Οπως ο έλεγχος του πετρελαίου επηρέασε καίρια το γεωπολιτικό τοπίο στον 20ό αιώνα, έτσι και ο έλεγχος των κρίσιμων ορυκτών προσφέρει γεωπολιτική ισχύ και στρατηγικό πλεονέκτημα στον 21ο αιώνα. Την ιστορία του «πολέμου των μετάλλων», θερμού, ψυχρού και εμπορικού, που μαίνεται γύρω από την προμήθεια των πρώτων υλών και μετάλλων που χρησιμοποιούνται σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και είναι απαραίτητα για την πράσινη ενεργειακή μετάβαση, την ψηφιακή επανάσταση και τα σύγχρονα οπλικά συστήματα, περιγράφει ο Νικόλας Νιάρχος στο νεοεκδοθέν βιβλίο του «Τα στοιχεία της ισχύος». Ο συγγραφέας, με σπουδές στα πανεπιστήμια Γέιλ και Κολούμπια, έχει αφιερωθεί στην ερευνητική δημοσιογραφία δημοσιεύοντας άρθρα για την ενέργεια, τη μετανάστευση και τους πολέμους σε αμερικανικά και βρετανικά έντυπα, όπως το New Υorker, το Νation, οι NY Times και ο Guardian, έχει καταθέσει στο αμερικανικό Κογκρέσο για τις συνθήκες εξόρυξης στο Κονγκό και το 2023 κέρδισε το βραβείο Edward R. Murrow για ρεπορτάζ από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το βιβλίο του είναι προϊόν εξαετούς ενδελεχούς έρευνας σε 16 χώρες, από το Κονγκό και τη Δυτική Σαχάρα μέχρι την Ινδονησία και την Κίνα, που τον οδήγησε δύο φορές στη σύλληψη, κράτηση και απέλασή του ως ανεπιθύμητου.
Το τίμημα της προόδου
Στο ερώτημα «ποιος πληρώνει το τίμημα της προόδου», διαπιστώνει ότι από την εκμετάλλευση των κρίσιμων μετάλλων στο Κονγκό δεν ωφελήθηκαν οι Κονγκολέζοι, αλλά θησαύρισαν τα ξένα «αρπακτικά» και οι διεφθαρμένοι ντόπιοι πολιτικοί. Στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό, που ήρθε πέρυσι στη διεθνή επικαιρότητα με τις εκβιαστικές διεκδικήσεις του προέδρου Τραμπ στις σπάνιες γαίες σε Γροιλανδία και Ουκρανία, το προβάδισμα διατηρεί η Κίνα, έχοντας καλύψει το κενό που άφησε η αδιαφορία της Αμερικής και της Ευρώπης. Επενδύοντας επί δεκαετίες σε ορυχεία και έργα υποδομής, το Πεκίνο δεσπόζει σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας για την απόκτηση και επεξεργασία του κοβαλτίου στο Κονγκό, φωσφορικών αλάτων στη Δυτική Σαχάρα και νικελίου στην Ινδονησία, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να παράγει το 85% των μπαταριών ιόντων λιθίου και το 70% των ηλεκτρικών αυτοκινήτων παγκοσμίως.
Από την εκμετάλλευση των κρίσιμων μετάλλων στο Κονγκό δεν ωφελήθηκαν οι Κονγκολέζοι, αλλά θησαύρισαν τα ξένα «αρπακτικά» και οι διεφθαρμένοι ντόπιοι πολιτικοί.
Για τον Νιάρχο, «εφόσον ο κόσμος θέλει μπαταρίες, χρειάζεται τα ορυχεία», αλλά με επενδύσεις σε ασφαλείς και οικολογικά υπεύθυνες εξορύξεις, ώστε να περιορισθεί η καταστροφή στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη ζωή και να επιστραφεί μεγάλο μερίδιο του ορυκτού πλούτου στους πολίτες για την αντιμετώπιση της φτώχειας, τη βελτίωση της γεωργίας, την εξασφάλιση καθαρού νερού και την κατασκευή έργων υποδομής. Αισιόδοξος για τις δυνατότητες της αφρικανικής ηπείρου, επισημαίνει ότι είναι καιρός να ξεπεραστεί το αρνητικό στερεότυπο ότι οι Αφρικανοί δεν είναι ικανοί να κυβερνηθούν μόνοι τους ή να διαχειρισθούν τους πόρους τους.
*Ο κ. Αχιλλέας Παπαρσένος υπηρέτησε στην ελληνική πρεσβεία της Ουάσιγκτον ως προϊστάμενος του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας.
