Το ισόγειο γραφείο του στο κέντρο της Αθήνας, ένας χώρος απλός, από αυτούς που δύσκολα θα αποσπούσαν την προσοχή σου αν περνούσες απ’ έξω, ήταν ηλιόλουστο τη μέρα που συναντηθήκαμε. Εκεί είναι ο χώρος του σεναριογράφου Ευθύμη Φιλίππου, ένα περιβάλλον μάλλον ταιριαστό για κάποιον που η γραφή του αποφεύγει συστηματικά κάθε μορφή επίδειξης.
Σεναριογράφος ταινιών όπως ο «Κυνόδοντας», οι «Αλπεις», ο «Αστακός», ο «Θάνατος του ιερού ελαφιού», που σκηνοθέτησε ο στενός συνεργάτης του Γιώργος Λάνθιμος, υποψήφιος για Οσκαρ, βραβευμένος στις Κάννες, ο Φιλίππου δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Παράλληλα με τον κινηματογράφο έχει αναπτύξει πλούσια συγγραφική και θεατρική δραστηριότητα, με έργα όπως τα «Κάποιος μιλάει μόνος του κρατώντας ένα ποτήρι γάλα», «Σκηνές», «Απολογίες 4 και 5», «Αίματα» και «Ετυμολογίες». Επιπλέον, έχει δημοσιεύσει συλλογές κειμένων, όπως η αγγλόφωνη Noon, σε μια συνολική εξερεύνηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και του παραλόγου.
Δύο χρόνια μετά την κυκλοφορία του φιλμ «Ιστορίες καλοσύνης», στο οποίο συνυπέγραψε το σενάριο με τον Λάνθιμο, ο Φιλίππου επιστρέφει στη μεγάλη οθόνη αυτή τη φορά με μια διεθνή παραγωγή, το «Rosebush Pruning», σε συνεργασία με τον πολυβραβευμένο Βραζιλιάνο σκηνοθέτη Καρίμ Αϊνούζ. H ταινία βασίζεται στην ιταλική «Fists in the Pocket» του Μάρκο Μπελόκιο, από το 1965. «Ηταν μια πρωτόγνωρη εμπειρία για μένα, γιατί ήταν η πρώτη φορά που μου ζητήθηκε να γράψω μια ταινία η οποία να βασίζεται σε μια άλλη ταινία», μας λέει ο Φιλίππου, σπεύδοντας να εξηγήσει ότι είναι επιφυλακτικός με διασκευές ή αναπροσαρμογές. «Υπάρχει πάντα αυτό το “αν κάτι είναι πολύ ωραίο, γιατί να το πειράξεις; Κι αν κάτι δεν είναι ωραίο, γιατί να ασχοληθείς;”».
Ο Ευθύμης Φιλίππου είναι Ελληνας σεναριογράφος, συγγραφέας και θεατρικός δημιουργός, διεθνώς αναγνωρισμένος για τη συνεργασία του με τον Γιώργο Λάνθιμο σε ταινίες όπως ο «Κυνόδοντας» (2009), οι «Αλπεις» (2011), ο «Αστακός» (2015), ο «Θάνατος του ιερού ελαφιού» (2017) και οι «Ιστορίες καλοσύνης» (2024). Εχει αναπτύξει πλούσια θεατρική δραστηριότητα με έργα όπως «Αίματα», «Ρομπ», «Απολογίες 4 και 5» και «Ετυμολογίες», ενώ έχει δημοσιεύσει συλλογές κειμένων, όπως η αγγλόφωνη Noon.
Παγκόσμια πρεμιέρα
Το «Rosebush Pruning» έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βερολίνου χθες, διεκδικώντας τη Χρυσή Αρκτο. Πρόκειται για μια σάτιρα που ξεσκεπάζει τον παραλογισμό της παραδοσιακής πατριαρχικής οικογένειας: οι ζωές τεσσάρων εύπορων αδερφών από την Αμερική, που βρίσκονται απομονωμένοι σε μια ισπανική βίλα, ανατρέπονται όταν ο μεγαλύτερος αδερφός φεύγει, αποκαλύπτοντας σκοτεινά μυστικά και πυροδοτώντας ένα θανάσιμο σχέδιο ενάντια στην προβληματική τους οικογένεια.
Αυτό ακριβώς το πεδίο έντασης είναι που τον απασχολεί όταν γράφει, όπως λέει ο ίδιος. Ενα μοτίβο γνώριμο από προηγούμενες δουλειές του, όπως ο «Κυνόδοντας». «Το ενδιαφέρον για μένα πάντα βρίσκεται στις συμπεριφορές των ανθρώπων και στη δυναμική που μπορεί να δημιουργήσει μια απλή κίνηση του χεριού ή μία μόνο λέξη. Είναι φαντάζομαι ακατόρθωτο, αλλά τους ανθρώπους προσπαθώ να περιγράψω, με ή χωρίς επιτυχία, αυτός είναι ο σκοπός. Ακόμη κι αυτούς με τους οποίους διαφωνώ», λέει.
Πρώτη φορά μου ζητήθηκε να γράψω μια ταινία η οποία να βασίζεται σε μια άλλη ταινία. Υπάρχει πάντα αυτό το «αν κάτι είναι πολύ ωραίο, γιατί να το πειράξεις; Κι αν κάτι δεν είναι ωραίο, γιατί να ασχοληθείς;».
Και συμπληρώνει: «Δηλαδή ενώ είμαι ένας άνθρωπος που δεν συμπαθώ καθόλου την ένταση, τη χειροδικία, τη δυνατή φωνή και φοβάμαι όσο τίποτα το μίσος, ταυτόχρονα οφείλω να κατανοήσω και να περιγράψω όλα τα παραπάνω σαν αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης».
Εκτός από τη σάτιρα, η ταινία δανείζεται πολλά και διαφορετικά στοιχεία από την κωμωδία, το δράμα και το θρίλερ. «Κάθε σκηνή έχει τον δικό της τόνο – η μια πιο δραματική, η άλλη πιο κωμική. Αλλά το πώς θα παρουσιαστεί το δράμα ή το αστείο προκύπτει με έναν τρόπο συγκεκριμένο, όπως πάντα όταν γράφω: χωρίς να υπάρχει κάτι προκαθορισμένο πίσω από αυτό».
Το σενάριο του Ευθύμη Φιλίππου πλαισιώνει ένα αξιοπρόσεκτο καστ, ανάμεσά τους η Ελ Φάνινγκ, η Ράιλι Κίου, ο Τζέιμι Μπελ και η Πάμελα Aντερσον, δίνοντας στους χαρακτήρες βάθος και πολυπλοκότητα. Ο Φιλίππου σημειώνει ότι η επιλογή των ηθοποιών συχνά τον εκπλήσσει, καθώς οι χαρακτήρες που είχε στο μυαλό του αποκτούν νέα διάσταση μέσα από τις ερμηνείες τους.
Οσον αφορά τη δουλειά του με τον Καρίμ Αϊνούζ –ο οποίος έχει διακριθεί σε μεγάλα φεστιβάλ όπως οι Κάννες και το Βερολίνο–, ο Φιλίππου περιγράφει μια άριστη συνεργασία. «Με τον Καρίμ δεν γνωριζόμασταν· συναντηθήκαμε με αφορμή την ταινία. Είναι ένας κατά τη γνώμη μου πολύ γλυκός και ευχάριστος άνθρωπος. Επίσης έχει μια ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα, την επισκέπτεται συχνά, πράγμα που βοήθησε πολύ και σε πρακτικό επίπεδο, αλλά και σε συναισθηματικό κατά τη διάρκεια της συγγραφής».
Καθώς προχωράει η συζήτηση, ο σεναριογράφος μάς περιγράφει πώς εξελίσσεται μια ιδέα σε ολοκληρωμένο σενάριο. Οταν ολοκληρώνει ένα έργο, είτε σενάριο είτε ιστορία, αυτό που τον ενδιαφέρει είναι να αποδώσει μια συνθήκη. «Δεν είμαι πολύ καλός με τη θεωρία ούτε με την ανάλυση των κειμένων και ειδικά των δικών μου», λέει. «Βαριέμαι τα γραπτά ψυχογραφήματα των χαρακτήρων και είμαι πολύ κακός σ’ αυτό. Αν θέλω να περιγράψω έναν χαρακτήρα θα προσπαθήσω να το κάνω φορώντας του κάποια συγκεκριμένα παπούτσια, βάζοντάς τον να μένει σε ένα συγκεκριμένο σπίτι και να αντιδρά με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Κι αυτός ο χαρακτήρας για κάποιους θα είναι εγωιστής και για κάποιους όχι, κι αυτό είναι που έχει ενδιαφέρον».
Τον ρωτάω αν θα μπορούσε να συνοψίσει τον τρόπο γραφής του σε μερικές λέξεις. Η απάντησή του έρχεται άμεσα: «Θέλω να περιγράφω και όχι να υποδεικνύω», υποστηρίζει, τονίζοντας ότι θα ήθελε αυτό που γράφει να αφήνει μόνο ένα αίσθημα, οποιοδήποτε. «Επίσης θα ήθελα να αποκτήσει το σενάριο και όσοι ασχολούνται με αυτό μια καλύτερη θέση στο μεγάλο, σε μέγεθος, βάθρο του κινηματογραφικού στίβου. Κανείς δεν ασχολείται να μάθει ποιος έχει γράψει “Τα σαγόνια του καρχαρία” και το έχει δει δέκα φορές. Και το πιο τραγικό είναι ότι ούτε κι εγώ ασχολούμαι να μάθω».
Θα ήθελα να αποκτήσει το σενάριο και όσοι ασχολούνται με αυτό μια καλύτερη θέση στο βάθρο του κινηματογραφικού στίβου. Κανείς δεν ασχολείται να μάθει ποιος έχει γράψει «Τα σαγόνια του καρχαρία».
«Ενας συνδυασμός τύχης»
Μιλάμε για τη συνεργασία του με τον Λάνθιμο, με τον οποίο είναι συνοδοιπόροι στο σινεμά, μια σχέση που χαρακτηρίζεται από διαρκή ανταλλαγή ιδεών. Τι την κάνει τόσο καρποφόρα όλα αυτά τα χρόνια; «Οπως όλα τα πράγματα, είναι ένας συνδυασμός τύχης. Βρίσκεσαι με ανθρώπους με τους οποίους έχεις κοινή άποψη για το τι είναι ωραίο και τι όχι, τι λειτουργεί και τι όχι», τονίζει ο ίδιος.
«Με τον Γιώργο, πέρα από το ότι ήταν η αφορμή να ασχοληθώ με το σενάριο –κι αυτό από μόνο του δημιουργεί έναν ισχυρό δεσμό– συμφωνούσαμε στα περισσότερα όταν συζητούσαμε για χαρακτήρες, σκηνές ή ιστορίες. Νομίζω αυτό μας κράτησε». Υπήρχε επίσης εκτίμηση, εμπιστοσύνη και θαυμασμός. Ακόμη και στις διαφωνίες, η υποχώρηση ήταν πιο εύκολη και η επαγγελματική σχέση εξελίχθηκε σε φιλία. «Επειδή έχουμε τελείως διαφορετικούς χαρακτήρες, η συνεργασία λειτούργησε συμπληρωματικά. Ο Γιώργος είναι στοχοπροσηλωμένος, οργανωτικός, ξεκάθαρος· εγώ πιο χαοτικός και ανοργάνωτος. Εκεί που χάσκει ο ένας, συμπληρώνει ο άλλος».
