Υπάρχουν περιοχές της Αθήνας που τις περπατούν κυρίως όσοι ζουν εκεί. Εχουν κυρίως κατοικίες, μονώροφες, διώροφες, πολυώροφες, έχουν αυλές ή πρασιές και μοιάζει να διατηρούν αδιόρατα τη μνήμη ενός θαμπού εξοχικού παρελθόντος. Ακόμη κι αν βρίσκονται ανάμεσα σε θορυβώδεις εμπορικές ζώνες, διασώζουν έστω και φευγαλέα εκείνη την απόκοσμη γαλήνη που γίνεται πιο έντονα αισθητή ένα πρωινό την επομένη μιας νεροποντής.
Από την πολύβουη Πειραιώς στο ύψος του Μοσχάτου, όπου δουλειές καθημερινές με είχαν οδηγήσει, περπάτησα προς την κοίτη του Ιλισού και την Καλλιθέα. Υπάρχει ησυχία και ευγένεια, που εκλύεται από τις σιωπηρές μορφές παλιών σπιτιών, από την ευταξία νοικοκυρεμένων πολυκατοικιών, από το πλάτος των δρόμων σε σχέση με το ύψος των οικοδομών και τον θόλο του ουρανού. Είναι μια περιοχή χαμηλών τόνων, ήρεμη, απλωμένη, συνεκτική μέσα στην άλλοτε ημιεξοχική ρευστότητά της.
Καθώς περπατούσα στα στενά του Μοσχάτου, βαθιά προς την ενδοχώρα της Καλλιθέας, άρχισα να παρατηρώ ολοένα και πιο σταθερά τα σκόρπια σπίτια που έχουν απομείνει. Μονοκατοικίες με σκιασμένες αυλές, με λεμονιές, τριανταφυλλιές, αγγελικούλες, συκιές και ελιές. Ενα μείγμα αττικής πανδαισίας που στο μυαλό μου αποκτούσε δυσανάλογες διαστάσεις και μια σχεδόν μυθική υπόσταση. Ηταν ίσως η επιθυμία που πολλαπλασίαζε την εντύπωση…
Ωστόσο, ο περίπατος από το Μοσχάτο ώς την κεντρική οδό Σιβιτανίδου της Καλλιθέας με επιδαψίλευσε με ορισμένα εξαίρετα ευρήματα μικροαστικής νοικοκυροσύνης και αθηναϊκού μέτρου στο ύφος μιας συνοικίας στα όρια, άλλοτε, της πόλης. Πέρασα πάνω από τις γραμμές του ηλεκτρικού από γέφυρες και σκάλες μιας άλλης εποχής, που είχαν ωστόσο ένα μέτρο γοητείας, και άρχισα να περπατώ προς τη μεγάλη οδό Γράμμου και στα στενά με κατεύθυνση τον σταθμό της Καλλιθέας.
Είχα την αίσθηση ότι σε κάθε βήμα θα μπορούσα να συναντήσω ένα εύρημα που εμένα θα με συγκινούσε αλλά που ποτέ δεν θα έβρισκε θέση στη μεγάλη αφήγηση της πόλης. Αυτή η διαπίστωση έκανε τον περίπατο πιο δυναμικό, του έδινε μια ποιότητα εξερεύνησης σε χρόνο παρόντα μιας ευαίσθητης αντοχής. Και πράγματι, είδα σπίτια κατοικημένα και συντηρημένα όσο και σπίτια κλειστά και αφημένα στην τύχη τους.
Από μακριά, η θέα ενός γοητευτικού διώροφου, πιθανώς της δεκαετίας του ’50, στη γωνία των οδών Ελευθερίου Βενιζέλου και Πάτμου, μου έδωσε τη ζητούμενη πεποίθηση για την αστική προϊστορία των δρόμων που περπατούσα. Και λίγο πιο κάτω, στην οδό Γράμμου 53, με σταμάτησε η θέα μιας μονώροφης κατοικίας, εκείνης της απλής συμμετρίας με κυβιστικές αναφορές που έβλεπε κανείς παλιά σε όλες τις γειτονιές. Μαντεμένια η είσοδος, μαρμάρινα τα σκαλοπάτια, ροζ οι τριανταφυλλιές. Στην οδό Ανδρου, συνεχίστηκε η θραυσματική επιβίωση ονειρικών μονοκατοικιών πίσω από καγκελωτές μάντρες.
Πιο μέσα στην ενδοχώρα των ορίων Μοσχάτου και Καλλιθέας, ο σχεδόν παραμυθένιος πράσινος διάδρομος γύρω από την τεχνητή κοίτη του Ιλισού δημιουργούσε ψευδαισθητικές προσλήψεις της γεωγραφίας της πόλης, αλλά γρήγορα η συνοικιακή ηρεμία αντικατέστησε αυτές τις εικόνες. Στην άλλη πλευρά, πλέον, του ποταμού, στην οδό Παναγή Τσαλδάρη της Καλλιθέας, ας σταθούμε στον αριθμό 241. Θέλοντας και μη, ο φιλοπερίεργος περιπατητής θα ανακόψει τον βηματισμό του μπροστά σε αυτό το εξαίσιο θέαμα μοντερνιστικής αρχαιολογίας. Είναι ένα μονώροφο σπίτι της δεκαετίας του 1930, εγκαταλελειμμένο, με μολόχες και άγρια βλάστηση εκεί που ήταν η αυλή, με τα στόρια στα δυο παράθυρα της πρόσοψης κατεβασμένα ίσως για πάντα.
Εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν η ποιότητα αυτού του σπιτιού, το χρώμα της ώχρας, το μινωικό κόκκινο στα υπέρθυρα και στις κορνίζες, η μαντεμένια πόρτα, η αίσθηση μιας ιεροτελεστίας εισόδου σε ένα σπίτι που είναι πλέον ανάμνηση του εαυτού του.
