Το «Παρίσι» της Μέσης Ανατολής έλαμψε την περίοδο 1958-1975, κατά την οποία ο Λίβανος ζούσε μια περίοδο πρωτοφανούς ευημερίας. Η Βηρυτός συμβόλιζε τη μεσογειακή εκδοχή της καλής ζωής· οι εικόνες και οι διηγήσεις από την πρωτεύουσα του Λιβάνου μιλούσαν για έναν πολιτισμένο λαό που χαιρόταν την καθημερινότητα. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, κολέγια, νυχτερινά κέντρα, καταστήματα, κοσμοπολιτισμός, ωραίο πλήθος σε ένα μείγμα Ευρώπης και Ανατολής. Για τους παλαιότερους, που είχαν ζήσει τη λάμψη που εξέπεμπε η Βηρυτός παγκοσμίως πριν από τον εμφύλιο του 1975, η καταστροφή της όμορφης αυτής χώρας, με υπέροχους ανθρώπους και μοναδικό κλίμα, προκαλεί θλίψη, καθώς κάνουν τη σύγκριση του τότε με το τώρα ακόμη πιο τραυματική.
Πολλές σκέψεις γεννά το πυκνό βιωματικό βιβλίο του Δημήτρη Κούρκουλα «Λίβανος» (εκδ. Μεταίχμιο), που μας εξηγεί το πώς και το γιατί ο Λίβανος έζησε και ζει αυτό το δράμα τα τελευταία 50 χρόνια. Εχοντας την επιπλέον εμπειρία του πρέσβη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον Λίβανο την περίοδο 1997-2001, ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών εξακτινώνει όχι μόνο την πολιτική διπλωματία και τη φύση της πολυκερματισμένης κοινωνίας του Λιβάνου, αλλά και ένα χάρτη πολιτισμικής γεωγραφίας.
Η Βηρυτός είναι ίσως μια από τις πιο τραγικές και γοητευτικές πόλεις του κόσμου και ο Λίβανος μια χώρα με κάποτε χριστιανική πλειοψηφία και με διαρκώς αυξανόμενη διασπορά σε όλον τον κόσμο. Με διάλειμμα τη «χρυσή περίοδο της ανοικοδόμησης» (1992-2005), η δολοφονία του Ραφίκ Χαρίρι, η οικονομική κατάρρευση και αργότερα η μεγάλη έκρηξη στο κέντρο της Βηρυτού, το 2020, επισφράγισαν το τέλος μιας εποχής.
Οταν άρχισαν να έρχονται κατά κύματα οι Λιβανέζοι αστοί στην Αθήνα το 1975, το περιοδικό Time είχε δημοσιεύσει ένα άρθρο με τίτλο «Goodbye Beirut! Hello Athens!». Θυμάμαι τα καλοκαίρια στη Γλυφάδα εκείνων των χρόνων και της δεκαετίας του ’80, με τις οικογένειες των Λιβανέζων που ζούσαν τότε αναγκαστικά μακριά από τη Βηρυτό να λένε με ανακούφιση πόσο άνετα ένιωθαν στην Ελλάδα. «Τώρα αρχίζετε να έχετε εσείς όσα είχαμε εμείς από παλιά», θυμάμαι έναν συμπαθή, ευκατάστατο Λιβανέζο να μου λέει την εποχή που η Ελλάδα είχε εισέλθει στην τότε ΕΟΚ και οι Ελληνες άλλαζαν γρήγορα καταναλωτικές συνήθειες.
Η Βηρυτός του εγγύς παρελθόντος άφησε βεβαίως μια κληρονομιά αστικής ιστορίας και από μόνη της αποτελεί κεφάλαιο στην πολιτισμική γεωγραφία της Μεσογείου. Η άνοδος και η πτώση των πόλεων συναρπάζει, φοβίζει, ορίζει ένα βλέμμα στην προοπτική του χρόνου, του δικού μας, του βιολογικού χρόνου, και του ιστορικού, που διατρέχει τους αιώνες. Αν σκεφτεί κανείς την Αθήνα, τη Βηρυτό αλλά και την Τεχεράνη, σε έναν χρονικό άξονα 1970-2000-2026, έχει μεγάλο ενδιαφέρον να εντοπίσει κανείς την καμπύλη ακμής και παρακμής στο πλαίσιο της εθνικής και της διεθνούς ιστορίας. Στην Τεχεράνη, π.χ., θα μπορούσε κανείς να δει την περίπτωση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, που εγκαινιάστηκε επί σάχη το 1977, και την πολιτική που ασκεί έκτοτε για να δει τη δύναμη της γεωπολιτικής μέσα από ένα σύμβολο αστικού εκσυγχρονισμού. Ολα αλλάζουν.
