«Οι 200 πήγαιναν τραγουδώντας για να στηθούν στο γερμανικό εκτελεστικό απόσπασμα. Αλλοι λένε ότι τραγουδούσαν τον ύμνο του ΕΑΜ, άλλοι τη Διεθνή, άλλοι τον Εθνικό Υμνο. Μπορεί και τα τρία», ανέφερε ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης (στο ρεπορτάζ του Νικόλα Ζώη, φύλλο «Κ» 17/2) για τις δώδεκα φωτογραφίες που εμφανίστηκαν στον ιστότοπο δημοπρασιών eBay και απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών κομμουνιστών που την Πρωτομαγιά του 1944 εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής, ως αντίποινα στην ενέδρα που είχε στήσει ο ΕΛΑΣ τον προηγούμενο Απρίλιο στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, σκοτώνοντάς τον.
«Ο,τι κι αν είπαν τα χείλη τους εκείνη τη στιγμή, πριν από 82 χρόνια, το έλεγαν σ’ εμάς. Τώρα πρέπει η φωνή τους να ακουστεί», έγραψε στο ίδιο φύλλο της «Κ» ο Μιχάλης Τσιντσίνης. Είναι περιττό να επαναλάβω –να συμπυκνώσω– τι γράφτηκε στο Διαδίκτυο για το θέμα των 12 φωτογραφιών, για τις ιστορίες των 200. Αλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που η διαδικτυακή «ελευθερία της γνώμης» κατέδειξε την άγνοια, την ημιμάθεια, τον διδακτισμό των Ελλήνων.
Πολλοί μπερδεύουν ακόμη την Εθνική Αντίσταση –οι 200 ήταν Ελληνες που αγωνίζονταν για την απελευθέρωση της πατρίδας τους από τους κατακτητές ναζί– με τον ιδεολογικοπολιτικό εμφύλιο πόλεμο που σπάραξε τη χώρα από το 1946 έως το 1949.
Ενώ η πολιτιστική παραγωγή έχει αγγίξει τα θέματα αυτά (στο θέατρο, ποιος ξεχνά την αριστουργηματική «Νίκη» της Λούλας Αναγνωστάκη· πρόσφατη η επανάληψη της παράστασης «Γιοι και κόρες» του Καλαβριανού) και η εξειδικευμένη ιστορική έρευνα έχει αποκρυσταλλώσει το ιστορικό τους πλαίσιο, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει αμήχανο. Η εθνική αντίσταση στη ναζιστική κατοχή διδάσκεται επιδερμικά, ενώ ο εμφύλιος πόλεμος εμφανίζεται μόνο στην Ιστορία Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου, δηλαδή στην τελευταία τάξη της 12ετούς εκπαίδευσης, όπου όλοι οι υποψήφιοι επικεντρώνονται στις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Αλλά και που υπάρχει το σχετικό κεφάλαιο στο βιβλίο, δεν διδάσκεται. Ο τυπικός λόγος είναι πως δεν φτάνει ο διδακτικός χρόνος. Ο ουσιαστικός λόγος, προφανής: το ιδεολογικό υπόβαθρο της Εθνικής Αντίστασης δεν εξυπηρετεί το μεταπολεμικό εθνικό αφήγημα. Είναι δύσκολο θέμα, για το οποίο οι καθηγητές είναι αβοήθητοι, χωρίς τα παιδαγωγικά εργαλεία –π.χ. σχέδια μαθήματος, πηγές– να το προσεγγίσουν.
Η αμηχανία της πολιτείας μεταβολίζεται σε ένα αφήγημα που δηλητηριάζει τη δημόσια σφαίρα, εγκλωβίζει τους Ελληνες σε αγκυλώσεις, στερεί από τη σύγχρονη Ελλάδα τη δυνατότητα να μιλήσει για την εθνική της ταυτότητα.
