Στα χρόνια της Κατοχής αυτή η πολυκατοικία την οποία σήμερα αντίκριζα, παρατημένη στα μισά μιας προβληματικής ανακαίνισης, κλειστή και μανταλωμένη, θα ήταν μια από τις καινούργιες εκείνες κατασκευές που έφερναν τη μοντέρνα ζωή στην πλατεία Αμερικής. Προπολεμικά οι περισσότεροι την αποκαλούσαν πλατεία Αγάμων και εδώ που στεκόμουν, Σπάρτης 24 και Σταυροπούλου, βρισκόμουν σε ένα σημείο που ήδη από εκείνα τα χρόνια ήταν οικοδομημένο με μια ελκυστική μείξη μονοκατοικιών, διπλοκατοικιών και μικρών μοντερνιστικών, ως επί το πλείστον, πολυκατοικιών. Επικρατούσε ο αέρας της μεσοαστικής ζωής.
Η οδός Σπάρτης είναι από τους πιο συμπαθητικούς δρόμους που βγαίνουν στην Πατησίων. Κατηφορίζοντας από την πλατεία Αμερικής, από την Πατησίων δηλαδή, εκεί όπου στα τέλη της δεκαετίας του 1940 υψώθηκε μία από τις πρώτες μεταπολεμικές πολυκατοικίες της περιοχής (Πατησίων 167), θα περάσουμε από μια αλληλουχία κτιρίων βγαλμένα από τα σπλάχνα του 20ού αιώνα.
Θα περπατάμε και θα είμαστε μέσα σε αυτήν την αόρατη αλλά υπαρκτή γάζα μιας αστικής μνήμης, μιας αίσθησης ότι κάτι υπήρξε, ότι κάτι αγαπήθηκε, ότι κάτι αφέθηκε εδώ για να το βρούμε εμείς. Μια χρωματική εντύπωση αθηναϊκής ώχρας και φαιοκάστανης πατίνας μάς συνοδεύει. Προσπερνάμε δρόμους που όρισαν και ορίζουν με βαθείς συνειρμούς τις κοιλότητες μιας κοινής συνθήκης. Και οι δρόμοι αυτοί ακούν στα ονόματα Μοσχονησίων και Ιεροσολύμων. Οσοι γνωρίζουν την περιοχή από παλιά, συναισθάνονται το ρίζωμα που πάει βαθιά.
Θα μπορούσα να είχα σταθεί να σχολιάσω εξαιρετικά δείγματα του Μεσοπολέμου και καλές πολυκατοικίες του ’50 σε όλη αυτή τη διαδρομή, αν δεν είχα έντονη την ιδέα ότι η γωνιακή προς τη Σταυροπούλου μεσοπολεμική πολυκατοικία, βαμμένη άχαρα σε ένα ανοιχτό κρεμ χρώμα, δεν έφερε μερικά σημαντικά θέματα στη δική μας εποχή.
Ενα από αυτά θα μπορούσε να είναι η διαχείριση αυτής της προπολεμικής αστικής κληρονομιάς, ο τρόπος παρέμβασης και η δική μας κατανόηση αυτών των κτιρίων, των 90 και πλέον ετών… Και ένα άλλο ερώτημα είναι, πώς αντιμετωπίζουμε εν γένει τον αστικό πολιτισμό συνυφασμένο με όλη εκείνη την περιπέτεια της κατοίκησης, της σποράς νέων ρευμάτων, της έλευσης νέων κατοίκων;
Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς πώς ήταν όταν χτίστηκε η πολυκατοικία στη γωνία Σπάρτης 24 και Σταυροπούλου, καθώς τα ρολά έχουν αντικατασταθεί, η αυθεντικότητα μοιάζει να έχει καλυφθεί. Απέναντι είναι ο κινηματογράφος Studio. Είναι μακρόστενη πολυκατοικία και με την πρώτη εντύπωση θα πει κανείς –και δικαίως– ότι υπάρχουν καλύτερες της ίδιας περιόδου στην ίδια περιοχή. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά στοιχεία ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα, όπως η τρίφυλλη σφυρήλατη είσοδος με την αρ ντεκό γεωμετρία της, τα σχέδια κλειδωμένα σαν παρτιτούρα με καμπύλες και ευθείες, τα μάρμαρα του Μεσοπολέμου, η αρχοντιά της δεκαετίας του 1930.
Θα προσέξουμε στα αριστερά της εισόδου την υπογραφή του αρχιτέκτονα, σαν σφραγίδα μέσα στο αρτιφισιέλ με ωραία αρ ντεκό γραμματοσειρά: «Αρχιτέκτων Κ. Κ. Καφετζόπουλος». Κάποιοι αρχιτέκτονες «σφράγιζαν» τα κτίριά τους τη δεκαετία του 1930 με τον ίδιο τρόπο που έχουμε δει και στην οδό Ομήρου 62 με παρόμοιας αισθητικής σφραγίδα του αρχιτέκτονα Δ. Γ. Πετρόπουλου και στην οδό Μασσαλίας 20 του αρχιτέκτονα Κλ. Ιβράκη. Ο Κοσμάς Καφετζόπουλος είχε δραστηριότητα στην Πατησίων και την Κυψέλη. Βλέπουμε υπογραφές του στη μικρή μεσοπολεμική πολυκατοικία της οδού Κύπρου 45 και στη γωνιακή της οδού Τενέδου 49 και Σικίνου (με κακοποιημένο ισόγειο).
Κόσμοι ολόκληροι στα πρόθυρα της λήθης, αλλά με ρίζες στο κοινό υποσυνείδητο.
