Στο πρώτο μυθιστόρημα της Νατάσα Μπράουν, «Συνάντηση» (μτφρ.: Β. Τσίρμπας, εκδ. Gutenberg, 2023), μια φιλόδοξη Βρετανίδα αφρικανικής καταγωγής, παραμονές ενός δείπνου που παραθέτει η οικογένεια του (λευκού) συντρόφου της, λαμβάνει μια ιατρική διάγνωση που της ανατρέπει τη ζωή. Η συγγραφέας Μπερναρντίν Εβαρίστο έκανε λόγο για «εντυπωσιακό ντεμπούτο» και το βιβλίο έλαβε σημαντικές διακρίσεις.
Στο δεύτερο μυθιστόρημά της («Universalities», εκδ. Faber, 2025) έχουμε ένα παράνομο πάρτι καταμεσής της πανδημίας οργανωμένο από ομάδα αναρχικών και μία δολοφονική απόπειρα που ερευνά μια δημοσιογράφος. Το βιβλίο έφτασε στη βραχεία λίστα του βραβείου Μπούκερ.
Η γεννημένη το 1990 Μπράουν είναι μία από τις δυναμικές φωνές της σύγχρονης αγγλικής λογοτεχνίας και από τον Φεβρουάριο πρόεδρος της επιτροπής του Διεθνούς Μπούκερ. Στις 23 Απριλίου θα βρεθεί στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Συγγραφείς του κόσμου ταξιδεύουν στο Μέγαρο».
Εμείς τη συναντήσαμε διαδικτυακά – αν και η τεχνολογία μάς πρόδωσε, οπότε καταφύγαμε στο παλιό καλό μέσο του τηλεφώνου. Ξεκινώ την κουβέντα μας από την ιδιότητά της ως προέδρου ενός θεσμού με τεράστια διεθνή απήχηση και με βραβευμένους συγγραφείς που αργότερα τιμήθηκαν με το Νομπέλ Λογοτεχνίας: Ολγκα Τοκάρτσουκ, Χαν Γκανγκ, Λάσλο Κρασναχορκάι κ.ά.
«Η επιτροπή διάβασε 128 μυθιστορήματα μέσα σε επτά μήνες», λέει γελώντας – αλλά και πολύ σοβαρά. «Αυτό σημαίνει ότι εγκατέλειψα προσωρινά το γράψιμο. Είχα βυθιστεί σε αυτά τα βιβλία, μέσα σε αυτούς τους κόσμους. Μεταπηδάς από ήπειρο σε ήπειρο, σε διαφορετικούς αιώνες, διαφορετικά στυλ και είδη. Είναι πολύ συναρπαστικό όλο αυτό. Είναι και ένα προνόμιο να περνάς τόσο χρόνο διαβάζοντας ό,τι καλύτερο έχει βγάλει η λογοτεχνία. Η αλήθεια είναι ότι έπαθα την πλάκα μου (I was just blown away) από το εύρος και την ποικιλία των βιβλίων που καταφέραμε να διαβάσουμε. Επειδή αναφέρατε όλα αυτά τα μεγάλα ονόματα, ναι, το αίσθημα ευθύνης είναι μεγάλο. Αυτή ήταν η τρίτη μου φορά ως μέλος σε κριτική επιτροπή λογοτεχνικών βραβείων. Κάθε φορά είναι τεράστια ευθύνη διότι κρίνεις ένα βιβλίο και μαζί με αυτό κρίνεις πολλά χρόνια από τη ζωή ενός συγγραφέα, ενός μεταφραστή, του εκδότη επίσης. Ως επιτροπή κάναμε τρεις επιπλέον συσκέψεις πέρα από τις προκαθορισμένες, επειδή οι συζητήσεις για όλα αυτά τα βιβλία τραβούσαν σε μάκρος. Είμαστε υπόλογοι ως κριτική επιτροπή και στους αναγνώστες, διότι όταν ένα βιβλίο επιλέγεται για τις λίστες του Διεθνούς Μπούκερ ανοίγεται πλέον σε πολύ περισσότερο κόσμο. Πρέπει αυτό που τους προτείνεις όταν το διαβάσουν να καταλάβουν γιατί επιλέχθηκε».
Ποιος κρίνει;
Ωραία όλα αυτά, αλλά είναι οι συγγραφείς οι ιδανικοί κριτές; Την ακούω να γελάει. «Ξέρετε κάτι; Εχω περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου ως αναγνώστρια, όχι ως συγγραφέας. Πράγματι, ένας συγγραφέας δεν διαβάζει τα βιβλία των άλλων όπως ένας απλός αναγνώστης. Αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι ήταν πολύ ωραίο που όλη αυτή η διαδικασία με γύρισε πίσω στον ρόλο του αναγνώστη. Ακόμα, συνειδητοποίησα ότι το γράψιμο μου είχε στερήσει την ηδονή της ανάγνωσης και τώρα, χάρη στην εμπειρία αυτή, τη βρήκα ξανά. Εχει πλάκα να γράφεις, αλλά είναι ωραίο κάθε τόσο απλώς να διαβάζεις».
Ως μυθιστοριογράφος η Μπράουν έχει ως σταθερό σημείο αναφοράς την Τζέιν Οστιν, μαζί με την Αγκαθα Κρίστι και τον Χανίφ Κιουρέισι, διότι «αποτυπώνουν τις μεταβολές στη βρετανική κοινωνία και τις κοινωνικές τάξεις της. Με συναρπάζουν οι τρόποι με τους οποίους έχει αλλάξει η οικονομία στο Ηνωμένο Βασίλειο (σ.σ. η ίδια έχει εργαστεί στον χρηματοπιστωτικό κόσμο του Λονδίνου), ειδικά στη σκιά της παγκοσμιοποίησης και των αλμάτων της τεχνολογίας. Εχουν δημιουργηθεί νέες θέσεις εργασίας, έρευνας και σπουδών. Νομίζω ότι στα δικά μου βιβλία οι χαρακτήρες κινούνται σε αυτούς τους τομείς και προσπαθώ να δείξω πώς αυτό επιδρά στην καθημερινότητά τους. Νομίζω επίσης ότι κάτι ανάλογο συνέβαινε και στα μυθιστορήματα της Τζέιν Οστιν. Τα περισσότερα αγγλικά μυθιστορήματα σήμερα είναι επηρεασμένα από το βικτωριανό κοινωνικό μυθιστόρημα».
Την Μπράουν απασχολεί και το στοιχείο της μη μυθοπλασίας, μελετώντας τον Τομ Γουλφ και τη νέα δημοσιογραφία των σίξτις. «Ακούγεται παλιό, αλλά όλη η σύγχρονη δημοσιογραφία αντλεί από εκείνη τη δεξαμενή. Με συναρπάζει και αυτό που η Τζάνετ Μάλκολμ αποκαλεί “δημοσιογραφική ματιά”: πώς εμπιστευόμαστε τον πρωτοπρόσωπο αφηγητή χωρίς να τον αμφισβητούμε. Το ίδιο όμως παθαίνουμε και με τον πρωτοπρόσωπο αφηγητή στο μυθιστόρημα. Χρησιμοποιώντας τον κι εγώ, ήθελα να θέσω το ζήτημα της κριτικής ανάγνωσης».
Καζίνο με κείμενα
Ρωτάω την Μπράουν αν σε αυτή την έλλειψη έχει παίξει ρόλο η κυριαρχία των σόσιαλ μίντια. «Είναι συναρπαστικό αυτό που συμβαίνει. Οι ειδησεογραφικοί οργανισμοί στις μέρες μας προσλαμβάνουν επιστήμονες οι οποίοι χρησιμοποιούν τα ίδια μαθηματικά με τα καζίνο ώστε να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του κόσμου: θέλω κι άλλο άρθρο, κι άλλο. Οι εφημερίδες αναζητούν πλέον περιεχόμενο ανάλογο με αυτό στο Netflix ή στα σόσιαλ μίντια. Αν δεν είναι, δηλαδή, κάτι διασκεδαστικό, αδιαφορούμε. Υπό αυτή την έννοια, ιδίως τα σόσιαλ μίντια έχουν κλέψει κάτι από το μυθιστόρημα, όμως πάω κάθε τόσο σε εκδηλώσεις σε σχολεία ή σε αναγνώσεις όπου έρχονται νέοι άνθρωποι επειδή έμαθαν για το βιβλίο στα σόσιαλ μίντια. Τα βιβλία βρίσκουν τη θέση τους, αναπροσαρμόζονται και προχωρούν».
*Συγγραφείς του κόσμου ταξιδεύουν στο Μέγαρο
Πέμπτη 23 Απριλίου
Νατάσα Μπράουν και Μαρία Λούκα, ντοκιμαντερίστρια, δημοσιογράφος.
Με διερμηνεία στα ελληνικά και στην ελληνική νοηματική.
Είσοδος ελεύθερη με δελτία εισόδου.
