Της Ελένης Τζαννάτου
Ο Μάικλ Τζάκσον μοιάζει να ήταν πάντα καταδικασμένος στις αντιφάσεις του. Μισόν αιώνα μετά τα πρώτα του βήματα ως παιδιού-θαύματος όπως συστήθηκε μαζί με τα αδέλφια του στους Jackson 5, θα μπορούσε να ανήκει στο πάνθεον των ονομάτων που «δεν αγγίζουμε», αν η αμφιλεγόμενη ζωή του πίσω από τα φώτα της σκηνής δεν τον είχε μετατρέψει σε μία από τις πιο διχαστικές προσωπικότητες της μουσικής βιομηχανίας.
Μιλώντας με όρους μουσικής και ποπ κουλτούρας, δεν χαρακτηρίστηκε τυχαία «βασιλιάς της ποπ». Ποιος δεν μπορεί να αναγνωρίσει την ποπ τελειότητα πίσω από δίσκους όπως το «Off the Wall» (1979) ή το εμπορικότερο άλμπουμ όλων των εποχών, το «Thriller» (1982), και τον τρόπο που ο Μάικλ Τζάκσον τα μπόλιασε με τη μαύρη μουσική παρακαταθήκη του; Να μη θαυμάσει τα οπτικοακουστικά σύμπαντα που έχτισε με τα βίντεο κλιπ του ή να μην απολαύσει το «moonwalk», που έκανε τη φιγούρα του μία από τις πιο εμβληματικές και αναγνωρίσιμες στον κόσμο του θεάματος;
Την ίδια στιγμή, ο Τζάκσον κάτω από τη σκηνή έμοιαζε ένα αιώνιο, αμήχανο αίνιγμα. Στις μέρες της μεγάλης δόξας του, μπορούσε να παραμένει ο ισχυρότερος άνδρας της μουσικής βιομηχανίας και μαζί μια φιγούρα ούτε ακριβώς παιδική μα ούτε ενήλικη. Ενας άνθρωπος που, όταν δεν έκανε παρέα με παιδιά, είχε για καλύτερό του φίλο ένα… χιμπαντζή, τον Μπαμπλς, όπως λεγόταν ο μόνιμος συνοδός του τη δεκαετία του ’80, και βάφτισε την έπαυλή του Neverland, σαν άλλος Πίτερ Παν. Αυτή η εικόνα του «αιώνιου παιδιού», που πολλοί ερμήνευσαν ως επακόλουθο του τυραννικού πατέρα και μάνατζέρ του Τζο Τζάκσον, και το πέπλο αθωότητας απομακρύνθηκαν βίαια με το ντοκιμαντέρ «Leaving Neverland» (2019). Οι ανατριχιαστικές λεπτομέρειες με τις οποίες δύο θύματα αποκάλυψαν ότι ο Τζάκσον τα κακοποιούσε σεξουαλικά όταν ήταν ανήλικα αγόρια ήταν το επιστέγασμα φημών και καταγγελιών, που είδαν το όνομα του Μάικλ Τζάκσον να φλερτάρει πλέον με ένα ολικό #cancel.
Το 2026, ωστόσο, βρίσκει τον Μάικλ Τζάκσον να επανέρχεται στην επικαιρότητα, με τη βιογραφική ταινία «Michael» που έχει ξεκινήσει το ταξίδι της στις αίθουσες. Τι σημαίνει λοιπόν Μάικλ Τζάκσον σήμερα; Παραμένει η μουσική του αειθαλής και επιδραστική στον τρόπο που χτίζονται οι ποπ αστέρες; Και στον αντίποδα όλων αυτών, μπορεί τελικά το ποπ χρυσάφι να καλύψει ένα σκάνδαλο τόσο μεγάλο όσο είναι η παιδοφιλία;
Ηχος και εικόνα
«Η συμβολή του στη μουσική ήταν καθοριστική. Δεν έμεινε σε ένα στυλ. Πήρε στοιχεία από ποπ, ροκ, σόουλ και φανκ, και τα ένωσε με έναν τρόπο που μπορούσε να φτάσει παντού, σε όλο τον κόσμο», σχολιάζει ο μουσικός παραγωγός και θρύλος των FM Γιάννης Πετρίδης. Και αν τραγούδια όπως το «Billie Jean» ή το «Beat It» μιλούν από μόνα τους, τεράστιο μέρος της μυθολογίας του Μάικλ Τζάκσον αποτέλεσε η εικονογραφία που έχτισε με τα βίντεο κλιπ του (με σκηνοθέτες όπως ο Τζον Λάντις και ο Μάρτιν Σκορσέζε), που μετατράπηκαν σε ταινίες μικρού μήκους. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως αυτά τα βίντεο είναι μπούσουλας για κάθε βίντεο κλιπ που γυρίστηκε έκτοτε. Σύγχρονα ονόματα, όπως ο Καναδός Weeknd, ενώνουν νοητά το νήμα της κληρονομιάς του, φρεσκάροντας τον ήχο του και ακολουθώντας την μεγαλόπνοη ματιά στα βίντεο κλιπ/ταινίες που συνοδεύουν τις κυκλοφορίες του.
«Η συμβολή του στη μουσική ήταν καθοριστική. Δεν έμεινε σε ένα στυλ. Πήρε στοιχεία από ποπ, ροκ, σόουλ και φανκ και τα ένωσε με έναν τρόπο που μπορούσε να φτάσει παντού, σε όλο τον κόσμο», σχολιάζει ο μουσικός παραγωγός Γιάννης Πετρίδης.
«Σήμερα, βέβαια, η κληρονομιά του βρίσκεται σε μια διαρκή διαπραγμάτευση. Δεν είναι πια το αδιαμφισβήτητο ποπ σύμβολο που υπήρξε κάποτε, αλλά ούτε και μια εύκολη περίπτωση “ακύρωσης”. Είναι κάτι πιο άβολο: ένα πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην πολιτισμική επιρροή του και στη σκιά των κατηγοριών», θα σημειώσει με τη σειρά του ο Μιχάλης Καμάκας, ραδιοφωνικός παραγωγός του Kosmos. Αν ανοίξουμε εν προκειμένω τη συζήτηση περί διαχωρισμού ή όχι καλλιτέχνη και έργου, δεν μιλάμε απλώς για μια εκδοχή της, αλλά «για το απόλυτο crash test αυτής της ιδέας», θα συμπληρώσει. «Δεν έχουμε μόνο ένα μύθο που ράγισε, αλλά ένα μύθο που ίσως χτίστηκε εξαρχής πάνω σε ρωγμές».
Ακόμη βέβαια και αν «κάθε ακρόαση πλέον κουβαλάει ένα υπόστρωμα αμφιβολίας, ένα “ναι, αλλά” που δεν υπήρχε παλιότερα», η ολική ακύρωση όχι μόνο δεν ήρθε ποτέ για τον Τζάκσον, αλλά η εμπορικότητά του, ύστερα από ένα αρχικό κύμα αντιδράσεων, τελικά έμεινε ακλόνητη. Σήμερα οι μηνιαίοι ακροατές του στο Spotify ξεπερνούν τα 67 εκατομμύρια. Ενδεικτικά, ο αντίστοιχος αριθμός για τη Μαντόνα είναι 46 εκατ. ακροατές και για τους Beatles 36 εκατομμύρια.
Από δίκη σε δίκη
Δεν είναι μόνον η καλλιτεχνική του αξία. Οι κληρονόμοι του μοιάζουν να θέλουν να διαγράψουν τα κακώς κείμενα του παρελθόντος του προβληματικού ανθρώπου πίσω από τον μεγάλο σταρ με τον ίδιο τρόπο που ο Τζάκσον σταδιακά απεκδύθηκε ουσιαστικά την ίδια του την ταυτότητα: κυριολεκτικά, αλλάζοντας το χρώμα του και τα χαρακτηριστικά του. Αντίστοιχα, πολέμησαν νομικά από την πρώτη στιγμή το αποκαλυπτικό «Leaving Neverland», το οποίο κατηγόρησαν για έλλειψη δημοσιογραφικής δεοντολογίας, μιας και σε αυτό δεν συμπεριλήφθηκε η πλευρά του καλλιτέχνη, καταφέρνοντας τελικά το 2024 να «κατεβάσουν» το επίμαχο ντοκιμαντέρ από την πλατφόρμα του HBO. Και πριν από τον θάνατό του, ο Μάικλ Τζάκσον ουσιαστικά πέρασε τις τρεις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του «από δίκη σε δίκη», προσπαθώντας να κρατήσει καθαρό το όνομά του. Οι πρώτες κατηγορίες για παιδική κακοποίηση ήρθαν το 1993, ενώ σε δίκη του 2005, με την κατηγορία της σεξουαλικής παρενόχλησης ανηλίκου, ο τραγουδιστής αθωώθηκε. Tελεία όμως δεν έχει μπει, μιας και τον Νοέμβριο του 2026 έπεται μία ακόμη δίκη των φερόμενων ως θυμάτων του τραγουδιστή που βλέπουμε και στο «Leaving Neverland», Γουέιντ Ρόμπσον και Τζέιμς Σέιφτσακ, αυτή τη φορά κατά των εταιρειών του Τζάκσον, με την κατηγορία της μη προστασίας ανηλίκων από κακοποίηση.
«Σήμερα η κληρονομιά του βρίσκεται σε μια διαρκή διαπραγμάτευση. Δεν είναι πια το αδιαμφισβήτητο ποπ σύμβολο που υπήρξε κάποτε, αλλά ούτε και μια εύκολη περίπτωση “ακύρωσης”», λέει ο Μιχάλης Καμάκας, ραδιοφωνικός παραγωγός του Kosmos.
«Πάντως το legacy δεν είναι κάτι που μπορείς να ελέγξεις πλήρως. Είναι ζωντανό, ρευστό και βαθιά συλλογικό. Δεν γράφεται μόνο από ταινίες, estates και επίσημες αφηγήσεις, αλλά από το πώς το κοινό επιλέγει να θυμάται – ή να αμφισβητεί», θα συνεχίσει ο Μ. Καμάκας. Το κοινό λοιπόν θυμάται μεν, θαυμάζει δε όσα επιλέγει να απομονώσει, όπως μαρτυρεί το γεγονός ότι είδαμε Ελληνες φαν στα κοινωνικά δίκτυα να ενθουσιάζονται και να κλείνουν εισιτήρια στα μεγάλα multiplex για το «Michael» δέκα μέρες πριν από την κυκλοφορία του.
Ισως, τελικά, ο Μάικλ Τζάκσον να αποτελεί το πιο τρανό παράδειγμα όσων επιμένουν ότι το έργο διαχωρίζεται από τον καλλιτέχνη. Ακόμη και αν αυτό συμβαίνει μέσα από μια χειρουργική διαχείριση του brand του, σίγουρα πάντως οφείλεται και σε ένα μουσικό «άγγιγμα του Μίδα». Οπως θα υπογραμμίσει και ο Μιχάλης Καμάκας, ο Μάικλ Τζάκσον παραμένει «ένα ανοιχτό ερώτημα που μας αναγκάζει να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει τελικά να θαυμάζεις. Και μέχρι πού…».
Τι (δεν) μάθαμε για τον βασιλιά της ποπ από το «Thriller» της ζωής του
Του Θοδωρή Λέννα
Οταν ο σεναριογράφος του «Michael», Τζον Λόγκαν, καταπιανόταν με έναν άλλο σπουδαίο αμφιλεγόμενο, τον Αλφρεντ Χίτσκοκ, ευχόταν να μπορούσε να διαχωρίσει τον άνθρωπο Χίτσκοκ από τον καλλιτέχνη. Ο θείος Αλφι ήταν ιδιάζουσα περίπτωση. Οπως και ο Μάικλ Τζάκσον. Επιδραστική ποπ φιγούρα όσο ελάχιστοι, αλλά για μεγάλο κομμάτι της ζωής του στη σκιά ειδεχθών κατηγοριών περί κακοποίησης ανηλίκων.
Οσα λέει το φιλμ του Αντουάν Φουκουά είναι λίγο-πολύ γνωστά. Οπως και όσα αποσιωπώνται – είτε λόγω μιας ρήτρας στη συμφωνία συμβιβασμού με το ανήλικο αγόρι που κατήγγειλε πρώτη φορά τον Τζάκσον είτε λόγω της μέριμνας των κληρονόμων να παραλειφθεί καθετί επιβαρυντικό για την υστεροφημία του καλλιτέχνη. Καθετί που θα έπληττε ένα αδιανόητο εμπορικό brand, που εξακολουθεί να γεννάει χρυσά αυγά εκατομμυρίων.
Στο «Michael» –δυστυχώς για τον Λόγκαν– ο άνθρωπος Τζάκσον δεν διαχωρίζεται από τον καλλιτέχνη. Το έργο γίνεται μουσικό χαλί μιας μονοδιάστατης αφήγησης. Και ο ίδιος ο Μάικλ εμφανίζεται –εκτός σκηνής– σαν ένα αιώνιο παιδί. Ευαίσθητος, φιλάνθρωπος και εύθραυστος, χωρίς προσωπική ζωή, περιτριγυρισμένος από κατοικίδια φίδια, χιμπατζήδες και καμηλοπαρδάλεις. Aναζητητής μιας «Χώρας του ποτέ», όπου ο Πίτερ Παν θα ανταμώνει τον Φρεντ Αστέρ και τον Τζιν Κέλι και όλοι μαζί θα χορεύουν κλακέτες και θα διαβάζουν τον «Μάγο του Οζ».
«Κι αν όντως αυτός ήταν ο Μάικλ Τζάκσον;», θα αντιτείνουν οι φαν. Το αφήγημα, άλλωστε, είναι υπαρκτό και το φιλμ θα μπορούσε να λειτουργήσει μονάχα ως μια εισαγωγή. «Η ιστορία του θα συνεχιστεί», διαβάζουμε αφηρημένα πριν από τους τίτλους τέλους. Σε αυτήν εδώ την «πρώτη πράξη» το παιδί δίνει τη μεγάλη μάχη για να απαγκιστρωθεί από τον δυνάστη πατέρα, που πνίγει την επιθυμία του να χειραφετηθεί. Και όταν η απελευθέρωση αυτή συντελείται στη σκηνή, στις ηχογραφήσεις, στα σετ των βίντεο κλιπ –η αναβίωση του «Thriller» ξεχωρίζει–, το κινηματογραφικό αποτέλεσμα είναι πράγματι ισχυρό. Ειδικά για τους φαν.
«You know I’ m bad»
Η ταινία του Φουκουά έχει επίλογο το «Bad», που κυκλοφόρησε το 1987 στο απόγειο της καριέρας του Τζάκσον. Κάπως ειρωνικά, σε αυτή την κινηματογραφική διαδρομή, ο λιγότερο χάρτινος χαρακτήρας είναι ο «κακός» μπαμπάς Τζόζεφ του επιβλητικού Κόλμαν Ντομίνγκο. Το πολυσύνθετο μωσαϊκό της ψυχοσύνθεσης του Μάικλ μένει (προσώρας;) στην άκρη, όπως και οι δικαστικές του περιπέτειες. Οι εμπορικές δικλίδες ασφαλείας αποδείχθηκαν ισχυρότερες και τελικά το «είδωλο» δεν ξαναζωντανεύει, αλλά επιστρέφει ως νοσταλγικό act, ως μια –ομολογουμένως πετυχημένη από τον ανιψιό του, Τζαφάρ Τζάκσον– μίμηση.
Ακόμη κι έτσι, το Jackson Estate τις επόμενες εβδομάδες θα τρίβει τα χέρια του. Και πιθανά ο Μπαζ Λούρμαν, που πριν από λίγα χρόνια επιμελήθηκε το σκληρό, αντιφατικό πορτρέτο ενός άλλου «βασιλιά», του Ελβις, να γελάει χαιρέκακα με το χλιαρό φιλμ του Φουκουά.
*Η ταινία «Michael» του Αντουάν Φουκουά προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες
