Τι σημαίνει να είσαι πατέρας; Και τι σημαίνει να είσαι άνδρας; Μήπως το φάντασμα του πατέρα του Αμλετ είναι πάντα ανάμεσά μας; Είναι κάπου εκεί, ακόμη κι αν δεν είναι εκεί; Πόσο οικείο μάς είναι τελικά το πατρικό πρότυπο και πόσο έχει επισκιαστεί από το κυρίαρχο υπαρξιακό γεγονός της μητρότητας; Χωρίς την επικάλυψη ενός κοινωνιολογικού, φιλοσοφικού ή ψυχαναλυτικού μιλιέ, η περφόρμανς «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν» διερευνά την απάντηση σε ερωτήματα που αφορούν την πορεία της ζωής πέντε «πατεράδων», όπως αυτή διαγράφεται οριζόντια στον άξονα του χρόνου από τη στιγμή της γέννησης έως την απόληξη του θανάτου. Ο Ανέστης Αζάς, σε συνεργασία με τον Μιχάλη Πητίδη, συνέθεσε ένα δραματουργικό σύμπαν αφιερωμένο στην ανδρική μορφή ως πρότυπο πατρικό, ρομαντικό, ηρωικό, αλλά και ως αρχέτυπο ενός διαχρονικού πατριαρχικού ρόλου.
Ο Αζάς σκηνοθέτησε μια προσωπική, τρυφερή και αστεία παράσταση, ως μια σκηνική αφήγηση των ιστοριών όλων των μελών του θιάσου, προκαλώντας τη συμμετοχή του θεατή σε ένα παιχνίδι μνήμης, νοσταλγίας, συνενοχής και αυτογνωσίας. «Τα δύο ή τρία πράγματα» που ξέρουμε για τον άνδρα-πατέρα, σύζυγο, γιο, φίλο και εραστή, είναι το υλικό μιας θεατρικής σύμβασης που συντίθεται, σχεδόν την ίδια στιγμή που βιώνεται από τους ηθοποιούς, εκτεθειμένης διαρκώς στο βλέμμα του θεατή. Η παράσταση είναι στην ουσία η θεατρική αλήθεια της επιτέλεσής της. Και αυτό ακριβώς είναι το θέατρο του Αζά, ενός σκηνοθέτη που ερευνά επίμονα, συστηματικά και με συνέπεια ένα διαφορετικό δραματικό, αλλά και μεταδραματικό είδος θεάτρου: το θέατρο-ντοκουμέντο ή το θέατρο της πραγματικότητας. Πρόκειται για ένα σκηνικό εγχείρημα της επινόησης και της κατασκευής των αυθεντικών βιωμάτων των ηθοποιών σε θέαμα δραματικής ουσίας. Στο «Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτόν», ο σκηνοθέτης παρακολουθεί χρονικά τις αφηγήσεις προσωπικών ιστοριών από το 1948 έως το 2025 και, προεκτείνοντας τη μέθοδο του ντοκιμαντέρ σε fiction, πετυχαίνει μια ενδιαφέρουσα ισορροπία ανάμεσα στη μυθοπλασία και στο θέατρο-γεγονός. Διατήρησε ως βάση τις προσωπικές ιστορίες των συνεργατών του, τις εμπλούτισε με άφθονο μυθοπλαστικό υλικό, διανθισμένο και με την ποικιλόμορφη μουσική του Παναγιώτη Μανουηλίδη. Το σκηνικό αποτέλεσμα είναι ένα μεικτό μουσικό θέαμα, που συγκροτείται από τις δραματικές αφηγήσεις και συνομιλεί χωρίς αισθητικές κοινοτοπίες με όλους τους κώδικες του θεάτρου συνόλου.
Ενα δραματουργικό σύμπαν αφιερωμένο στην ανδρική μορφή ως πρότυπο πατρικό, αλλά και ως αρχέτυπο ενός διαχρονικού πατριαρχικού ρόλου.
Οι εξαιρετικοί ηθοποιοί, Γιώργος Βαλαής, Κωνσταντίνος Μωραΐτης, Μάρω Σταυρινού, Κωνσταντίνα Τάκαλου και Ρίνο Τζάνι, παραδίδουν μαθήματα υποκριτικής στο λιτό σκηνικό του παραδοσιακού καφενείου που επιμελήθηκε η Διδώ Γκόγκου. Τάβλι, φλίπερ, χέρια που χτυπούν δυνατά στο τραπέζι, τιμόνια που στρίβουν, όλα προκαλούν μια σωματική φρενίτιδα τρομερής έκστασης, συνδυασμένη και με το οξύ παίξιμο των ηθοποιών και την επίμονη βλεμματική επαφή τους με το κοινό. Ο σκηνοθέτης δημιούργησε κωμικές σκηνές σατιρικής υφής, όπως η σκηνή μιας χορευτικής πανδαισίας από χαστούκια, εμπνευσμένης από την ελληνική ταινία «Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο», όπου ο «μπαμπάς» δεν εγκρίνει τις επιλογές των παιδιών του και αναλαμβάνει να συνετίσει ολόκληρη την οικογένεια με τη μέθοδο των απανωτών χαστουκιών. Το «Μάθημα οδήγησης», η «σεξουαλικοποίηση» του άνδρα, τα «ροζ τηλέφωνα», οι coaches αρρενωπότητας, που δίνουν συμβουλές σε νέους άνδρες, είναι απίστευτα σατιρικά επεισόδια που ελάφρυναν αισθητά το δραματικό φορτίο των μονολόγων του φινάλε.
Το έργο διευρύνει τη συζήτηση για τα όρια της κρίσης που περνάει ο «ανδρισμός» και της αντανάκλασής της στη γυναίκα.
Νοσταλγική, τρυφερή και βαθιά ανθρώπινη η περφόρμανς του Αζά, ένα θέατρο ουσιαστικού πολιτικού προβληματισμού, που διευρύνει τη συζήτηση για τα όρια της πατρικής ταυτότητας, της κρίσης που περνάει ο «ανδρισμός» και της αντανάκλασής της στη γυναίκα, η οποία συμμετέχει διαρκώς μέσα από την αφήγηση των ηθοποιών στην επιχείρηση της αποδόμησης όλων των έμφυλων στερεοτύπων. Η γυναικεία φωνή της Μάρως Σταυρινού ολοκληρώνει την «ευχάριστη» περιήγηση σε αυτόν τον «υπέροχο» ανδρικό κόσμο, αποκαθιστώντας τις ισορροπίες και μέσω της θεατρικής ψευδαίσθησης και μέσω της συγκινητικής, ευαίσθητης και δραματικής εξομολόγησης: «Ο πατέρας έχει μια δυσκολία να εκφράζει τα συναισθήματά του. Οπως και οι περισσότεροι άνδρες. Αν θέλει να μου επικοινωνήσει κάτι, συνήθως το εκφράζει με πράξεις, με μια αγκαλιά ή ένα δώρο. Κι εγώ του τραγουδάω. Εχουμε βρει αυτόν τον κώδικα επικοινωνίας».
*Η κ. Ρέα Γρηγορίου είναι διδάκτωρ Ιστορίας – Δραματολογίας ΑΠΘ.
