«Δεν έχω υπάρξει θύμα, αλλά μου έχει τύχει πολλές φορές να βρίσκομαι μπροστά σε περιστατικό μπούλινγκ. Και κάπως παγώνω. Δεν ξέρω πώς να αντιδράσω, φοβάμαι μήπως βρεθώ κι εγώ στη θέση του άλλου παιδιού». Γεμάτο ειλικρίνεια, το σχόλιο προέρχεται από μια μαθήτρια της Β΄ Λυκείου που συμμετείχε στην εκδήλωση που διοργάνωσε η «Κ» για την εφηβική παραβατικότητα πριν από μερικές ημέρες. Στην εκδήλωση πήραν τον λόγο μαθητές, γονείς και ειδικοί. Η συζήτηση, αφού πέρασε από τις περιπτώσεις, τη στατιστική, την αστυνόμευση, το σχολείο, κατέληξε, αναπόφευκτα, στην ευθύνη της κοινωνίας και στο πρώτο της κύτταρο, την οικογένεια.
Υπάρχει πρόβλημα γονεϊκότητας, όπως είπε στην ίδια εκδήλωση ο ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής Στέλιος Στυλιανίδης. Οι περισσότεροι γονείς ανησυχούν «να αγαπηθούν από τα παιδιά» τους· σκρολάρουν στα κινητά τους όταν περνούν χρόνο μαζί τους και άρα στην πραγματικότητα είναι απόντες ή έχουν γίνει «συνδικαλιστές των παιδιών τους». Ακραίο; Καθόλου. Οι γονείς στις «ομαδικές» του Viber έχουν άποψη για το καθετί που συμβαίνει μέσα στην τάξη και είναι έτοιμοι για καταγγελίες – τα έχουμε ζήσει, αγαπητοί αναγνώστες (και γονείς).
Τι είναι άραγε αυτό που πάει λάθος; Τι εγγράφεται στον ψυχισμό ενός παιδιού και πώς μεταβολίζεται όσο αυτό μεγαλώνει; Γιατί μερικά παιδιά γίνονται θύτες; Τι λείπει από την εξίσωση; Η συζήτηση είναι μεγάλη και συνήθως στενόχωρη. Αλλά αναγκαία. Μια συμπυκνωμένη και στοχευμένη ματιά για το τι είναι τραύμα μέσα στην οικογένεια μας δίνει ο Αντρέα Μπαγιάνι με το μυθιστόρημά του «Η επέτειος», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον Ικαρο στη (εξαιρετική) μετάφραση της Δήμητρας Δότση. Ενας γιος αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς του στο Τορίνο της Ιταλίας. Ενας βάναυσος πατέρας ασκεί την αυταρχική εξουσία του πάνω στη γυναίκα και στα παιδιά του, που φτάνει στη βία. «Ο σύζυγος ήταν η φωνή και το χέρι του νόμου». Μια αόρατη μητέρα παραιτείται από την επιθυμία για ζωή και από την προστασία των παιδιών της. «Ολα έγιναν από αδράνεια».
Η παρανόηση του πατέρα για το τι σημαίνει βία και αγάπη υφέρπει σε όλη την αφήγηση. «Ενα ανεξιχνίαστο βραχυκύκλωμα που λάμβανε χώρα στους λαβύρινθους της ψυχής του: μέσω της βίας, ο πατέρας μου απαιτούσε αγάπη. (…) Η βαθιά απελπισία που του προκαλούσε όλο αυτό, και η αγωνία που δημιουργούσε στις ζωές μας, συνυπήρχαν σε εκείνη τη φωτιά όπου η αγάπη και ο φόβος γεννούσαν μόνο καταστροφή». Ο γιος του βιβλίου αποξενώνεται από την οικογένειά του. Μόλις ενηλικιωθεί φεύγει μακριά. Κάθε φορά που επιστρέφει σωματοποιεί το άγχος του: διάρροια, τρέμουλο, αυτοτραυματισμοί. Ο πατέρας – θύτης παραμένει ένα μυστήριο. Τα συμπτώματα είναι εκεί, η αιτία όμως;
