Ενα βίντεο στα social media, στο οποίο δεκάδες άτομα ήταν μαζεμένα γύρω από δύο μουσικούς, μέσα σε ένα παλιό αθηναϊκό σπίτι του Μεσοπολέμου, ήταν αυτό που μας αποκάλυψε μία από τις πιο ενεργές αυτοδιαχειριζόμενες μουσικο–θεατρικές σκηνές της πόλης. Η συναυλία των Irini Qn και Πάνου Μπίρμπα πραγματοποιήθηκε στο «Πάνω Σπίτι», ένα διώροφο κτίριο στο αδιέξοδο της οδού Αλεξάνδρας 37, τόσο διακριτικό που δεν προδίδει τι συμβαίνει πίσω από την πόρτα του. Μόλις ανέβει κανείς τη μαρμάρινη σκάλα, νιώθει την οικειότητα ενός οικογενειακού σπιτιού, μιας εποχής περασμένης. «Είναι το πατρικό μας σπίτι, από την πλευρά της μητέρας μου. Από τότε που πέθανε ο παππούς μου, το 2014, είχε μείνει άδειο. Στην αρχή το χρησιμοποιούσα μόνο για πρόβες ή για να μαζευτούμε με φίλους. Κάποια στιγμή, επειδή πολλοί από αυτούς είναι μουσικοί, ηθοποιοί κ.λπ. μου είπαν ότι ο χώρος θα μπορούσε να γίνει κάτι περισσότερο: ένα μέρος ανοιχτό για την τέχνη», μας λέει ο πιανίστας και ιδιοκτήτης του χώρου Πύρρος Μαρματάκης, με τον οποίο παρακολουθήσαμε μαζί την παράσταση «Φαιδρότητα», του Γιάννη Φασόη, στο σαλόνι του σπιτιού.
Ο 28χρονος μουσικός, γιος του συνθέτη Μιχάλη Μαρματάκη, «τρέχει» τον χώρο μαζί με μια ομάδα φίλων που και οι ίδιοι έχουν παρουσιάσει εκεί δουλειές τους. «Δεν μας ενδιαφέρει να υπάρχει χρηματοδότηση πίσω από ό,τι γίνεται εδώ. Θέλουμε να παραμένει ένα μέρος όπου μπορεί κανείς να δοκιμάσει πράγματα χωρίς άγχος και να δίνει την ευκαιρία σε καλλιτέχνες να ανθίσουν. Φιλοξενούμε βέβαια και επαγγελματικές δουλειές», μας λέει η χορογράφος Σαμπίνα Αντρέα Αλέν, μία από τους βασικούς διαχειριστές του χώρου. Το «Πάνω Σπίτι» είναι μία από τις εναλλακτικές σκηνές της Αθήνας που δεν διαφημίζονται, λειτουργούν με ένα συμβολικό εισιτήριο και αφήνουν μεγάλη ελευθερία στους καλλιτέχνες που φιλοξενούν.
Πίσω από την τζαμαρία
Στην ίδια λογική κινείται και το «Στούντιο» στην πλατεία Εξαρχείων, ένας χώρος που, μεταξύ άλλων, επίσης παραμένει ανοιχτός σε καλλιτέχνες και σε θεατρικά έργα ή περφόρμανς που βρίσκονται σε εξέλιξη. «Συχνά παραστάσεις κρατούν δύο και τρεις ώρες, ενώ η ουσία τους βρίσκεται σε ένα μικρό, δυνατό κομμάτι. Σκέφτηκα ότι θα είχε αξία να δοθεί η δυνατότητα να παρουσιάσει κανείς μόνο αυτό το πυρηνικό μισάωρο, να δει πώς λειτουργεί. Μπορεί να είναι ένα πρώτο βήμα για να εξελιχθεί ένα έργο, χωρίς την πίεση της “ολοκληρωμένης” παραγωγής», λέει η θεατρολόγος Μυρτώ Ράις, ιδιοκτήτρια του χώρου, την οποία συναντήσαμε λίγα λεπτά πριν από την παράσταση «Κωνσταντία», της Σοφίας Γουργουλιάνη σε σκηνοθεσία και ερμηνεία της Νάλιας Ζήκου. Παρακολουθώντας το έργο, με φόντο την τζαμαρία που βλέπει στην οδό Οικονόμου, περαστικοί κοντοστέκονταν και έριχναν κλεφτές ματιές. Κάποιοι έμπαιναν, παρακολουθούσαν για λίγα λεπτά και έφευγαν χωρίς να ενοχλήσουν κανέναν – μια κίνηση που έμοιαζε απόλυτα φυσική μέσα στην ατμόσφαιρα του «Στούντιο». «Το μέρος είναι δεμένο με τον δρόμο, σε συνεχή διάλογο με ό,τι συμβαίνει», εξηγεί η ιδιοκτήτρια και συμπληρώνει «πολλοί νέοι ηθοποιοί έχουν δημιουργήσει εδώ δουλειές εμπνευσμένες από το ίδιο το κτίριο – από τη μνήμη του, από το ότι βλέπει έξω και από το ότι βρίσκεται στα Εξάρχεια».
Η κ. Ράις έχει ασχοληθεί για χρόνια με αυτό που ονομάζει «μη-κοινό». «Αυτό που με απασχολούσε, ήδη από τον καιρό που σπούδαζα και εργαζόμουν στο Παρίσι, δεν ήταν μόνο τα έργα, αλλά όσοι νιώθουν ότι δεν χωρούν σε έναν πολιτιστικό χώρο. Υπάρχει κόσμος που πιστεύει ότι το θέατρο ή η τέχνη απαιτούν “κλειδιά” τα οποία δεν έχει. Κι έτσι απομακρύνεται, όχι επειδή δεν τον ενδιαφέρει, αλλά επειδή φοβάται ότι δεν ανήκει εκεί. Κανείς δεν θέλει να αισθανθεί ότι δοκιμάζεται ή ότι πρέπει να αποδείξει κάτι για να σταθεί σε μία αίθουσα», αναφέρει.
Ανάμεσα σε πολυκατοικίες
Στη Δάφνη, μέσα στον οικιστικό ιστό, περιτριγυρισμένη από χαμηλές πολυκατοικίες, υπάρχει μία μουσική «κρυψώνα», από την οποία ξεχύνονται ροκ εν ρολ ήχοι. Στον δεύτερο όροφο ενός παλιού εργοστασίου παπουτσιών στεγάζεται το Patari records, ένας αυτοδιαχειριζόμενος χώρος, ο οποίος, όπως χαρακτηριστικά τονίζουν οι μουσικοί που τον αξιοποιούν, «δεν είναι κατάληψη». «Παραχωρήθηκε σε καλή τιμή από τον ιδιοκτήτη, ο οποίος υποστήριξε ότι μια μπάντα 18χρονων, οι “Trip”, ήθελαν ένα δικό τους μέρος για να παίζουν μουσική και να κάνουν πρόβες χωρίς όρους στούντιο, απαλλαγμένοι από μεγάλα κόστη και πιεσμένα ωράρια. Ετσι το Patari records ξεκίνησε το 2013 ως ένα ανεπίσημο “play room”», μας λέει ο Γιάννης, μέλος των «Fimjacket35» και «Nerrves», συγκροτήματα που ανακάλυψαν τον χώρο ένα χρόνο αργότερα.
Τότε άρχισε να δημιουργείται δειλά ένα φυτώριο μουσικών, από το φάσμα του garage, ροκ και post‑punk οι οποίοι μετέτρεψαν το «πατάρι» του εργοστασίου σε «προβάδικο». Σταδιακά εξελίχθηκε σε σημείο δημιουργίας, ηχογράφησης κομματιών, αλλά και χώρος διεξαγωγής μικρών συναυλιών. «Τα πρώτα χρόνια διεξάγονταν μόνο πάρτι μεταξύ φίλων, όμως αργότερα οργανώθηκαν και τα πρώτα showcase events, με συμμετοχή των βασικών συγκροτημάτων του χώρου, ο οποίος στη συνέχεια άνοιξε και σε άλλους μουσικούς», περιγράφει ο Σταύρος, ντράμερ των Hex, οι οποίοι προστέθηκαν στην παρέα του «Παταριού» το 2017.
