Δύο παλιές φωτογραφίες από την οδό Χαριλάου Τρικούπη, στη Νεάπολη, με οδήγησαν με νέο βλέμμα σε αυτήν τη γειτονιά της Αθήνας. Με είχε εντυπωσιάσει το γωνιακό σπίτι που έβλεπα ότι κάποτε ορθωνόταν στη γωνία με τη Σμολένσκη (Χαρ. Τρικούπη 103) και το οποίο είχε προ πολλού κατεδαφιστεί. Αλλά και η όψη των δύο πλευρών της Χαριλάου Τρικούπη όπως ήταν άλλοτε σε εκείνο το ύψος είχε επίσης κάτι το ποιητικά ανοίκειο. Εκείνες οι σχεδόν χειροποίητες όψεις των νεοκλασικών σπιτιών του 1900, με την κεραμοπλαστική αρμονία τους, και ανάμεσα οι πρώτες μοντερνιστικές πολυκατοικίες του ’30, συνέθεταν μια υβριδική μετάβαση που έφτανε στα μάτια μου με μια ορισμένη συγκίνηση.
Οδηγήθηκα εκεί που με έστελναν οι παλιές φωτογραφίες. Θα μπορούσα να τις έχω στο χέρι και να φωτογραφίσω το τότε και το τώρα στο ίδιο κάδρο. Το γωνιακό –κατεδαφισμένο– σπίτι που ανέφερα, στη γωνία της Χαριλάου Τρικούπη 103 με τη Σμολένσκη, ήταν χτισμένο πιθανώς γύρω στο 1920, τριώροφο με ελαφρύ καμπυλωτό έρκερ και βαθύ γείσο ως επίστεψη. Μου θύμισε το σωζόμενο αντίστοιχης αισθητικής κτίριο στη γωνία της οδού Ιπποκράτους 175 με τη Λασκάρεως. Πιθανώς να χτίστηκαν από τον ίδιο αρχιτέκτονα ή μηχανικό.
Αυτή η βαθιά αστική κουλτούρα της Νεάπολης πολλά είχε να μας πει για τους παλαιούς κατοίκους, πριν από το 1960, όταν η γειτονιά διατηρούσε ώς ένα βαθμό μια οικεία κλίμακα όγκων και αναλογιών. Επόμενο είναι να περιεργάζομαι, στην πρόσφατη επίσκεψή μου, αυτές τις συναντήσεις της Χαριλάου Τρικούπη με τη Σμολένσκη και την Ισαύρων, με ανανεωμένο ενδιαφέρον.
Καθώς πλησίασα την πολυκατοικία που υπάρχει πλέον στη Χαριλάου Τρικούπη 103, διαπίστωσα πόσο παλιωμένη και γηρασμένη είναι η ύπαρξή της. Πόση τραγικότητα υπάρχει σε αυτήν την αναπόδραστη συνθήκη της αστικής γήρανσης, ιδίως όταν ορθώνονται μπροστά σου, ρυπαρά και ρυτιδιασμένα, αυτά τα ασυντήρητα δείγματα μιας κάποτε μοντέρνας ζωής…
Η Σμολένσκη προς τη Ζωοδόχου Πηγής εμφανίζεται ως μια μικρή ανηφόρα με τη συνήθη μείξη προπολεμικών και μεταπολεμικών κτιρίων. Ενα μεγάλο προς πώληση τριώροφο, στον αριθμό 24, που προφανώς χτίστηκε ως διώροφο νεοκλασικό σπίτι και απέκτησε σταδιακά προσθήκες, ορίζει τη μια γωνία. Δίπλα του, στη Σμολένσκη 26, υπάρχει ένα μικρό νεοκλασικό σπίτι, σωστό ερείπιο, με τα παράθυρα σφραγισμένα με τσιμεντόλιθους και την εξώθυρα εξαφανισμένη. Απέναντι, ένα αποκατεστημένο διώροφο νεοκλασικό δείχνει το μέτρο της παλιάς γειτονιάς.
Στάθηκα όμως στην καγκελόπορτα του μεγάλου σπιτιού της Σμολένσκη 24. Μου τράβηξε το ενδιαφέρον η ατόφια παρουσία της, ένα σύνολο αυθύπαρκτο, που άλλοτε οδηγούσε στην αυλή και πλέον οδηγεί στις σκάλες και στην ανωδομή του παλιού κτιρίου. Η καγκελόπορτα είχε όλα τα αρχετυπικά χαρακτηριστικά της συνοδευτικής εισόδου τόσων και τόσων νεοκλασικών σπιτιών στη νότια Ελλάδα. Εν προκειμένω, ο αθηναϊκός τύπος έφερε όλο το αισθητικό λεξιλόγιο με τους μαιάνδρους, τους έλικες, τους ρόδακες και την αρχιτεκτονική σύνθεση ενός οικοδομήματος προσαρμοσμένη στις δυνατότητες μιας καγκελόπορτας.
Το γκριζογάλανο χρώμα πάνω στο σίδερο μου φάνηκε βαθιά αθηναϊκό και τα στίγματα και τα νερά της σκουριάς έδιναν τη θεατρικότητα ενός ταφικού μνημείου. Στις σιδερένιες βέργες της καγκελόπορτας, οι βροχές είχαν μετατρέψει ανεπίδοτους λογαριασμούς, διαφημίσεις και αυτοκόλλητα σε μια απρόσμενη εικαστική εγκατάσταση.
Η γειτονιά ολόγυρα με όλες τις εκδοχές σπιτιών, πολυκατοικιών, καταστημάτων, γραφείων και ερειπίων πρόβαλλε σαν ένα θεατρικό σκηνικό μιας παράστασης εν προόδω.
