Σαράντα τέσσερις εκθέσεις και 584.690 επισκέπτες από το 2013 έως το 2025. Είκοσι πέντε επιμελητές από τους οποίους 17 Ελληνες και 8 από το εξωτερικό, 274 καλλιτέχνες σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις, 73 νέες αναθέσεις σε εγχώριους και διεθνείς δημιουργούς. Διακόσια πενήντα εννέα έργα από περίπου 2.500 καλλιτέχνες υποστηρίχθηκαν μέσω του προγράμματος χορηγιών. Ανακαίνιση και δωρεά στο ελληνικό κοινό δύο πολιτιστικών χώρων, το υπόγειο Ω2 του Ωδείου Αθηνών και το εμβληματικό πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο. Δωρεά του έργου «RULE II» (2019) του Βρετανού καλλιτέχνη Αντονι Γκόρμλεϊ στο νησί της Δήλου το 2025.
Σε έναν απολογισμό οι αριθμοί παίζουν τον πρώτο ρόλο, και ο πολιτιστικός οργανισμός ΝΕΟΝ έχει να επιδείξει τα παραπάνω και ακόμη περισσότερα επιτεύγματα στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης στα 14 χρόνια της λειτουργίας του. Ομως κανείς δεν περίμενε ότι αυτό το success story θα έφτανε τόσο γρήγορα στο τέλος του. Χθες ο επιχειρηματίας και συλλέκτης Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ιδρυτής του ΝΕΟΝ, και η καλλιτεχνική διευθύντρια του οργανισμού Ελίνα Κουντούρη ανακοίνωσαν ότι το 2027 ο οργανισμός ολοκληρώνει την πολιτιστική και κοινωνική του αποστολή με το τελευταίο μέρος της έκθεσης του Μάικλ Ράκοβιτς στο Παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης.
«Είναι σημαντικό να φεύγουμε στην ακμή μας αφήνοντας μια γόνιμη κληρονομιά», είπε ο κ. Δασκαλόπουλος απευθυνόμενος στους δημοσιογράφους, που αιφνιδιάστηκαν από την είδηση. Είναι χαρακτηριστικό του, όπως πολλές φορές έχει πει, να μην επαναπαύεται στα κεκτημένα και θύμισε ότι εξαρχής επιθυμία του ήταν να προσφέρει στο ευρύ κοινό τη σύγχρονη τέχνη ως ένα είδος «παρηγορητικής θεραπείας» απέναντι στους δύσκολους καιρούς – την οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010.
«Πίστεψα ότι η επαφή με τη σύγχρονη τέχνη που έκανε κι εμένα περισσότερο ανοιχτόμυαλο, θα βοηθούσε τους ανθρώπους, θα παρακινούσε την κοινωνία, θα την αφύπνιζε, θα την εξέθετε σε προκλήσεις και συγκινήσεις. Δεν διαψεύστηκα. Μπορούμε μάλιστα κι εμείς ως ΝΕΟΝ να πάρουμε κάποια εύσημα για τον τρόπο που συνεισφέραμε στο να γίνει πιο εύφορο το πολιτιστικό οικοσύστημα της χώρας όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή». Με αυτά τα λόγια, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος συνόψισε το αρχικό του όραμα και την πορεία του ΝΕΟΝ ως μια πρωτοβουλία που επεδίωκε να αποτρέψει την πολιτιστική συρρίκνωση από την ίδρυσή του το 2012.
«Πίστεψα ότι η επαφή με τη σύγχρονη τέχνη (…) θα βοηθούσε τους ανθρώπους, θα παρακινούσε την κοινωνία, θα την αφύπνιζε, θα την εξέθετε σε προκλήσεις και συγκινήσεις. Δεν διαψεύστηκα», ανέφερε ο ιδρυτής του οργανισμού Δημήτρης Δασκαλόπουλος.
Αυτή η πεποίθηση βρήκε άμεσο αντίκρισμα στο πρόσωπο της Ελίνας Κουντούρη, η οποία ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του οργανισμού και διαμόρφωσε την ταυτότητά του. Στη διάρκεια της χθεσινής σύντομης ομιλίας της συγκινημένη, ανακάλεσε την πρώτη συνάντηση με τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο πριν από 13 χρόνια και την κοινή τους απόφαση για την αποστολή του ΝΕΟΝ: να προσφέρει την τέχνη σε ένα λιγότερο εξοικειωμένο κοινό, ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής και διαλόγου. Η επιλογή του δημόσιου χώρου ως βασικού πεδίου δράσης υπήρξε καθοριστική. Το ΝΕΟΝ δεν περιορίστηκε σε μουσειακές αίθουσες· ενεργοποίησε ολόκληρη την πόλη, μετατρέποντας πλατείες, πάρκα, ιστορικά κτίρια και αρχαιολογικούς χώρους σε τόπους συνάντησης με τη σύγχρονη τέχνη. Η πρόσβαση ήταν πάντα ελεύθερη και δωρεάν, μια συνειδητή επιλογή που στόχευε στη διεύρυνση του κοινού και στη διάχυση της εμπειρίας πέρα από τα παραδοσιακά όρια.
Υπό τη διεύθυνση της κ. Κουντούρη, ανέπτυξε συνεργασίες με δημόσιους και πολιτιστικούς φορείς, με κορυφαίες εκείνες με το υπουργείο Πολιτισμού και τις αρχαιολογικές υπηρεσίες. Μέσα από αυτές τις συνέργειες, ιστορικοί χώροι άνοιξαν σε νέες εμπειρίες, δημιουργώντας μια γόνιμη συνθήκη συνύπαρξης ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία. Η Αθήνα απέκτησε μια νέα σχέση με τη σύγχρονη τέχνη, η οποία ενσωματώθηκε στην καθημερινότητα και έγινε μέρος της αστικής εμπειρίας.
Διεθνής προορισμός
Σήμερα, δεκατέσσερα χρόνια μετά, το τοπίο είναι εντελώς διαφορετικό. Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα ζωντανό πολιτιστικό περιβάλλον με αυξημένο ενδιαφέρον για τη σύγχρονη τέχνη, νέες πρωτοβουλίες, ενισχυμένες δράσεις κοινωφελών ιδρυμάτων και μια Αθήνα που καθιερώνεται σταδιακά ως διεθνής προορισμός για καλλιτέχνες και φιλότεχνους. Η λειτουργία του ΕΜΣΤ και νέων μουσείων ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη δυναμική. Σε αυτό το περιβάλλον λοιπόν, το ΝΕΟΝ ολοκληρώνει τη δραστηριότητά του με την τριλογία εκθέσεων του Μάικλ Ράκοβιτς που προσεγγίζει ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, απώλειας, αποκατάστασης και συνέχειας, θέματα που συνοψίζουν την ουσία της αποστολής του οργανισμού.
