Αρ νουβό: διεθνές καλλιτεχνικό κίνημα που ήκμασε στο γύρισμα από τον 19ο στον 20ό αιώνα, ιδίως στις πλαστικές και εφαρμοσμένες τέχνες. Η μουσική δεν εντάχθηκε ποτέ σε αυτό το κίνημα, ωστόσο το τελευταίο διπλό άλμπουμ που κυκλοφόρησε από τη Harmonia Mundi έχει αυτόν ακριβώς τον τίτλο, με τον διευκρινιστικό υπότιτλο «Γαλλική μουσική δωματίου γύρω στο 1900», όπου το Τρίο Wanderer (Γιαν-Μαρκ Φιλίπ-Βαριαμπεντιάν στο βιολί, Ραφαέλ Πιντού στο τσέλο και Βινσέν Κοκ στο πιάνο) ερμηνεύει έργα των Ντεμπισί, Ραβέλ, Λαλό, καθώς και της παραγνωρισμένης αλλά εξαιρετικά παραγωγικής Μελ Μπονί.
Η αρχή γίνεται με τον Εντουάρ Λαλό (1823-1892) και το Πιάνο Τρίο υπ’ αριθμ. 3 Εργο 26, γραμμένο το 1879, που θεωρείται το αριστούργημά του. Το 1879 ο Ζαν-Κλοντ Ντεμπισί (1862-1918) ήταν μόλις δεκαεπτά ετών και ετοιμαζόταν για ένα μεγάλο ταξίδι στην Ευρώπη, στη διάρκεια του οποίου θα γράψει το μοναδικό του Πιάνο Τρίο, συγκεκριμένα στην Τοσκάνη (θεωρήθηκε χαμένο έως τη δεκαετία του ’80).
Το διπλό αυτό άλμπουμ περιλαμβάνει άλλα δύο έργα του Ντεμπισί, σονάτες, μία για βιολί και πιάνο, άλλη μία για τσέλο και πιάνο, έργα σπάνιας λεπτότητας και φινέτσας, κυρίως όμως υποβλητικής ατμόσφαιρας και αέρινου, αισθαντικού ύφους.
Το 1914 ο Ντεμπισί βασανιζόταν από έναν καρκίνο (που εντέλει θα τον σκότωνε στο τέλος του πολέμου, το 1918). Το 1915 όμως επανήλθε γράφοντας έναν μεγάλο όγκο έργων, μεταξύ αυτών τη Σονάτα για τσέλο και πιάνο και άλλο ένα για φλάουτο, βιόλα και άρπα. Ηταν μάλλον απρόσμενο καθώς δεν είχε ασχοληθεί με τη μουσική δωματίου από τότε που έγραψε το μοναδικό του κουαρτέτο εγχόρδων. Είχε όμως ένα στόχο: να αναβιώσει τη γαλλική παράδοση της μουσικής δωματίου του 18ου αιώνα, όπως υπογραμμίζει ο Ντενί Ερλίν στο κατατοπιστικό ένθετο που συνοδεύει την έκδοση.
Η «αργή χώνευση»
Οχι πολύ μακριά από αυτή την κατάσταση βρίσκεται και ο συμπατριώτης του Μορίς Ραβέλ (1875-1937). Οπως μας πληροφορεί ο Ερλίν, λίγους μήνες πριν από το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου, ο Ραβέλ άρχισε να συνθέτει το Πιάνο Τρίο του πάνω σε ένα θέμα που είχε σκεφθεί το 1908, απολύτως πιστός στο πνεύμα της «αργής χώνευσης»: η ιδέα ενός μουσικού θέματος αφήνεται να κυοφορηθεί μέσα στο μυαλό του συνθέτη, ώσπου να είναι σε θέση να δει τη φόρμα αλλά και την εξέλιξη του έργου στο σύνολό του χωρίς να έχει γράψει ούτε μία νότα. Το είχε εξηγήσει αυτό σε μια διάλεξή του στην Αμερική το 1928. Οπως εξήγησε, έπειτα από αυτή την εσωτερική διεργασία, το γράψιμο γίνεται κάπως γρήγορα. Το άλμπουμ περιλαμβάνει τη Σονάτα σε λα ελάσσονα για βιολί και τσέλο και το Τρίο σε λα ελάσσονα για πιάνο, βιολί και τσέλο.
Η φροντισμένη αυτή παραγωγή, στο πνεύμα των άλμπουμ-κόνσεπτ, από αυτά που μας έχει συνηθίσει τα τελευταία χρόνια η κλασική δισκογραφία, περιλαμβάνει και τη Μελ Μπονί (1858-1937). Η σημαντική αυτή συνθέτρια πιέστηκε από την οικογένειά της να διακόψει τις σπουδές της στο Ωδείο του Παρισιού και υποχρεώθηκε να παντρευτεί το 1883. Εγκατέλειψε τη μουσική για 15 ολόκληρα χρόνια, αλλά μετά επανήλθε δριμύτερη, αφήνοντας έναν εντυπωσιακό όγκο έργων ειδικά για τη μουσική δωματίου.
Το μουσικό της αποτύπωμα φωσφορίζει και φωτίζει σήμερα σαν ένα είδος φάρου μέσα στη νύχτα: το φωτεινό πείσμα μιας φωνής που αρνείται να σωπάσει.
