Με το φως της νύχτας η πόλη γίνεται πιο ποιητική, ιδίως σε δρόμους με ελάχιστη κίνηση, όπως είναι η οδός Τσακάλωφ πίσω από τον Αγιο Διονύσιο. Αυτή η σιωπή στην υγρασία μιας αστικής μοναξιάς γεννάει μια ατμόσφαιρα απολύτως ιδιαίτερη καθώς σκιές και θυρώματα, φυλλωσιές και είσοδοι, μπαλκόνια και υφές υλικών συνθέτουν εξαρχής έναν τρόπο να δει κανείς και εντέλει να βιώσει την πόλη.
Ο Αγιος Διονύσιος της οδού Σκουφά, με όλη τη μεγαλοπρέπειά του, συντηρεί στην πίσω όψη του έναν αυθύπαρκτο μικρόκοσμο. Η Τσακάλωφ, από τη Δημοκρίτου έως τη Λυκαβηττού, έχει θέα στην πίσω όψη της εκκλησίας, με την όμορφα χτενισμένη επιδερμίδα της, χωνεμένη στον χρόνο, με ανταύγειες χρυσαφένιες στο φως της νύχτας. Ο ναός, επιβλητικός, ψηλός, ογκώδης, στέκει ως γεννήτορας αισθήσεων. Επιβάλλει έναν τρόπο να νιώσει ο διαβάτης την κλίμακα των όγκων, τη ροή του χρόνου, το φευγαλέο της ύπαρξης. Γι’ αυτό η σειρά των κτιρίων επί της Τσακάλωφ, πίσω από τον Αγιο Διονύσιο, μοιάζει τη νύχτα τυλιγμένη στη σιωπή. Είναι κτίρια, όλα του 20ού αιώνα, παλαιότερα και νεότερα, αλλά όλα, δίχως εξαίρεση, «παλαιωμένα» στη ζύμωση της πόλης. Ενα προς ένα έχουν χαρακτήρα, όλα μαζί είναι ένα σώμα βαθιά αθηναϊκό, στέκουν σαν μάρτυρες, φρουροί, νυχτοφύλακες.
Η γωνιακή πολυκατοικία προς τη Λυκαβηττού (δρόμος που σε εκείνο το σημείο φέρει επίσης αυτή την ξεχωριστή αύρα) είναι ένα κομψό κτίριο διαμερισμάτων της δεκαετίας του 1930, εκεί όπου έχει χτιστεί η παράδοση του «Φωτογραφικού Κύκλου». Σε εκείνο το σημείο υπάρχει μια βαθιά ριζωμένη γλυσίνα, από μόνη της μνημείο της πόλης, ένα γλυπτό της φύσης με συστρεφόμενους κλώνους που θυμίζουν με έναν τολμηρό συνειρμό το σύμπλεγμα του Λαοκόοντα. Αποτελεί πάντα ερέθισμα που δίνει με τρόπο απτό τη δυνατότητα μιας άλλης διάστασης στην πόλη. Την άνοιξη γεννάει ένα υπερθέαμα ανθοφορίας. Η ίδια αυτή, η γωνιακή, προπολεμική πολυκατοικία του 1934, έργο του αρχιτέκτονα Ιωάννη Αξελού, έχει εισόδους στη Λυκαβηττού (28 και 30) με επιβλητικά θυρώματα και μαύρα κιγκλιδώματα που απελευθερώνουν έναν αέρα αθηναϊκής αρχοντιάς του Μεσοπολέμου.
Μαγικός θόλος
Στα δέντρα γύρω από τον Αγιο Διονύσιο, εκτός από τις προτομές των Φιλικών, κατοικούν πολλά πουλιά, ενώ οι χαρουπιές, τα πλατάνια, οι λεύκες και οι συκιές φτιάχνουν έναν ασφαλή και όμορφο κόσμο. Τη νύχτα γίνεται ένας θόλος. Στον αριθμό 42 της Τσακάλωφ η παλιά, ψηλόλιγνη, ξυλόγλυπτη εξώθυρα με τον φεγγίτη της ως στέμμα μας θυμίζει το Κολωνάκι πριν από το 1935, όταν πολλά σπίτια της πρώτης περιόδου επιβίωναν και πολύ περισσότερα χτισμένα ανάμεσα στο 1900 και το 1930 ήταν ακόμη γερά και λειτουργικά έως τη δεκαετία του 1950.
Στη γωνία με τη Δημοκρίτου, εκεί όπου ήταν η ταβέρνα με το όνομα του δρόμου, υπάρχει άλλη μία παλιά εξώθυρα στον αριθμό 36 (μια όμοια πόρτα του ιδίου κτιρίου βρίσκεται στη Δημοκρίτου 23) που μας δίνει το μέτρο το αισθητικό, το κοινωνικό, το οικονομικό της Τσακάλωφ γύρω στο 1910. Αλλά καθώς αυτό το τμήμα του δρόμου έχει αυτή την αφηγηματική πυκνότητα και την αθηναϊκή αυθύπαρκτη κλίμακα, θα συμπεριλάβουμε στο κάδρο και την πολυκατοικία στους αριθμούς 38 και 40 της Τσακάλωφ. Χτισμένη προφανώς στη θέση δύο παλαιών σπιτιών, μάλλον στα χρόνια του 1960, είναι και αυτή η πολυκατοικία κομμάτι της μεγάλης αθηναϊκής ιστορίας που απλώνεται σε όλο το σώμα του 20ού αιώνα. Τη νύχτα που την είδα, με τη μοντερνιστική είσοδό της υποφωτισμένη ατμοσφαιρικά, ένιωσα ένα σκίρτημα μπροστά σε κάτι επώδυνα οικείο.
