Αντιγράφω απόσπασμα από τον διάλογο του Οιδίποδα και της Ιοκάστης στην αριστουργηματική εκδοχή της ιστορίας από τον Βρετανό συγγραφέα και σκηνοθέτη Ρόμπερτ Αϊκ, που παρουσιάζεται στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.
Οιδίποδας: «Θα πρέπει να το ομολογήσω. Τη συγκάλυψη, τον θάνατο του Λαΐου».
Ιοκάστη: «Γιατί;».
Οιδ.: «Τι θα πει γιατί – γιατί έτσι έγινε».
Ιοκ.: «Και λοιπόν;».
Οιδ.: «Και λοιπόν αφαίρεσα μια ζωή. Ο κόσμος έχει δικαίωμα να ξέρει την αλήθεια (…) Τα ψέματα έχουν συνέπειες».
Ιοκ.: «Ξέρεις πολύ καλά, όπως κι εγώ, ότι το πάπλωμα που ζεσταίνει τη ζωή μας είναι παραγεμισμένο με ψέματα, όλοι μας, οι πάντες, οι πάντες λένε ψέματα: οι πολιτικοί, η κυβέρνηση, τα σχολεία, τα γεγονότα του κόσμου αυτού που ζούμε. Τραπεζογραμμάτια, και τραπεζικά δάνεια, και οι μισοί γαμήλιοι όρκοι της χώρας – όλα περιστρέφονται γύρω απ’ τα ψέματα» (η μετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου).
Ο Αϊκ περιγράφει έναν κόσμο στον οποίο η αλήθεια –σε πολιτικό πλαίσιο και όχι μόνο, ακόμη και σε επιστημονικό κάποιες φορές– δεν λέγεται για λόγους συμφέροντος ή έχει καταντήσει αμφισβητούμενη, καθώς φιλτράρεται μέσα από το καλειδοσκόπιο των πολλαπλών δημόσιων ερμηνειών, αλλά και των δικών μας απόψεων-αδυναμιών.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αϊκ καταπιάνεται με το θέμα της ταυτότητας και της αλήθειας. Το έκανε στο «The Doctor» (παρουσιάστηκε προ διετίας από την Κατερίνα Ευαγγελάτου), όπου επικεντρώθηκε στις συλλογικές ταυτότητες φύλου, φυλής, θρησκείας, κοινωνικής τάξης, έθνους και πώς αυτές μπορούν να λειτουργήσουν «ειρηνικά» σε ένα κοινωνικό σύνολο.
Στον «Οιδίποδα» ο Αϊκ, χωρίς να αγνοεί το πολιτικό πλαίσιο, περνάει και στο προσωπικό, ξύνει βαθύτερα, και άρα πιο επώδυνα. Θέτει το ερώτημα πόσα θέλουμε να γνωρίζουμε για εμάς τους ίδιους και τον κόσμο μας. Αν η Ιοκάστη προσπαθεί να σταματήσει την έρευνα, γνωρίζοντας τους κινδύνους από την αναμόχλευση του παρελθόντος, ο Οιδίποδας μένει αμετάπειστος, θεωρώντας ότι δεν γνωρίζει κάποιο καθοριστικό κομμάτι της ταυτότητάς του: «Αλλά εγώ θα μάθω. Δεν θα σταματήσω μέχρι να μάθω».
Είναι η παιδική μας ηλικία «χαμένος παράδεισος»; Προτιμάμε να μάθουμε τα ταυτοτικά τραύματά μας για να τα επουλώσουμε ή μήπως αφηνόμαστε στη νιρβάνα που μας προσφέρει η συνειδητή μη γνώση; Οι απαντήσεις –σε όποιες ερωτήσεις θέσει ο καθένας στον εαυτό του– αφορούν την ταυτότητα ως ανάγκη της ύπαρξής μας, για να προχωρήσουμε με συνειδητότητα. Γιατί, όπως λέει η Λίζα Ντάγκαν, καθηγήτρια Κοινωνικής και Πολιτιστικής Ανάλυσης στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, η ταυτότητα είναι η ιστορία που δίνει νόημα στην εμπειρία.
