ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΣΑΛΙΚΟΓΛΟΥ
«Ο Ιωσήφ ήρθε μετά»
εκδ. Καστανιώτη, 2025, σελ. 208
Υπάρχουν λέξεις χωρίς κανένα βάρος. Σκορπάνε στο πρώτο φύσημα του αέρα και χάνονται, σαν να μη γράφτηκαν, σαν να μη διαβάστηκαν ποτέ. Κι άλλες που δυσκολεύεσαι να τις προσπεράσεις, να τις διαχειριστείς, ακόμη και να τις αντέξεις μερικές φορές. Κολλάνε, θαρρείς, πάνω σου, σε ακολουθούν, μένουν στο μυαλό σου, τις παιδεύεις όπως η γλώσσα το δόντι που πονάει. Γιατί είναι βουτηγμένες στην οδύνη αληθινών ζωών, όχι επινοημένων. Τέτοιες είναι οι λέξεις του νέου μυθιστορήματος της ομότιμης καθηγήτριας Ψυχολογίας Φωτεινής Τσαλίκογλου «Ο Ιωσήφ ήρθε μετά» (Εκδόσεις Καστανιώτη).
«Πέντε όροφοι ψηλά, βγήκες στο μπαλκόνι, παραμέρισες τις γλάστρες, σκαρφάλωσες στο πεζούλι. Παιώνιες, χρυσάνθεμα, κυκλάμινα, ανεμώνες, οι σιωπηλοί μάρτυρες. Ηταν άνοιξη, τα δέντρα πετούσαν στα πουλιά τους. Ηταν έξι τα ξημερώματα. Βούτηξες στο κενό, ένα δέντρο συγκράτησε το σώμα σου. Επεσες στα μαλακά, με εκδορές και γδαρσίματα στο πρόσωπο. Σηκώθηκες δίχως δυσκολία, ίσως με μια κάποια έκπληξη, τίναξες το χώμα από τη νυχτικιά σου, σκούπισες τα αίματα στο πρόσωπο, κουτσαίνοντας διέσχισες τον μικρό κήπο, η κεντρική πόρτα ήταν ανοιχτή, ανέβηκες ξανά τα σκαλιά μέχρι τον πέμπτο, ούτε αργά ούτε βιαστικά, με μια ησυχία, βγήκες πάλι στο μπαλκόνι, τη δεύτερη φορά το πέτυχες. Οταν ξύπνησα, η Σήμανση ήταν εκεί. Χωροφύλακες, νοσοκόμοι… Κοίταξα από ψηλά. Είδα ένα λευκό σεντόνι λερωμένο από χώμα και αίμα να σκεπάζει ένα πράγμα. Από ψηλά, φαινόταν μια σταλιά. Αυτό το σκεπασμένο πράγμα ήσουν εσύ. Πώς γίνεται να γίνεται;». Σε στοιχειώνουν οι εικόνες, οι λέξεις κόβουν σαν λεπίδες. Ο Ιωσήφ έρχεται στη ζωή στη θέση του αδερφού του, που δεν πρόλαβε να γεννηθεί, και σκορπάει γύρω του πόνο και σκοτάδι. Εξωθεί στην αυτοχειρία τη μητέρα και τον πατέρα του, δολοφονεί τον σύζυγο της ερωμένης του, μεταφέρεται από τη φυλακή σε ψυχιατρική δομή. Τα κομμάτια του παζλ μιας οικογένειας σκορπίζουν εδώ κι εκεί. Πώς γίνεται να γίνεται, στ’ αλήθεια; Μένει η Θάλεια, η μεγαλύτερη αδελφή του, ολομόναχη σ’ ένα διαμέρισμα της οδού Πιπίνου στην Κυψέλη, να παλεύει με τις αναμνήσεις, τα μυστικά, τα αναπάντητα ερωτήματα, την αγωνία για τα γονίδια που και η ίδια κουβαλάει – για τον σπόρο του κακού. Κι έπειτα οι λέξεις γίνονται για εκείνη δρόμος διαφυγής και λύτρωσης. Η ιστορία της θα ειπωθεί, θα γραφτεί, θα διαβαστεί, θα μείνει. «Η γραφή σώζει από τον οριστικό χαμό».
Ισως τελικά αυτό να είναι η δικαίωση που προσφέρει στην Ανθή, στον Μάρκο, στον Ιωσήφ και στη Θάλεια η Φωτεινή Τσαλίκογλου: με μια γλώσσα λιτή, που δεν προσπαθεί να προκαλέσει εύκολη συγκίνηση, καταφέρνει να μην ξεχαστούν στη σιωπή όσοι δεν άντεξαν και έφυγαν, αλλά και να μην πάνε χαμένες οι ραγισμένες ζωές εκείνων που έμειναν. «Αναζήτησα το νόημα, όχι το σοκ, τη διερώτηση, όχι την ωμή αναπαράσταση. Εξακολουθώ να αναρωτιέμαι για τα όρια, τις δυνατότητες, τα ομολογημένα και ανομολόγητα κίνητρα της λογοτεχνικής γραφής όταν έρχεται αντιμέτωπη με ένα τέτοιο υλικό», λέει η ίδια η συγγραφέας.
«Αναζήτησα το νόημα, όχι το σοκ, τη διερώτηση, όχι την ωμή αναπαράσταση. Εξακολουθώ να αναρωτιέμαι για τα όρια, τις δυνατότητες, τα ομολογημένα και ανομολόγητα κίνητρα της λογοτεχνικής γραφής όταν έρχεται αντιμέτωπη με ένα τέτοιο υλικό», λέει η συγγραφέας.
Με μάτια κλειστά
Διάβασα τις 208 σελίδες αυτής της σύγχρονης τραγωδίας απνευστί στη διάρκεια ενός πολύωρου αεροπορικού ταξιδιού. Κλείνοντας το βιβλίο –και τα μάτια μου– για αρκετά λεπτά μετά, ένιωσα σαν να αιωρούμαι πάνω από την πολυκατοικία της Κυψέλης, βλέποντας τις παιώνιες, τα χρυσάνθεμα, τα κυκλάμινα, τις ορτανσίες της Ανθής, σχεδόν αγγίζοντάς τα. Η γραφή της Φωτεινής Τσαλίκογλου διατηρεί την υγρασία στο ανθισμένο μπαλκόνι της νεκρής μητέρας, αποτρέπει τον μαρασμό. Κάνει τον αναγνώστη να βουρκώνει αλλά και να κατανοεί, να συναισθάνεται. Να συνειδητοποιεί πως ό,τι μας πονάει βαθιά ζητάει να ειπωθεί για να κλείσει το τραύμα και πως πάντα υπάρχει μια ρωγμή, ακόμη και στο (πιο) αποτρόπαιο.
