«Η εκ των προτέρων γνώση
είναι δώρο των θεών».
«Οιδίποδας», Ρόμπερτ Aϊκ
Ο Ρόμπερτ Aϊκ αφαίρεσε κάθε ίχνος ιστορικής σκόνης από τον «Οιδίποδα Τύραννο», αφαίρεσε και το δεύτερο συνθετικό του ονόματός του, τον απογύμνωσε πλήρως από το βάρος της τραγικής υφής του ρόλου και θεμελίωσε τη δραματουργία του στο έξυπνο εύρημα του ψυχαναλυτικού μιλιέ. Ετσι, ό,τι στοιχειώνει τον ήρωα, εν σχέσει με την αναζήτηση της ταυτότητάς του, προβάλλεται μέσα από ένα ψυχοθεραπευτικό κάτοπτρο και στο ίδιο κάτοπτρο ως θεατές αναγνωρίζουμε τις ποικίλες αντανακλάσεις της δικής μας ύπαρξης. Ποια ύβρη, αλήθεια, διαπράττει ο σύγχρονος άνθρωπος; Και ποια είναι τα όρια του μέτρου που υπερβαίνει; Αλλά και η εύρεση της λύσης στο γνωστό δυσεπίλυτο αίνιγμα «ποιος είμαι» αποκτά και αυτή τρομακτικές διαστάσεις. «Πρέπει να μάθω ποιος είμαι! Δεν μου αρκεί να είμαι ένα μωρό χωρίς όνομα παρατημένο στο δάσος», μονολογεί ο Οιδίποδας.
O Βρετανός συγγραφέας και δημιουργός του επιτυχημένου «Ντόκτορ» διασκευάζει και σκηνοθετεί την αρχαία τραγωδία ως ένα πολιτικό και οικογενειακό θρίλερ που γοητεύει τους θεατές. Η σοφόκλεια τραγωδία γίνεται απλώς ένας καμβάς για να υφανθεί το σύγχρονο δράμα. Τοποθετεί τη δράση σε μια βραδιά εκλογών και μεταγράφει ελεύθερα τον Οιδίποδα σε έναν φιλόδοξο πολιτικό, το πιο ισχυρό φαβορί μιας εκλογικής αναμέτρησης. Διατηρεί τις ενότητες χρόνου, τόπου και δράσης σε μια «χύτρα ταχύτητας», όπου όλες οι σκηνικές συνιστώσες λειτουργούν υποδειγματικά, συνθέτοντας ένα μικρό σκηνικό αριστούργημα.
Ολα είναι σύγχρονα. Η ματαιοδοξία, η διαφορετικότητα, η παιδεραστία, τα έμφυλα στερεότυπα, η γουόκ κουλτούρα, η αλαζονεία της εξουσίας.
Ολα είναι σύγχρονα. Η ύβρις, η ματαιοδοξία, η διαφορετικότητα, η παιδεραστία, τα έμφυλα στερεότυπα, η γουόκ κουλτούρα, η αλαζονεία της εξουσίας. Ο Οιδίποδας είναι ένας φιλόδοξος πολιτικός, η Ισμήνη έχει αφαιρεθεί, ο Πολυνείκης είναι γκέι, ο Λάιος σκοτώνεται σε τροχαίο, η Ιοκάστη ήταν μόλις 13 ετών όταν έμεινε έγκυος στον Οιδίποδα και ο Λάιος ήταν παιδεραστής. Η έρευνα που διατάσσει ο Οιδίποδας για τα αίτια του θανάτου του Λάιου θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στον ίδιο.
Αυτό που κυριαρχεί στη σκηνοθεσία του Αϊκ δεν είναι μόνο η θεματοποίηση της προσωπικής κατάρρευσης του Οιδίποδα ή ο εκμοντερνισμός της, αλλά η εναρμόνιση όλων των επιμέρους δραματικών μοτίβων σε ενιαία παραστασιακή συνθήκη μοναδικής θεατρικής αξίας. Η σκηνογραφία της Χίλεγκαρντ Μπέχτλερ και οι φωτισμοί της Νατάσα Σίβερς δημιουργούν ένα αφαιρετικό περιβάλλον με επίκεντρο το χρονόμετρο που μετράει αντίστροφα προς τον εκλογικό θρίαμβο του πρωταγωνιστή. Οι σκηνικοί ρυθμοί έντονοι, σχεδόν καταιγιστικοί, η εικαστική αισθητική του συνόλου, μινιμαλιστική. Η παράσταση ευτυχεί χάρη και στη συμβολή του σκηνοθέτη Πρόδρομου Τσινικόρη, ο οποίος ανέλαβε τη διδασκαλία των ηθοποιών στην ελληνική εκδοχή του εγχειρήματος.
Ο Νίκος Κουρής συλλαμβάνει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ακροβατήσει ανάμεσα στη γήινη και τραγική υπόσταση του Οιδίποδα, να ισορροπήσει στον κάθετο άξονα της κλασικής υφής του ρόλου, έτσι όπως εφάπτεται στην οικεία και αναγνωρίσιμη μορφή ενός πολιτικού ηγέτη που έχει την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι υπό έλεγχο ενώ στην πραγματικότητα όλα τελούν υπό αναστολή.
Η σύζευξή του με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στον ρόλο της Ιοκάστης είναι η πιο ενδιαφέρουσα ερμηνευτική στιγμή της παράστασης. Η Καραμπέτη μετέφερε τη γοητεία μιας ύπαρξης ερωτικής και τον αέρα μιας γυναίκας επιβλητικής, κυρίαρχης στο ερωτικό αιμομεικτικό παιχνίδι. Εξοχος ο μονόλογος της εξομολόγησής της στον Οιδίποδα, άριστη η χημεία των δύο ηθοποιών σε όλες τις σκηνές των δραματικών συγκρούσεων. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος εξαιρετικός Κρέων και διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Οιδίποδα, η Δανάη Αρσενία Φιλίδου ως Αντιγόνη φέρει την αποφασιστικότητα που έχει κληρονομήσει από τον πατέρα της και ο Τειρεσίας του Κώστα Νικούλι πείθει ως μέλος μιας new age σέχτας, περιορίζοντας τις συνέπειες της αυθαίρετης αλλαγής του ρόλου του μάντη στη δραματουργία. Συγκινητική η Ράνια Οικονομίδου στον ρόλο της Μερόπης, της θετής μητέρας του Οιδίποδα. Οι παύσεις, οι σιωπές, οι ανάσες, το βάδισμα, οι σωματικές κινήσεις και οι βλεμματικές επαφές αυτής της σπουδαίας ηθοποιού ανέδειξαν μια σημαντική διάσταση ενός ρόλου εμβόλιμου και μη αναγνωρίσιμου από την αρχαία τραγωδία.
Ο Νίκος Κουρής ως Οιδίποδας τυφλώνεται με το αιχμηρό τακούνι της γόβας της Ιοκάστης, την οποία ερμηνεύει έξοχα η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.
Ο Οιδίποδας του Ρόμπερτ Αϊκ τυφλώνεται χρησιμοποιώντας το αιχμηρό τακούνι της γόβας της Ιοκάστης. Η Ιοκάστη αυτοκτονεί με ιψενικό τρόπο. Αυτοπυροβολείται. Και ξαφνικά η αυλαία πέφτει και ξανασηκώνεται για μια νέα σκηνή, δύο χρόνια νωρίτερα, στον ίδιο χώρο του σπιτιού, αυτή τη φορά κενό από έπιπλα, λευκό και φωτεινό, σχεδόν καινούργιο. Ο τραγικός οίκος θα στεγάσει μια νέα τραγωδία.
*Η κ. Ρέα Γρηγορίου είναι διδάκτωρ Ιστορίας – Δραματολογίας ΑΠΘ.
