Οσες και όσοι βρεθήκαμε στο Βελβεντό Κοζάνης το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Νοεμβρίου 2025, στις εκδηλώσεις για τις Παιδικές και Εφηβικές Βιβλιοθήκες, ζήσαμε πολιτισμικό σοκ. Συλλαμβάνω έκτοτε τον εαυτό μου, την ώρα που πάει να βουλιάξει στον ανατολίτικο αυτο-οικτιρμό τού «τίποτε δεν αλλάζει», να πατάει, πλέον, φρένο. Να θυμάται: στο Βελβεντό (αλλά και σε επτά ακόμη μέρη της Ελλάδας), λίγο σαν παραμύθι, λίγο σαν αμερικανικό σινεμά με χάπι εντ, κάποιες τα καταφέρνουν. Ποιες «τρέχουν» τις Παιδικές και Εφηβικές Βιβλιοθήκες από το Βελβεντό και τη Ραψάνη μέχρι την Κόνιτσα, το Καραμπουρνάκι, τα Καλύβια, το Ψυχικό, την Κηφισιά, την Αμοργό; Παράξενο δίκτυο, απρόσμενοι συνδυασμοί, ασυνήθιστοι άνθρωποι – πρόκειται για 8+1 τρομερές γυναίκες ηλικίας 30-60 ετών.
«Για δεύτερη χρονιά η Παιδική Βιβλιοθήκη Βελβεντού έγινε το εργαστήριο ιδεών για το τι σημαίνει μια βιβλιοθήκη για παιδιά. Από το Βελβεντό, μια μικρή κοινότητα που μπορεί να ανοίγεται και να ακούγεται πολύ πιο μακριά και να γίνεται πρότυπο. Αυτός είναι ο στόχος που θα θέλαμε να φτάσουμε με πολλή δουλειά όλο τον χρόνο, ιδέες, συζητήσεις, προβληματισμούς. Σε αυτό το έργο θα χαιρόμασταν να πάρουν μέρος κι άλλοι, κάτοικοι, βιβλιοθηκονόμοι, εκπαιδευτικοί», γράφει στο Facebook η «ψυχή» του Δικτύου, Ειρήνη Βοκοτοπούλου. Η ίδια αποτελεί κιβωτό μνήμης που ανάγεται στη δεκαετία του ’80, όταν η Γαλλίδα προστάτις των γραμμάτων και των τεχνών Αν Σλουμπερζέ (1905-1993) φύτευε, με τη βοήθεια του Κώστα Σημίτη, 22 Παιδικές και Εφηβικές Βιβλιοθήκες-κόμβους γνώσης και δημιουργικότητας, σε ισάριθμες ελληνικές αγροτικές περιοχές.
Χρειάζεται να πούμε ότι, λίγο αργότερα, η υπόθεση μαράζωσε, αφού η πολιτική δεν στήριξε το εγχείρημα; Η Σλουμπερζέ αποσύρθηκε απογοητευμένη. Ομως ο σπόρος φύτρωσε στο Βελβεντό. Τώρα το δέντρο μεγαλώνει. Παρακολουθώντας τις εκδηλώσεις έτριβα τα μάτια μου για όσα δεν πίστευα· κουνούσα το κεφάλι μου για όσα αγνοούσα. Στους πρόποδες των Πιερίων, με θέα τον Αλιάκμονα, τη λίμνη του φράγματος, τους αμπελώνες, με το εξαιρετικό φαγητό και το κρασί, τους ευγενικούς ανθρώπους, τα ωραία αρχοντικά, τα ντόπια γλυκά, το λαογραφικό μουσείο-κόσμημα, φτιαγμένο με την τελευταία λέξη της μουσειολογίας, θάλλει, στον απόηχο του έργου της Σλουμπερζέ, στα όρια του μύθου, η Βιβλιοθήκη για Παιδιά και Εφήβους. Υλικά και συμβολικά στεγάζει πλούτο ιδεών και δραστηριοτήτων με άξονα τα παιδιά και τα βιβλία. Κι όταν σε αυτόν τον χώρο, τόσο τέλεια σχεδιασμένο και εξοπλισμένο που θα πίστευες ότι βρίσκεσαι στο Μόναχο ή στη Βοστώνη, πήραν τον λόγο οι βιβλιοθηκονόμοι που συγκροτούν το Δίκτυο, απολαύσαμε πυκνό, συγκροτημένο λόγο, πληροφορηθήκαμε αυστηρό πλαίσιο δράσης, εισπράξαμε μοίρασμα, σχεδιασμό, αρχές. Ολα χάρη στην πρωτοβουλία ανθρώπων που εργάζονται σε τέτοιες βιβλιοθήκες, αλλά και στην τοπική κοινωνία και στον δήμο που στηρίζει. Πώς θα ήταν άραγε η ζωή μας αν αυτός ο δημόσιος τρόπος, αλλά και ο συνδυασμός δημόσιου – ιδιωτικού, που τίποτε δεν έχει να ζηλέψει από το Οσλο ή την Οξφόρδη, γινόταν «η» δημόσια πολιτική της χώρας μας για τις βιβλιοθήκες; Ας μη γυρίσουμε πλευρό στη σκέψη αυτή.
«Σαν ναός»
«Καμιά φορά σκέφτομαι», έγραφε ο γνωστός συγγραφέας Γιάννης Παλαβός στην ιστοσελίδα bookbook (23.10.2012), «μισοαστεία – μισοσοβαρά, ότι για μένα που δε θρησκεύομαι οι βιβλιοθήκες είναι ό,τι πλησιέστερο σε ναό. Είναι ένας χώρος όπου είμαι καλοδεχούμενος ανεξαρτήτως τού ποιος ή πώς είμαι, ένας χώρος όπου βρίσκω ησυχία, όπου ανοίγω εσωτερικό διάλογο με φωνές υπερβατικές. Οπως και να ’χει, στις βιβλιοθήκες οφείλω την επαφή μου με τη λογοτεχνία, με την ανάγνωση και τη γραφή ως αισθητικά γεγονότα και τρόπους αυτοκατανόησης. Μεγαλώνοντας σ’ ένα σπίτι όπου δεν υπήρχαν βιβλία, περνούσα πολλά απογεύματα στην παιδική και εφηβική βιβλιοθήκη του Βελβεντού, της κωμόπολης όπου γεννήθηκα κι έζησα μέχρι να φύγω για σπουδές».
Τι άλλο χρειάζεται να προστεθεί στο οφθαλμοφανές και στο αυτονόητο; Χρειαστήκαμε άλλοτε ένα Μεσολόγγι; Χρειαζόμαστε σήμερα, πολλαπλασιασμένο, το Βελβεντό.
