Υπάρχουν δύο μουσικά έργα που ο Μότσαρτ συνέθεσε την τελευταία οκταετία της ζωής του. Δεν αποτελούν απλώς ιδιαίτερες αδυναμίες του κυρίου Γκρι, αλλά στέκουν στις κορυφές της ανθρώπινης μουσικής δημιουργίας διαχρονικά.
Μαζί με τον Μπαχ της Μεγάλης Λειτουργίας, των Παθών και του Magnificat («Μη λησμονείς πολλές από τις Καντάτες!», φωνάζει ο κύριος Γκρι), και τη Missa Solemnis του Μπετόβεν, τα δύο αυτά έργα του Μότσαρτ συνθέτουν ένα παλίμψηστο της εναγώνιας προσπάθειας του ανθρώπου να συλλάβει το αόρατο, το υπερβατικό, το Υψηλό, μέσα σε όλο το μεγαλείο αλλά και τον ιερό τρόμο του.
Πρόκειται για τη Μεγάλη Λειτουργία σε ντο ελάσσονα Κ 427 (ο «κανονικοποιημένος» αριθμός του έργου, με βάση την αρίθμηση του μουσικολόγου Λούντβιχ Ρίτερ φον Κέχελ το 1862, εξ ου και το «Κ» πριν από τον αριθμό του έργου) και το Ρέκβιεμ σε ρε ελάσσονα Κ 626.
Και τα δύο έργα είναι γραμμένα πάνω στην ελάσσονα τονικότητα, δύο βασικές κλίμακες του «μινόρε» αισθήματος (η ντο ελάσσονα υπήρξε αγαπημένη του Μπετόβεν, βλέπε 5η Συμφωνία κ.ά.), και τα δύο έργα είναι εξόχως θρησκευτικά, και τα δύο έργα παρέμειναν ημιτελή.
Το Ρέκβιεμ δεν ολοκληρώθηκε ποτέ διότι ο Μότσαρτ πέθανε (στα 35 του χρόνια, το 1791). Η Μεγάλη Λειτουργία ήταν μια προσωπική ανάγκη να τη γράψει, στα 1783, όταν η μέλλουσα γυναίκα του ανάρρωνε από μια ασθένεια και μόλις βελτιωνόταν θα την παντρευόταν. Φαίνεται πως το έργο παίχτηκε, έστω και ημιτελές, στη γενέτειρα του Μότσαρτ, το Ζάλτσμπουργκ, με την Κωνστάντσα (τη γυναίκα του) να ερμηνεύει το μέρος της υψιφώνου.
Αγνωστο γιατί το εγκατέλειψε ο συνθέτης. Πάντως η Λειτουργία Κ 427 αγαπήθηκε πολύ μέσα στα χρόνια, έστω κι αν παιζόταν πάντοτε «πειραγμένη», αφού ο συνθέτης δεν την τελείωσε ποτέ. Η επικρατέστερη εκδοχή της ήταν αυτή του μουσικολόγου Αλόις Σμιτ το 1840, ο οποίος την «έδεσε» αντλώντας από παλαιότερα θρησκευτικά έργα του Μότσαρτ.
Η σύγχρονη μουσικολογία θέλει αυτή την προσέγγιση όχι τόσο επιστημονική, αναγνωρίζοντας ωστόσο την επιδραστικότητα που είχε στο διάβα του χρόνου.
Αυτές τις μέρες κυκλοφόρησε μια νέα ερμηνεία και ηχογράφηση του μεγαλειώδους αυτού μουσικού έργου από έναν αγαπημένο του κυρίου Γκρι, τον Καταλανό μάστορα Ζορντί Σαβάλ.
Στο μυαλό του Μότσαρτ
Για λογαριασμό της εταιρείας Alta Vox πάντοτε, και διευθύνοντας τα σταθερά του μουσικά σύνολα με τα οποία έχει μεγαλουργήσει τόσες δεκαετίες, αλλά και εκλεκτούς σολίστ, ο Σαβάλ προσφέρει την Κ 427 σε όργανα εποχής και επεξεργασμένη από τον μουσικολόγο Λούκα Γκουλιέλμι. Αμφότεροι εξηγούν με σαφήνεια στο βιβλιαράκι της έκδοσης το σκεπτικό τους: ο ακροατής να έρθει σε επαφή, στον βαθμό που αυτό είναι δυνατό, με το αυθεντικό μουσικό όραμα του Μότσαρτ.
Το εξώφυλλο κοσμεί κάποιο αστρικό νεφέλωμα. Λογικό: αυτή είναι η αίσθηση που πηγάζει από κάτι τόσο σπάνιο, τόσο τιτάνιο. Τιτάνιο, όχι μονάχα ως προς το τρομακτικό sublime των χορωδιακών μερών (Kyrie, Qui Tollis, Sanctus, Hossana in excelsis κ.ά.) αλλά και ως προς την τρυφερότατη άρια Et Incarnatus est της υψιφώνου, ένα αργό μέρος που από την αραχνοΰφαντη εισαγωγή των ξύλινων πνευστών έως τον ασύλληπτο «διάλογο» της ανθρώπινης φωνής με το όμποε στο κλείσιμο, νιώθεις ευλογημένος που υπάρχεις και μόνο.
