O γερμανόφωνος Αγγλος μελετητής του Κάφκα Τζέιμς Χάους (James Hawes) εξέδωσε το 2008 τη βιογραφική μελέτη «Excavating Kafka» («Ανασκάπτοντας τον Κάφκα», εκδ. Quercus) προκαλώντας αντιδράσεις. Ο Χάους πέρασε μια δεκαετία μελετώντας και διδάσκοντας το έργο του Κάφκα και μέσα από ιστορική, πολιτική, κοινωνιολογική ανάγνωση της εποχής και ντοκουμέντων γύρω απ’ τον Τσεχοεβραίο, ανέδειξε σημεία στη ζωή του που οι απανταχού «καφκολόγοι» απέφευγαν να θίξουν μην τυχόν και αμαυρώσουν τη μυθοποιημένη εικόνα του αγιοποιημένου συγγραφέα. Ενας ένας, λοιπόν, οι μύθοι που προσπάθησε να καταρρίψει:
Hταν άγνωστος στην εποχή του;
Οχι. Ο Χάους αναδεικνύει με τεκμήρια τον εκπληκτικό μηχανισμό που στήθηκε για να προβληθεί ο Κάφκα στη φιλολογική πιάτσα της Πράγας. Ο ίδιος ο Κάφκα είχε συμμετοχή σε αυτό το αλισβερίσι με εκδότες, συγγραφείς, κριτικούς, επιτροπές βραβείων.
Hταν θύμα της γραφειοκρατίας;
Οχι. Κατά τον Χάους, ο Κάφκα εργαζόταν στο νομικό τμήμα επιφανούς ασφαλιστικής εταιρείας (είχε διεκδικήσει προαγωγή και αύξηση – με επιτυχία), με υψηλό μισθό, με πολύ ανεκτικό προϊστάμενο και άφθονο χρόνο από το μεσημέρι και μετά να ασχοληθεί με «τα δικά του». Επρόκειτο για επάγγελμα που του προσέδιδε κοινωνικό κύρος και οικονομική άνεση.
Φοβόταν τις γυναίκες;
Ο Χάους μας δείχνει πώς αυτό ακριβώς το κοινωνικό κύρος, η οικονομική άνεση και η αίγλη του ταλαντούχου συγγραφέα κατέστησαν τον νεαρό Κάφκα ελκυστική περίπτωση εργένη. Ωστόσο, όντως φοβόταν τη δέσμευση: καταταλαιπώρησε την αρραβωνιαστικιά του Φελίτσε, την οποία ουδέποτε επιθύμησε, γνωρίζοντας όμως ότι ήταν μια γυναίκα η οποία θα του εξασφάλιζε μια ήσυχη ζωή για να γράφει. Αποτέλεσμα; Γελοίες παλινωδίες και, βέβαια, απιστίες.
Ζούσε βίο ασκητικό;
Οχι και τόσο. Σύμφωνα πάντοτε με τον Χάους, ο Κάφκα ήταν ξενύχτης και τακτικός θαμώνας οίκων ανοχής. Στην καλύτερη περίπτωση, προτιμούσε σερβιτόρες και αποτυχημένες ηθοποιούς, τη συντροφιά των οποίων απολάμβανε στα εστιατόρια με τα περίφημα σεπαρέ της εποχής, και σε δωμάτια ξενοδοχείων. Ο Χάους παραθέτει επίσης στο βιβλίο του σειρά σχεδίων από την προσωπική συλλογή του Κάφκα με πορνογραφικό υλικό, σαδομαζοχιστικές νύξεις και σχήματα κτηνοβασίας…
«Προέβλεψε» το Ολοκαύτωμα;
O Χάους μας δείχνει ότι ο Κάφκα έγραφε γερμανικά και ότι ήταν υπέρμαχος της Αυστρίας και της Γερμανίας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αν «προέβλεψε» το Ολοκαύτωμα, τότε τα έξι εκατομμύρια Εβραίων που χάθηκαν, ήταν ανόητοι που δεν το προέβλεψαν; Απόψεις σαν και αυτές όχι μόνον υπεραπλουστεύουν την πολυκάναλη σημασία του έργου του Κάφκα, αλλά αποτελούν και προσβολή απέναντι στα θύματα του Ολοκαυτώματος.
Ζήτησε να καεί το έργο του;
Οχι. Σύμφωνα με τον Χάους, ζήτησε να καούν μόνο τα προσωπικά του έγγραφα και σημειωματάρια, καθώς και όσα λογοτεχνικά έργα άφησε ημιτελή. Ουδέποτε ζήτησε τον αφανισμό ολόκληρου του έργου του.
Τον βασάνιζε ο πατέρας του;
Οχι ακριβώς. Οντως τον φοβόταν, με δεδομένη όμως τη ζωή που έκανε ο γιος (χάρη στις δουλειές του πατέρα του, ο οποίος δεν έθεσε ποτέ καμία απαγόρευση στον γιο του, αφήνοντάς τον να σπουδάσει ό,τι θέλει, να γράφει, να κάνει γυμνισμό, να ξενυχτάει), η εικόνα που προκύπτει είναι ενός μάλλον υπερπροστατευμένου γιου που ήθελε με το ζόρι ο πατέρας του να τον θαυμάζει ως συγγραφέα. Το ότι ο γιος Κάφκα δαιμονοποίησε τον πατέρα είχε ευεργετικές συνέπειες στον συγγραφέα Κάφκα…
