Στο πεδίο του «φανταστικού» ως είδους κινούνται τρεις παραστάσεις εντελώς διαφορετικής δραματουργικής υφής και ιστορικής ταυτότητας, αλλά με κοινό άξονα τη μεταγραφή της ονειρικής πραγματικότητας στη συνείδηση των δραματικών προσώπων, σε ένα χρόνο ρευστό και τόσο απροσδιόριστο, που λιώνει στη σκηνική θέαση όπως το χιόνι στην περίοδο της τήξης.
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος με ουσιαστική γνώση του γερμανικού εξπρεσιονισμού συνέθεσε μία τολμηρή σκηνική πραγματεία. Διασκεύασε τη «μαύρη» κωμωδία του Γκέοργκ Κάιζερ, «Εκείνος που έκλεψε τη μέρα και πλήρωσε τη νύχτα» (1912) και τη σκηνοθέτησε ως μία σκοτεινή και εφιαλτική φάρσα με στοιχεία καρικατούρας, εξαιρετικά προφητική και επίκαιρη. Με φόντο την προπολεμική Ευρώπη και θεματικό άξονα την απρόβλεπτη ενέργεια ενός φιλήσυχου τραπεζικού ταμία να κλέψει ένα μεγάλο ποσό, παρασυρόμενος από μία μυστηριώδη και σαγηνευτική γυναίκα, η δράση συνιστά μία περιπλάνηση στις άγνωστες πτυχές της πόλης, μία αναζήτηση που μετατρέπεται σε ένα υπαρξιακό ταξίδι, μία οντολογική προσέγγιση μοτίβων εξαιρετικά σύγχρονων: αόρατοι μηχανισμοί εξουσίας, συλλογική παράνοια που παράγει πολέμους, επιβολή του ισχυρού εις βάρος του δικαίου, άκρατος εγωκεντρισμός, επικράτηση της χυδαιότητας έναντι της αισθητικής. Οι ρυθμοί της παράστασης γοργοί και κινηματογραφικοί, παραπέμπουν σε ασπρόμαυρες ταινίες του βωβού κινηματογράφου, διανθισμένες με εικόνες ποδηλασίας, έργων τέχνης, πορνείων και γκισέ τραπεζών.
Ο Μοσχόπουλος συνέθεσε μία παράσταση – πρότυπο καλλιτεχνικής αρτιότητας. Μία παράσταση συνόλου, όπου όλες οι συνιστώσες διαλέγονται με μέτρο και ισορροπούν μεταξύ τους χωρίς υπερβολές ή ελλείψεις στο σκηνοθετικό, ερμηνευτικό, μουσικό ή σκηνογραφικό πεδίο. Ο Βασίλης Παπατσαρούχας ανέλαβε την καλλιτεχνική επιμέλεια σκηνικού, κοστουμιών και βίντεο, προκαλώντας την αμφιβολία του θεατή, αν όλα αυτά που βλέπει, συμβαίνουν επί σκηνής ή στο μυαλό των προσώπων ή ακόμη και στο δικό του. Η αφήγηση ολίγον γκροτέσκα και τρομακτική, ολίγον μακάβρια και κωμική, ολίγον συνειρμική και συμβολική. Αυτά τα «ολίγον» συνθέτουν ωστόσο ένα χειροποίητο, εξαιρετικής θεατρικότητας, εικαστικό επίτευγμα. Ο Ορφέας Αυγουστίδης ως ταμίας και η Ευγενία Σαμαρά στους γυναικείους ρόλους εντυπωσιάζουν με την κλίμακα των ερμηνευτικών τους δεξιοτήτων. Οι Βαλεντίνος Κόκκινος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Αλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Πλεμμένος σκιαγράφησαν σημαντικούς τύπους. Η μουσική του Δήμου Βρύζα, η κινησιολογία της Ζωής Χατζηαντωνίου και οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου ολοκληρώνουν τη συλλεκτική σκηνική μινιατούρα.
«Εγώ κι εσύ»
Η Σοφία Βγενοπούλου συνομίλησε με το πάθος δύο εφήβων να αναμετρηθούν με τον θάνατο και ανέδειξε όλες τις εσωτερικές πτυχές αυτής της άνισης αντιπαράθεσης. Η σκηνοθεσία της στόχευσε στην εξωτερίκευση όλων των εσωτερικών συγκρούσεων και εστίασε με το έμπειρο καλλιτεχνικό αλλά και επιστημονικό βλέμμα της στις εντάσεις, στις εφηβικές εκρήξεις, στις ρήξεις και στις συνδέσεις ώστε η κορύφωση του τέλους να οδηγήσει τον θεατή όχι μόνο στην έκπληξη αλλά και στη συνειδητοποίηση των εύθραυστων ορίων ανάμεσα στον ρεαλισμό και στη φαντασιακή μεταγραφή του. Το κλειστοφοβικό σύμπαν των εφηβικών αναζητήσεων, οι αβεβαιότητες και οι οδυνηρές συνειδητότητες, οι ανεξάντλητες τρυφερότητες, εικονοποιούνται στο σκηνικό της Αρτέμιδος Φλέσσα με τρόπο που προσφέρει στον θεατή μία βιωματική εμπειρία οικειότητας. Η Λήδα Κουτσοδασκάλου νευρώδης, δυναμική αλλά και ονειρική, ευαίσθητη έως και κρυπτορομαντική ηρωίδα, καταθέτει μία σημαντική ερμηνεία στον ρόλο της ευφυούς και εσωστρεφούς Καρολάιν, της έφηβης που ζει κλεισμένη στο δωμάτιό της λόγω χρόνιας νόσου και καλείται να διαχειριστεί την πρόκληση της ουσιαστικής σύνδεσης με τον Αντονι, τον εξωστρεφή και αισιόδοξο νέο που διαταράσσει την ηρεμία της. Ο Στέργιος Μικρούτσικος δημιουργεί τον δικό του Αντονι χτίζοντας σιγά σιγά την αποδόμηση κάθε ρεαλιστικής δομής του έργου.
Η Λήδα Κουτσοδασκάλου καταθέτει μία σημαντική ερμηνεία στον ρόλο της ευφυούς και εσωστρεφούς Καρολάιν στο «Εγώ κι εσύ», που σκηνοθετεί η Σοφία Βγενοπούλου.
«Οι Δημοκράτορες»
Μία «φασαριόζικη» παράσταση έστησε ο Γιάννης Αποσκίτης, ο οποίος έγραψε και σκηνοθέτησε τους «Δημοκράτορες» ως δεύτερο μέρος μιας «άτυπης πολιτικής τριλογίας» που εκκινεί με τους «Προβοκάτορες» (2022). Πρόκειται για μία πρωτότυπη ιδέα, εμπνευσμένη από το διήγημα του Εντγκαρ Αλαν Πόε «Το σύστημα του δόκτορος Πίσσα και του καθηγητή Φτερά», με σαφή την πρόθεση του Αποσκίτη να παρωδήσει το κράτος της «Ωρυγίας» ως μετωνυμία ενός διαλυμένου σύγχρονου κράτους. Στην περίπτωση των «Δημοκρατόρων» παρατηρείται σκηνοθετικά η τομή ανάμεσα στο πρώτο και στο δεύτερο μέρος, όπου η φασαρία και η υπερβολική ένταση των ξέφρενων κωμικών σκηνών του κράτους της Ωρυγίας γίνεται αυτοσκοπός, η γκροτέσκα φόρμα της φάρσας δεν ελέγχεται, δεν οριοθετείται και δεν μετριάζεται από τον σκηνοθέτη.
Στους «Δημοκράτορες» η υπερβολική ένταση των ξέφρενων κωμικών σκηνών γίνεται αυτοσκοπός και η γκροτέσκα φόρμα της φάρσας δεν μετριάζεται από τον σκηνοθέτη Γιάννη Αποσκίτη.
Παρ’ όλα αυτά, η δραματουργική σύλληψη παραμένει ενδιαφέρουσα, τα σκηνικά του Κωνσταντίνου Σκουρλέτη και τα κοστούμια της Βενετίας Λονγκ ευφάνταστα, ο μουσικός επί σκηνής Δημήτρης Λώλης εναρμονισμένος με το αισθητικό αποτέλεσμα. Οι εξαιρετικές ερμηνείες των ταλαντούχων ηθοποιών Μπάμπη Αλεφάντη, Εύας Τζανακάκη, Αρτεμης Βαλτζάκη, Αθηνάς Παπαδάκη, Θοδωρή Θεοδωρακόπουλου και Κωνσταντίνου Μαυρόπουλου υποστηρίζουν την όλη σουρεαλιστική σύλληψη, η οποία απαιτεί ωστόσο μία βαθύτερη επεξεργασία ώστε να αποδοθεί το σκηνικό αποτέλεσμα ως ολοκληρωμένο.
*Η κ. Ρέα Γρηγορίου είναι διδάκτωρ Ιστορίας – Δραματολογίας ΑΠΘ.
