ξεκίνησαν εξαρχής έχοντας κατά νου ένα ευρύτερο κοινό, τα manga τους είναι στα αγγλικά. Μία από τις πρώτες τους δουλειές και η βασική σειρά τους, το «R.u.N», γεφυρώνει κιόλας τη Δύση με την Ανατολή: η ιστορία ακολουθεί έναν Γάλλο έφηβο που μετακομίζει με τη μητέρα του στην Ιαπωνία και όσο προσαρμόζεται στη νέα αυτή καθημερινότητα ανακαλύπτει και έναν νέο κόσμο μέσα από το παρκούρ.
Η πρώτη απήχηση ήρθε από το εξωτερικό – μέχρι και σήμερα, το 80% του κοινού των Mangatellers προέρχεται από την Αμερική, ενώ το «R.u.N» έχει μεταφραστεί και στα γαλλικά, στα γερμανικά, στα ρωσικά. Το 2011, όταν φονικό τσουνάμι χτύπησε την Ιαπωνία, η ομάδα μεταμόρφωσε συμβολικά τους ήρωες του «R.u.N» σε εκπροσώπους του Ερυθρού Σταυρού, κάτι που τράβηξε την προσοχή της ιαπωνικής πρεσβείας, με την οποία συνεργάζονται έκτοτε.
Το εγχώριο κοινό θα χρειαζόταν τον χρόνο του για να εξοικειωθεί με την τέχνη του ιαπωνικού κόμικ. Το 2014, οι Mangatellers τύπωσαν ένα manga για την Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα Νεολαίας στο οποίο η δράση τοποθετείται στο χθες και το σήμερα της Θεσσαλονίκης – βγήκε στα αγγλικά και τα ελληνικά. «Μας ρωτούσαν “Γιατί το τυπώσατε ανάποδα;”. Το δύσκολο ήταν να “εκπαιδεύσουμε” το κοινό στο τι εστί manga».
Τι θα έλεγε ο Αίσωπος αν έβλεπε τους μύθους του σε manga;
Και ο Mangaka Ody πάντως, που ξεκίνησε σε μία καλύτερη περίοδο για το είδος, πέρασε δύο χρόνια ερασιτεχνικής ενασχόλησης με το manga πριν αυτό αρχίσει να αποδίδει καρπούς. Μελέτησε αρχικά κάποιους κλασικούς δημιουργούς και από εκεί και πέρα ανέπτυξε και δικές του μεθόδους στις ιστορίες του – σήμερα παράγει περίπου δύο σελίδες τη μέρα και ένας τόμος manga μπορεί να είναι έτοιμος σε μερικούς μήνες.
Οι περισσότερες δουλειές του κινούνται γύρω από το σύμπαν του «Tomahawk Angel» που έχει δημιουργήσει. Αρχισε να ανεβάζει αρχικά τη δουλειά του στην πλατφόρμα Webtoons αλλά γρήγορα τον ανακάλυψε η εταιρεία Tapas με την οποία και συνεργάζεται έκτοτε για τη διεθνή κυκλοφορία του manga του. Εχει στο μεταξύ κερδίσει διακρίσεις σε διαγωνισμούς όπως οι Monthly Shonen Jump και Kyoto International Manga Contest.
Την ημέρα που μιλήσαμε είχε μόλις παραλάβει τον τρίτο τόμο του «Tomahawk Angel», που θα κυκλοφορήσει στα τέλη Ιουνίου. Στο φόντο του εξωφύλλου διακρίνεται η Ακρόπολη. «Οταν η Ελλάδα μπαίνει στο κάδρο της ποπ κουλτούρας, συνήθως αναδεικνύεται το αρχαίο στοιχείο», θα πει ο Mangaka Ody που ωστόσο εδώ έκανε κάτι άλλο. Εφτιαξε μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που εκτυλίσσεται στην Ελλάδα του 2050, όπου μια ΑΙ οντότητα απειλεί να κυριαρχήσει στον κόσμο, αλλά τοποθετεί τις ρίζες της ιστορίας του πίσω στη μυθολογία. Και για τη νέα δουλειά τους «Kingdom of Dreams», οι Mangatellers αντίστοιχα «επέστρεψαν» νοητά στα πάτρια εδάφη και καταπιάστηκαν με τους μύθους του Αισώπου.
«Οταν βλέπεις σιγά σιγά πως δεν είναι ανάγκη να είσαι Ιάπωνας για να κυκλοφορήσεις μια δουλειά σε τόσο μεγάλη κλίμακα, λες “μπορώ και εγώ”», θα καταλήξει ο Ody. «Είναι μια αγορά που αναπτύσσεται ραγδαία, γιατί κιόλας προσφέρει κάτι τελείως διαφορετικό για το δυτικό κοινό», θα συμπεράνει και ο Φύλλης Χατζόπουλος. Ο Οδυσσέας Θεοδωράτος συνεχίζει φυσικά να ονειρεύεται αυτό που τον έβαλε εξαρχής σε αυτό το παιχνίδι: «Να γίνει το “Tomahawk Angel” anime, είναι ο τελικός στόχος».
