Η περίφημη «Κατάρα του Φαραώ» είναι ένας από τους μύθους του 20ού αιώνα με γοητεία ανεξίτηλη στο ευρύ κοινό. Από τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα μέχρι τις σύγχρονες ταινίες και σειρές που αναπαράγουν την εικόνα της εκδικητικής μούμιας, η ιδέα ότι όποιος διαταράξει την αιώνια ανάπαυση των Αιγύπτιων βασιλέων θα βρει φρικτό τέλος έχει περάσει βαθιά στη λαϊκή κουλτούρα. Η ανακάλυψη του ασύλητου τάφου του Τουταγχαμών στην Κοιλάδα των Βασιλέων στις 4 Νοεμβρίου 1922 που αποκάλυψε επίσης χιλιάδες αντικείμενα μεταξύ των οποίων η περίφημη χρυσή μάσκα, θεωρείται από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα του 20ού αιώνα, και υπήρξε η αρχή του φαινομένου, τροφοδοτώντας πλούσια παραφιλολογία.
Μια πρόσφατη δημοπράτηση στις ΗΠΑ ωστόσο έρχεται να ανατρέψει την εικόνα της «Κατάρας» που στοίχειωσε την ανασκαφή. Μια τρισέλιδη επιστολή του περίφημου αρχαιολόγου Χάουαρντ Κάρτερ (1874-1939), του ανθρώπου που ανακάλυψε τον τάφο του νεαρού φαραώ, αποκαλύπτει ότι ο ίδιος ουδέποτε πίστεψε σε αυτόν τον μύθο, και μάλιστα θεωρούσε ότι ήταν προϊόν δημοσιογραφικής εκδίκησης.
Η επιστολή πουλήθηκε από τον οίκο RR Auction στη Βοστώνη στις 18 Μαρτίου έναντι 16.643 δολαρίων, και γράφτηκε το 1934 στο Λούξορ, λίγο μετά τον θάνατο του Αιγυπτιολόγου, συγγραφέα και δημοσιογράφου Αρθουρ Γουάιγκαλ (1880-1934). Σε αυτήν ο Κάρτερ κατηγορεί ευθέως τον Γουάιγκαλ ότι επινόησε την «Κατάρα του Τουταγχαμών» επειδή είχε αποκλειστεί από την αποκλειστική κάλυψη της ανασκαφής για την εφημερίδα του, την Daily Mail.
«Η ιστορία της κατάρας προήλθε από τον Γουάιγκαλ και δεν είχε καμία πραγματική βάση», γράφει ο Κάρτερ σε έντονο τόνο, όπως σχολίασε ο αντιπρόεδρος του οίκου δημοπρασιών. Ο Κάρτερ χαρακτηρίζει τον δημοσιογράφο «απειλή για την αρχαιολογία» (menace to archaeology) και τον κατηγορεί ότι κυνηγούσε «τον ενθουσιασμό και τη διασκέδαση εις βάρος των άλλων». Η επιστολή ρίχνει φως και στο παρασκήνιο της ανασκαφής. Για να χρηματοδοτήσει το έργο, ο λόρδος Καρναρβόν είχε παραχωρήσει στην εφημερίδα Times του Λονδίνου αποκλειστική πρόσβαση στις ανασκαφικές εργασίες έναντι 5.000 λιρών και 75% των κερδών από την ιστορία του Τουταγχαμών. Η συμφωνία εξασφάλισε τη συνέχιση της ανασκαφής, αλλά προκάλεσε οργή στους υπόλοιπους δημοσιογράφους, ανάμεσά τους και στον Γουάιγκαλ.
Σύμφωνα με τον Κάρτερ, η «Κατάρα» ήταν μια ιστορία που έγραψε ο δημοσιογράφος «από πείσμα», ως αντίποινα προς τον Καρναρβόν και τον ίδιο. Ο Γουάιγκαλ, όπως σημειώνει ο Κάρτερ, «έφτασε τελευταίος» στο άνοιγμα του τάφου και «δεν ήταν καν παρών στη στιγμή που έμελλε να μείνει ιστορική».
Αν και αρκετά άτομα που σχετίζονταν με την ανασκαφή πέθαναν τα επόμενα χρόνια, η επιστήμη έχει δώσει εξηγήσεις. Ο θάνατος του λόρδου Καρναρβόν για παράδειγμα, που συνέβη τέσσερις μήνες μετά το άνοιγμα του τάφου, οφειλόταν σε μόλυνση από τσίμπημα κουνουπιού. Παραλήπτρια της επιστολής ήταν η Helen Ionides, κόρη του Ελληνα της Διασποράς και συλλέκτη Κωνσταντίνου Αλέξανδρου Ιωνίδη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια επιστολή είχε πουληθεί ξανά το 2022 έναντι 10.000 δολαρίων – η νέα τιμή αντικατοπτρίζει το αυξανόμενο ενδιαφέρον των συλλεκτών για το παρασκήνιο της ανακάλυψης.
