Στην οθόνη του υπολογιστή βλέπουμε τον σκηνοθέτη Θανάση Ρεντζή, ο οποίος έφυγε από τη ζωή τον Αύγουστο του 2025, να αφηγείται πώς εν μέσω χούντας έκανε τα πρώτα του βήματα στον πειραματικό κινηματογράφο. Μιλάει για τον φόβο της λογοκρισίας και τα «κόλπα» για να την παρακάμψεις, καθώς και τη θρυλική ταινία του «Ασπρο+Μαύρο», που είχε στόχο «να αρπάξουμε το όνειρο τη στιγμή που γεννιέται». Στη συνέντευξη ερωτάται για τη συνέχεια του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου, δίνοντας μια ενδιαφέρουσα απάντηση: «Εχουν εκλείψει πολλές σημαντικές συντεταγμένες. Η πρώτη έχει να κάνει με το ποια είναι η επιδίωξή σου όταν κάνεις κινηματογράφο. Από τις φαντασιώσεις που είχαμε εκείνη την εποχή δεν έχει μείνει απολύτως τίποτα και το μόνο που απομένει είναι να καθιερωθείς ως “υπάρχων”. Δεν έχει άλλη επιδίωξη ο σημερινός σκηνοθέτης – και γενικότερα καλλιτέχνης. Δεν έχει τη μανία να ευαισθητοποιήσει σε μια ορισμένη κατεύθυνση ώστε να προκύψει μεταμόρφωση συνείδησης και κοινωνικής δομής».
Πρόκειται για την τελευταία συνέντευξη που έδωσε ο πιονέρος κινηματογραφιστής, μονταρισμένη μάλιστα από τον σκηνοθέτη Νίκο Πάστρα με υλικό από τις ταινίες του, εν είδει ντοκιμαντέρ. Ωστόσο δεν θα τη βρείτε πουθενά. Ακόμη τουλάχιστον. Θα είναι διαθέσιμη τους επόμενους μήνες στο Filmography.gr, την καινούργια ψηφιακή βάση δεδομένων, που έρχεται να συμπληρώσει την καταφανή έλλειψη πληροφοριών για τις ταινίες του ελληνικού σινεμά και την οποία ετοιμάζουν αυτό το διάστημα τρεις κορυφαίοι θεσμοί του ελληνικού οπτικοακουστικού τομέα: το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας, και η Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου.
Παιδί της πανδημίας
«Το Filmography.gr είναι παιδί της πανδημίας – μια ιδέα που γεννήθηκε από τις ιδιαίτερες συνθήκες που προέκυψαν από αυτή την πρωτοφανή για την ανθρωπότητα κατάσταση. Τον Μάρτιο του 2020, λίγες ημέρες μετά την αναβολή του 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, προσπαθούσαμε να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον κόσμο. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, καθώς τακτοποιούσαμε συρτάρια και βιβλιοθήκες, κλεισμένοι στο σπίτι μας, συνειδητοποιήσαμε την τεράστια σημασία των αρχείων. Μετά την πρώτη καραντίνα πληροφορηθήκαμε την ύπαρξη ενός προγράμματος “για τη δημιουργία, ανάδειξη και ανάπτυξη ψηφιακού πολιτιστικού αποθέματος”. Αυτή ήταν η ευκαιρία για τη δημιουργία ενός μεγάλου αρχείου για το ελληνικό σινεμά. Ηρθαμε σε επαφή με την ελληνική κινηματογραφική κοινότητα –πρώτα με το ΕΚΚΟΜΕΔ (τότε ΕΚΚ και ΕΚΟΜΕ) και την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου– και αρχίσαμε να ανταλλάσουμε ιδέες. Αυτό που προέκυψε ήταν μια βάση δεδομένων, ένα αρχείο ενημερωτικό, εκπαιδευτικό και δημιουργικό, το οποίο ελπίζουμε ότι θα διασώσει τα ίχνη του ελληνικού κινηματογράφου για τις επόμενες γενιές», μας λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΦΚΘ, Ορέστης Ανδρεαδάκης.
Το πρόγραμμα που αναφέρει υλοποιείται με πόρους του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» και πρόκειται να κάνει την πρώτη του γνωριμία με το ευρύ κοινό στις 13 Μαρτίου, στο πλαίσιο σχετικής ημερίδας του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. «Το Filmography είναι μια προέκταση της μνήμης μας, ένα δίκτυο σχέσεων ανάμεσα στις κινούμενες εικόνες και στους ανθρώπους που τις δημιούργησαν», αναφέρει ο κ. Ανδρεαδάκης. Πράγματι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει εξασφαλίσει η «Κ», η βάση δεδομένων πρόκειται (αρχικά) να συμπεριλάβει 2.016 ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους –1.564 και 451 αντίστοιχα– με αναφορές στους τόπους που γυρίστηκαν, στα φεστιβάλ που συμμετείχαν και στα βραβεία που απέσπασαν, συνοδευμένες και από 7.730 φωτογραφίες. Κάποιες από τις αυτές μάλιστα αποτελούν σπάνια ντοκουμέντα, είτε από τις ίδιες τις ταινίες είτε στιγμιότυπα από τα γυρίσματα, που εμφανίζονται για πρώτη φορά στα μάτια του κοινού. Μαζί και αφίσες, διαφημιστικά φυλλάδια και τρέιλερ, που συμπληρώνουν το οπτικοακουστικό περιεχόμενο. Οσο για «τους ανθρώπους που τις δημιούργησαν», η πλατφόρμα συμπεριλαμβάνει λίστες συντελεστών καθώς και ξεχωριστές σελίδες για 768 σκηνοθέτες, με τα βιογραφικά και την αναλυτική φιλμογραφία τους.
«Το Filmography είναι μια προέκταση της μνήμης μας, ένα δίκτυο σχέσεων ανάμεσα στις κινούμενες εικόνες και στους ανθρώπους που τις δημιούργησαν», σημειώνει ο Ορέστης Ανδρεαδάκης.
Ολα τα παραπάνω αποτελούν την αρχή, αφού στόχος των τριών φορέων είναι η δίγλωσση (ελληνικά-αγγλικά) πλατφόρμα να εμπλουτίζεται διαρκώς, λειτουργώντας ως ένα δυναμικό αποθετήριο –η δημιουργία του έχει εξαγγελθεί αρκετές φορές μέσα στα τελευταία χρόνια– που θα προσκαλεί τον επισκέπτη να περιηγηθεί να συγκρίνει, αλλά και να επιστρέφει προκειμένου να ανακαλύψει καινούργιες γνώσεις. Αλλωστε η πληροφορία θα είναι πλούσια, ακόμη και στις πιο εξειδικευμένες μορφές της. Εκείνος που θα πλοηγείται στο Filmography θα μπορεί να αντλεί στοιχεία για τη διανομή μιας ταινίας, να μάθει τις πηγές της έρευνας που την τεκμηριώνει, να βρει σχετικές παραπομπές στα μέσα ενημέρωσης, να ανακαλύψει ενδιαφέροντα trivia και να πληροφορηθεί σχετικά με τα διαθέσιμα format, καθώς και με τις επαφές για την εύρεση κάθε υπάρχουσας κόπιας. Επιπλέον, εκεί θα υπάρχει και υλικό όπως σενάρια, λίστες διαλόγων και υποτίτλων, το οποίο δεν θα βρίσκεται σε κοινή χρήση λόγω πνευματικών δικαιωμάτων, όμως θα είναι ταξινομημένο με τρόπο που θα επιτρέπει την πρόσβαση από ερευνητές και προγραμματιστές φεστιβάλ ή ειδικών προβολών, κατόπιν αιτήματος.
Η πλατφόρμα στην αρχική μορφή της θα περιλαμβάνει στοιχεία για 2.016 ταινίες, 7.730 σπάνιες φωτογραφίες από γυρίσματα, αφίσες κ.λπ., καθώς και ξεχωριστές σελίδες για 768 σκηνοθέτες.
Οπως εύλογα αντιλαμβάνεται κάποιος, ο αριθμός των 2.000 και πλέον ταινιών, αν και φαντάζει μεγάλος, βρίσκεται πολύ μακριά από το σύνολο της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής ανά τις δεκαετίες, ώστε να συνθέσει ένα πραγματικό «ελληνικό IMDb». Οι φορείς ωστόσο, αφενός, υπόσχονται ότι ο κατάλογος θα εμπλουτίζεται διαρκώς, αφετέρου, επισημαίνουν ότι και οι υπάρχουσες καταχωρίσεις καλύπτουν όλες τις περιόδους του ελληνικού σινεμά, από τα προπολεμικά σπάργανα μέχρι σήμερα, ενώ είναι και αντιπροσωπευτικές όλων των ειδών (κωμωδία, δράμα, μιούζικαλ κ.ο.κ.) και των κατηγοριών (μυθοπλασία, ντοκιμαντέρ, animation κτλ.).
Ούτως ή άλλως, είναι εμφανές ότι η καινούργια βάση δεδομένων δεν εστιάζεται μόνο στο εύρος της πληροφορίας, αλλά και στο βάθος της.
Σε αυτό το πλαίσιο, πλην της συνέντευξης του Θανάση Ρεντζή, διαθέσιμες εκεί θα είναι ακόμη 30 πρωτότυπες συζητήσεις με εμβληματικούς δημιουργούς και συντελεστές ταινιών, όπως οι σκηνοθέτες Αντουανέττα Αγγελίδη, Παντελής Βούλγαρης, Φώτος Λαμπρινός, Γιώργος Τσεμπερόπουλος, ο σεναριογράφος Πέτρος Μάρκαρης, ο διευθυντής φωτογραφίας Νίκος Καβουκίδης, αλλά και διακεκριμένοι μοντέρ, ενδυματολόγοι και μακιγιέρ, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν από τον Απρίλιο του 2025 έως σήμερα. Ολες μαζί χαρτογραφούν την ιστορία της ελληνικής κινηματογραφίας, βασισμένες σε μια ιδέα των φοιτητών και φοιτητριών του Οπτικοακουστικού Εργαστηρίου του Τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και με σκοπό να πολλαπλασιαστούν μέσα στα επόμενα χρόνια. Τελικός στόχος είναι το Filmography, συμμορφωμένο και με τις απαιτήσεις προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία, να γίνει πλήρως διαθέσιμο στο κοινό λίγο μετά το Πάσχα.
Το Filmography υλοποιείται από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας και την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, με πόρους του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», και πρόκειται να κάνει «πρεμιέρα» στις 13 Μαρτίου.
