Ψηλός σχεδόν δύο μέτρα και λεπτός. Διπλώνεται για να καθίσει μπροστά στον υπολογιστή και παρατηρεί ότι το φως του ήλιου δημιουργεί αντανακλάσεις στις οθόνες μας. Ο Αλαν Λουσιέν Ογεν έχει το πρόσωπο κάποιου πολύ νεότερου, παρότι ακριβώς χθες έκλεισε τα 48 του χρόνια. Γέννημα-θρέμμα του Μπέργκεν με τις βραχώδεις ακτές στη Βόρεια Θάλασσα, ζει πια στο Οσλο αλλά ενίοτε επιστρέφει στην πόλη του για να συναντήσει τους γονείς του. Ο πατέρας του εργαζόταν στο βεστιάριο του ιστορικού θεάτρου Den Nationale Scene, η μητέρα του ήταν φαρμακοποιός αλλά αγαπούσε το τραγούδι και συμμετείχε σε χορωδίες.
Ξεκίνησε αργά την εκπαίδευση στον χορό – στα 16 του. Αγαπούσε τον κινηματογράφο, σκεφτόταν το θέατρο, αλλά το σώμα του τον πήγε αλλού. Παρέμεινε στον χορό παρά τις αμφιβολίες του. Από τη Νορβηγία πέρασε ως χορευτής σε μεγάλες ευρωπαϊκές σκηνές. Η συνεργασία του με την ομάδα της Πίνα Μπάους τον σημάδεψε: ακρίβεια, λεπτότητα, θεατρικότητα, μια γλώσσα που δεν ξεχωρίζει το σώμα από το νόημα.
Συνειδητοποίησε ότι αυτό ήθελε να κάνει. Το 2006 ίδρυσε τη δική του ομάδα, τους Winter Guests, και μετακινήθηκε οριστικά από τη θέση του ερμηνευτή σε εκείνη του δημιουργού με μια διαρκώς ανερχόμενη πορεία. Αυτό το καλοκαίρι έρχεται με την «Αντιγόνη» του στην Ελλάδα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου. Η παράσταση του Ογεν έκανε πρεμιέρα στο ιστορικό Teatro Argentina της Ρώμης το 2025 και ανέβηκε στη συνέχεια στο Hong Kong Arts Festival. Οπως εξηγεί στη συνέντευξή του, ένα υβριδικό λεξιλόγιο κίνησης και λέξεων θα εκφράσει όσα τραγικά εξιστορεί ο Σοφοκλής για τα τέκνα του Οιδίποδα.
– Πώς φαντάζεστε την πρώτη σας συνάντηση με την Επίδαυρο;
– Από όσα έχω δει μέχρι τώρα, μοιάζει πραγματικά μοναδικό. Είναι τιμή μας που παρουσιάζουμε τη δουλειά εκεί.
– Ομως η παράστασή σας είναι πολύ αφαιρετική, αυστηρά συγχρονισμένη, με λεπτοδουλεμένο φωτισμό, φτιαγμένη για κλειστή σκηνή. Το ανοιχτό αρχαίο θέατρο είναι άλλο σύμπαν. Πιστεύετε ότι κάτι θα αλλάξει εκεί;
– Νομίζω πως ναι, και γι’ αυτό ανυπομονώ να πάω. Σε σύγκριση με το πώς παρουσιάζεται τώρα η «Αντιγόνη», σίγουρα θα χάσουμε κάτι – κυρίως κάποιες λεπτές ποιότητες του φωτισμού, γιατί ο χώρος έχει περιορισμούς. Αλλά πιστεύω πως θα κερδίσουμε πολύ περισσότερα. Το ίδιο το θέατρο γίνεται μέρος του έργου: η κλίμακα, η φύση γύρω, η ιστορία που κουβαλούν οι πέτρες. Από την αρχή αντιμετωπίσαμε την παράσταση ως τελετουργία. Η Επίδαυρος είναι από μόνη της ένα τελετουργικό θέατρο. Ελπίζω ότι αυτό το στοιχείο θα ενταθεί εκεί.
– Τι σας ωθεί να ενώνετε σώμα και λόγο σε μια ενιαία σκηνική γλώσσα;
– Δουλεύω πάνω από είκοσι χρόνια: ξεκίνησα από τον χορό, πέρασα στο θέατρο και στην όπερα και τώρα βρίσκομαι κάπου ανάμεσα. Προσωπικά δεν βλέπω διαχωρισμό ανάμεσά τους. Στην «Αντιγόνη» αυτό σημαίνει έντονη σωματικότητα, αλλά και σκηνές με λόγο. Υπάρχουν πολλές αντιπαραθέσεις, οι ερμηνευτές όμως ξέρουν ακριβώς γιατί συμβαίνουν αυτά, και όταν μπαίνει ο λόγος, μοιάζει με φυσική συνέχεια του ίδιου γεγονότος. Οσο για μένα, ως θεατής, κοιτάζω τον ερμηνευτή –ηθοποιό ή χορευτή– και ρωτώ μόνον ένα πράγμα: τον πιστεύω; Αν είναι ειλικρινής, τότε το θέατρο γίνεται αληθινό.
– Στην «Αντιγόνη» σας χρησιμοποιείτε το κείμενο του Σοφοκλή;
– Η συγκεκριμένη εκδοχή είναι πλήρως επανεπινοημένη. Πέρυσι έκανα δύο διαφορετικές «Αντιγόνες», μία ως θεατρικό έργο με το κείμενο του Σοφοκλή και μία –αυτή που θα δούμε στην Επίδαυρο– κυρίως με χορευτές. Εδώ δουλέψαμε από μέσα προς τα έξω: τα θέματα, τις καταστάσεις, τον συναισθηματικό και αφηγηματικό πυρήνα του μύθου. Το κείμενο είναι καινούργιο, γεννημένο στις πρόβες, μέσα από συνεργασία με τους ερμηνευτές και τον συνεργάτη μου Αντριου Βάιλ.
– Αναφέρεστε στην Αντιγόνη ως «μια γυναίκα σε αγώνα». Αυτό είναι το κέντρο της ανάγνωσής σας;
– Αν ο θεατής μας γνωρίζει την ιστορία της Αντιγόνης, θα την αναγνωρίσει απολύτως στην παράσταση. Υπάρχουν όλες οι σκηνές, απλώς ειπωμένες με διαφορετικό τρόπο. Αλλά σταθήκαμε ιδιαίτερα στη βία κατά των γυναικών μέσα στον χρόνο. Αυτό το νήμα διατρέχει το έργο και καθορίζει τον τρόπο που προσεγγίζουμε τον μύθο.
– Η εφημερίδα New York Times έγραφε πρόσφατα ότι η «Αντιγόνη» ξαναζεί στη θεατρική σκηνή της πόλης συνομιλώντας με τις σύγχρονες πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις. Πώς το σχολιάζετε αυτό;
– Είναι τραγικό ότι ένα κείμενο σχεδόν 3.000 ετών είναι τόσο επίκαιρο. Βλέπουμε τα ίδια μοτίβα παντού: η εξουσία διαφθείρει, η αυθεντία γλιστρά στην τυραννία, οι αυταρχικές κυβερνήσεις γίνονται επικίνδυνες. Οταν ξεκινήσαμε να δουλεύουμε το έργο, σκέφτηκα ότι αρχίζει ακριβώς μετά το τέλος μιας μάχης. Ρώτησα λοιπόν τους ερμηνευτές: «Ο πόλεμος τελείωσε – και τώρα;». Ενας από αυτούς, ο Φερνάντο, πήρε ένα τριαντάφυλλο, έκοψε τα πέταλα και μετά προσπάθησε να τα κολλήσει για να ξαναφτιάξει το λουλούδι. Ηταν η τέλεια μεταφορά της ανθρώπινης φύσης: ακόμη κι όταν μοιάζει μάταιο, προσπαθούμε να επιδιορθώσουμε ό,τι έχει σπάσει. Κάτι από αυτό υπάρχει στην «Αντιγόνη» – ειδικά στην καταπληκτική σκηνή που σέρνει το σώμα του αδελφού της και προσπαθεί να κάνει την ταφή μέσα σε μια αμμοθύελλα. Είναι πράξη αφοσίωσης, αντίστασης και αδύνατης ελπίδας.
Αν ο θεατής μας γνωρίζει την ιστορία της Αντιγόνης, θα την αναγνωρίσει απολύτως στην παράσταση. Σταθήκαμε ιδιαίτερα στη βία κατά των γυναικών μέσα στον χρόνο. Αυτό καθορίζει τον τρόπο που προσεγγίζουμε τον μύθο.
– Υπάρχει όμως και το δίπολο ανάμεσα στον νόμο της πολιτείας και στον νόμο της συνείδησης. Εχετε βρει πού είναι η θέση σας;
– Αυτό που με εντυπωσιάζει είναι ότι ακόμη και σήμερα, όταν λες σε κάποιον την απλή υπόθεση της τραγωδίας –ότι η Αντιγόνη θέλει να θάψει τον αδελφό της και της το απαγορεύουν– νιώθει ότι είναι βαθιά άδικο. Ομως η συζήτηση είναι σύνθετη. Η Αντιγόνη έχει δίκιο: πρέπει να ακολουθούμε αυτό που είναι ηθικά σωστό, είτε για τους θεούς είτε για τον άνθρωπο. Αλλά και ο Κρέων έχει δίκιο στη βάση του: χωρίς νόμους, η κοινωνία διαλύεται. Είναι συναρπαστικό να βλέπει κανείς πώς τα επιχειρήματα του βασιλιά γλιστρούν σιγά σιγά στην παράνοια. Γίνεται τόσο άκαμπτος, παγιδευμένος στην εξουσία του, που δεν ακούει πια τη σοφία του Αίμονα. Εκεί αρχίζει η καταστροφή.
Είναι τραγικό ότι ένα κείμενο σχεδόν 3.000 ετών είναι τόσο επίκαιρο. Βλέπουμε τα ίδια μοτίβα παντού: η εξουσία διαφθείρει, η αυθεντία γλιστρά στην τυραννία, οι αυταρχικές κυβερνήσεις γίνονται επικίνδυνες.
– Λέγοντας τη λέξη «καταστροφή» κάνατε μια κίνηση με το χέρι, σαν να πέφτει στο κενό. Θυμίζει τον τρόπο που κινούνται οι ξύλινοι τοίχοι στη σκηνή σας.
– Οι επτά ξύλινοι τοίχοι του σκηνικού λειτουργούν σαν τις επτά πύλες της Θήβας. Θέλαμε μια πόλη που μπορεί να διαφθαρεί, να ραγίσει, να καταρρεύσει. Αυτή η διάλυση αντικατοπτρίζει τη σύγκρουση της ιστορίας: την αντιπαράθεση αξιών, την αστάθεια της εξουσίας, την παράλυση της ηθικής.
Στην αρχή της παράστασης μιλάμε για το τι υπάρχει «μέσα» στον κόσμο του έργου και τι υπάρχει «έξω». Αναφερόμαστε σε ακραίες σύγχρονες καταστάσεις, μια κοινωνία όλο και πιο απάνθρωπη, σχεδόν «κρεοντική». Το σκηνικό γίνεται όριο ανάμεσα στο «σήμερα» και στο «τότε», αλλά και γέφυρα. Και φυσικά, ο πόλεμος είναι στο επίκεντρο.
– Εχετε σκηνοθετήσει δύο εκδοχές της Αντιγόνης. Τι σας ελκύει σε αυτή την τραγωδία;
– Πρώτα απ’ όλα, δεν είχα δουλέψει ποτέ με αρχαίο ελληνικό κείμενο και αυτή ήταν μια σπάνια ευκαιρία. Εχω κάνει μόνο έναν Σαίξπηρ, τον «Αμλετ». Αν όμως απλοποιήσω τον «Αμλετ», βλέπω ένα αγόρι που του λείπει ο πατέρας του και θέλει να τον ξαναδεί. Στην «Αντιγόνη», βλέπω μια αδελφή που θέλει να θάψει τον αδελφό της. Στη δουλειά μου με απασχολεί ο θάνατος, το πένθος, η αξιοπρέπεια των ανθρώπων – ζωντανών ή νεκρών.
*Αλαν Λουσιέν Ογεν, «Αντιγόνη». Εμπνευσμένο από το έργο του Σοφοκλή. Στις 7 και 8 Αυγούστου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.
