Δεν είναι άστοχο να σχολιάζεις ως θεατής δημοσίως με εξαιρετικά λόγια μια θεατρική παράσταση που είδες. Αλλωστε, το «από στόμα σε στόμα» είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την εισπρακτική επιτυχία μιας παράστασης, καθώς επιβεβαιώνει το ουσιαστικό γκελ που κάνει μια παράσταση στο κοινό, σε αντίθεση με τα τεχνητά sold outs. Ωστόσο, προσοχή: Δεν πρόκειται για κριτική θεάτρου, όταν δεν γίνεται από εξειδικευμένο επαγγελματία και όταν η άποψη δεν είναι τεκμηριωμένη.
Το Διαδίκτυο –είτε στα ενημερωτικά sites είτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης– βρίθει απόψεων για παραστάσεις. Μάλιστα, τα καλά λόγια συνήθως περισσεύουν, χάνοντας την αξιοπιστία τους όταν –συνήθως με έναν τόνο αποθέωσης– καταντούν διαφήμιση μιας παράστασης ή ενός καλλιτέχνη. Υποκρύπτουν απροκάλυπτες δημόσιες σχέσεις, που συντηρούν καριέρες (και καλλιτεχνικές και δημοσιογραφικές).
Αντιθέτως, στα ΜΜΕ εμφανίζονται όλο και λιγότερες κριτικές θεάτρου από επαγγελματίες κριτικούς. Παράδοξο;
Τέσσερις πανεπιστημιακές σχολές θεατρικών σπουδών διαθέτει η χώρα. Θα έπρεπε να είναι η πρώτη επαγγελματική προοπτική των πτυχιούχων τους, μαζί με εκείνη του δραματουργού σε θεατρικές παραστάσεις.
Δεν έχουμε «διαπιστευμένους» κριτικούς θεάτρου, διότι παρά τον πληθωρισμό πτυχιούχων (ανέργων), οι θεατρικές σπουδές επιλέγονται κατά κύριο λόγο από αποφοίτους λυκείου που δεν κατάφεραν να εισαχθούν στη σχολή της αρεσκείας τους. Αρα, δεν γοητεύονται από το αντικείμενο.
Και όμως, είναι μια δουλειά προκλητική, με πολλές παγίδες. Θέλει κότσια· απαιτεί τεκμηρίωση.
Ο κριτικός έχει διπλό στόχο: πρέπει να γνωρίζει το ιστορικό πλαίσιο του χρόνου συγγραφής του έργου, της υπόθεσης. Να διακρίνει και να ερμηνεύει προς το κοινό τις επιλογές του σκηνοθέτη. Να αποσαφηνίζει τα εσωτερικά μηνύματα του συγγραφέα και του σκηνοθέτη (πολύ περισσότερο αυτό το τελευταίο, όταν μιλάμε για διασκευή του πρωτότυπου, που είναι ιδιαίτερα συχνό πια).
Μέλημα του κριτικού θεάτρου είναι ο αναγνώστης του να αποκτήσει μια πραγματολογική εικόνα για το έργο, ώστε να μπορέσει να κατανοήσει την –σε δεύτερο χρόνο– τεκμηρίωση της άποψης του κριτικού για τη συγκεκριμένη παράσταση.
Ενας λόγος που δεν ευδοκιμεί το επάγγελμα είναι ότι οι δημόσιες σχέσεις και η διαφήμιση που προσφέρουν οι θεατρικές παραγωγές δεν «ευνοούν» την αρνητική κριτική. Ετσι, φτάσαμε η πλειονότητα των παραστάσεων να αξιολογείται με πολλά αστεράκια και υπέροχα λόγια.
Χαμένοι είναι όσοι κριτικοί θεάτρου δεν βασίζονται πρωτίστως στην αξιοπιστία των γνώσεών τους και στη δύναμη της άποψής τους. Κερδισμένοι, όσοι τα λένε σταράτα και τεκμηριωμένα.
