Ενα σωστό κενοτάφιο είναι η οδός Σαμουήλ Καλογήρου, που βγαίνει στην οδό Πειραιώς, ανάμεσα στην Αγίων Ασωμάτων και στην πλατεία Κουμουνδούρου. Καθώς περπατούσα στη σκιά των ερειπωμένων νεοκλασικών σπιτιών είχα την αίσθηση ότι βρισκόμουν στο λεηλατημένο νεκροταφείο μιας εγκαταλελειμμένης πόλης, ξεχασμένης από όλους, ένα σκάμμα μαρμάρινων σπαραγμάτων, φαγωμένων σοβάδων, πεπτωκότων αγγέλων, σκουριασμένων κιγκλιδωμάτων, σκεβρωμένων παραθύρων… Κουρνιασμένα πουλιά φτεροκοπούσαν στις κόγχες, ακτίνες ηλίου έφταναν χαμηλά μέσα στα ξεκοιλιασμένα σωθικά των σπιτιών, παρασιτικά δέντρα φούντωναν εκεί όπου κάποτε υπήρχαν κάμαρες με ζωγραφιστά ταβάνια γεμάτα γιρλάντες και χερουβίμ. Μια σονάτα του Σούμπερτ ακουγόταν σε ένα θάλαμο του νου σε ψευδαισθητική αντήχηση.
Είναι αθηναϊκό φαινόμενο η ερείπωση αυτών των πένθιμων κοιτασμάτων πρότερης ζωής. Διόλου τυχαίας ζωής, καθώς όσα έβλεπα, όσα με περιτριγύριζαν, μέσα στη λάμψη του αθηναϊκού μεσημεριού, ήταν κατάλοιπα ενός πολιτισμού, λησμονημένου, αγνοημένου, υποτιμημένου και προφανώς πλήρως αποστεωμένου, υλικά και πνευματικά. Μόλις πριν από λίγο είχα περπατήσει στην οδό Κορίνης, με τα δικά της μαυσωλεία, είχα βγει στη μισογκρεμισμένη πλατεία Κουμουνδούρου, και μετά, από την οδό Ψαρομηλίγκου είχα βγει στη Σαμουήλ Καλογήρου. Κάθε χρόνο η ερείπωση αυτών των σπιτιών προχωράει βαθιά μέσα στο σώμα μιας αστικής παρακμής, που απλώνεται με υλικά και άυλα ίχνη.
Χωρίς κόπο, όμως, ακόμη και για ένα βλέμμα παρθένο και ανυποψίαστο ως προς το βάθος της αθηναϊκής ιστορίας, τα νεοκλασικά ερείπια της οδού Σαμουήλ Καλογήρου αποκαλύπτονται και φαντάζουν ως πολύτιμα κτερίσματα. Αντιλαμβάνεται ο περιπατητής ότι εδώ αυτοί οι δρόμοι της Αθήνας βιώθηκαν στο παρελθόν με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο και ότι, χωρίς αμφιβολία, το κοινωνικό μείγμα είχε και αυτό άλλου είδους ποικιλία, με ιεράρχηση ρόλων και βαθμίδων αλλά και με μια ώσμωση πιο φυσική και περισσότερο ευεργετική για τη ζωή της καθημερινότητας.
Ωστόσο, πέρα από τους λογικούς και συναισθηματικούς συνειρμούς που μου γεννούσε η θέα των σιωπηλών σπιτιών, δεν μπορούσα να μη σταθώ με προσήλωση και με διάθεση αρχαιολογικής σπουδής στη γενική εικόνα των σπιτιών που ως σύνολο γεννούσαν αισθήματα δέους και σεβασμού.
Είναι μια ολόκληρη σειρά σπιτιών αυτή που και σήμερα εντυπωσιάζει ώς την εκβολή προς την οδό Πειραιώς. Οι δύο γωνίες της Σαμουήλ Καλογήρου και της Πειραιώς έχουν μια ιδιαίτερη θεατρική δραματικότητα, καθώς η μία είναι ισοπεδωμένη, άχρονη και αμνήμων, ενώ η άλλη είναι η γη όπου στέκει ένα από τα ωραιότερα αρχοντικά. Σηματοδοτεί την είσοδο στη Σαμουήλ Καλογήρου για όποιον πλησιάζει από την Πειραιώς. Ενα μπαλκόνι με τέσσερα μαρμάρινα σκαλιστά φουρούσια και κιγκλίδωμα με τροπαιοφόρες Σφίγγες ορίζει τον αισθητικό άξονα της πρόσοψης. Υπάρχει ένας αέρας πρότερης μεγαλοαστικής ζωής, στεγασμένης σε αυτό το αθηναϊκό μέγαρο που στέκει πλέον σαν όστρακο σε μια ξέρα.
Η προοπτική του δρόμου δείχνει τη μία πλευρά με ενιαίο συμπαγές μέτωπο διώροφων αρχοντικών, όλων κενών και ερειπωμένων. Αντικρίζουν τα επίσης ερείπια της απέναντι όχθης, που στέκει εξίσου αρχοντική αλλά ανισοϋψής, με χάσματα και κοιλότητες. Ωχρες γνήσιες του 1900 επιβιώνουν σαν χάρτες στους γερασμένους σοβάδες και σχηματίζουν σκόρπιες λίμνες αθηναϊκής θερμότητας. Αδυνατώ να φανταστώ τον δρόμο με τις πόρτες στη θέση τους, τα παράθυρα με κουρτίνες, με φωνές, καβγάδες, γέλια και έρωτες. Δυσκολεύομαι να φανταστώ τα παιδιά να παίζουν σε αυτόν τον δρόμο, τη χαρά όσων πρωτοκατοίκησαν αυτά τα αρχοντικά.
Νιώθω ωστόσο ότι εδώ υπήρχε μια ζωή που δεν μπορώ να αγνοήσω. Μετρώ οκτώ νεοκλασικά μπαλκόνια σε αυτό το τετράγωνο και άλλα τόσα θα υπήρχαν. Οκτώ μπαλκόνια με 18 μαρμάρινα φουρούσια, αυτά σώζονται, ένας κόσμος ολόκληρος, που έχουμε αφήσει να ρημάζει, να φθίνει, να εξαϋλώνεται…
